Protokół CWP: Kryzys suicydalny: ocena ryzyka i plan bezpieczeństwa

Nie. Badania i doświadczenie kliniczne zgodnie pokazują, że pytanie wprost o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka, także u nastolatków. Dla wielu osób jest ulgą, bo daje przyzwolenie na rozmowę o czymś, co dotąd ukrywały. Ryzykowne jest raczej niepytanie: klient zostaje sam z myślami, a specjalista nie ma informacji potrzebnych do zapewnienia mu bezpieczeństwa.

Ocena ryzyka to proces klinicznej rozmowy, a nie wynik jednej skali. Ustalasz charakter myśli (bierne czy czynne, częstotliwość, kontrola), istnienie i konkretność planu, dostęp do środków, zamiar, przygotowania, historię prób i samookaleczeń, stan aktualny (beznadzieja, pobudzenie, bezsenność, substancje) oraz realnie dostępne czynniki ochronne. Na tej podstawie zapisujesz formulację: co napędza kryzys, co chroni, co może go szybko nasilić i co trzeba zrobić teraz. Ocenę powtarzasz na każdej sesji w okresie kryzysu.

To krótka, spisana lista kroków, po które klient sięga, gdy kryzys narasta: rozpoznanie własnych sygnałów ostrzegawczych, strategie radzenia sobie w pojedynkę, osoby i miejsca odwracające uwagę, bliscy, których można poprosić o pomoc, specjaliści i telefony wsparcia oraz zabezpieczenie otoczenia przed dostępem do środków. Plan tworzy się wspólnie na sesji, słowami klienta, z konkretnymi imionami i numerami, i aktualizuje po każdym kryzysie. W przeciwieństwie do kontraktu o niepopełnieniu samobójstwa mówi, co klient zrobi, a nie czego nie zrobi.

Gdy klient ma zamiar i dostęp do środków teraz, przyjął leki lub substancje, jest w trakcie przygotowań albo nie jest w stanie zadbać o swoje bezpieczeństwo, dzwonisz pod 112 lub organizujesz natychmiastowy transport na SOR albo do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego i nie zostawiasz go samego. Przy myślach czynnych z planem, po niedawnej próbie, przy ciężkiej depresji, objawach psychotycznych lub maniakalnych potrzebna jest pilna konsultacja psychiatryczna, najlepiej tego samego lub następnego dnia. Do psychiatry w ramach NFZ i do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego CZP nie potrzeba skierowania.

Tak. Przepisy dotyczące zawodu psychologa, ustawa o ochronie zdrowia psychicznego i kodeksy etyczne przewidują wyjątek od tajemnicy, gdy jej zachowanie stanowiłoby niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia klienta lub innych osób. Przekazujesz wtedy tylko informacje niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa i tylko osobom, które mogą je zapewnić, na przykład ratownikom, lekarzowi czy bliskiemu. Granice poufności najlepiej wyjaśnić klientowi już na początku współpracy. W sytuacjach wątpliwych warto skonsultować się z superwizorem lub prawnikiem.

Nie obiecuj tajemnicy. Wyjaśnij, że o zagrożeniu życia musisz poinformować rodzica lub opiekuna, ale powiesz tylko tyle, ile trzeba, żeby go chronić, i najpierw ustalicie razem, co i jak zostanie przekazane. Rozmowę z rodzicem najlepiej prowadzić w obecności nastolatka. Rodzic odpowiada za zabezpieczenie domu, w tym leków, i za konsultację u psychiatry dziecięcego. Jeśli to rodzic jest źródłem zagrożenia, ścieżka obejmuje procedurę Niebieskiej Karty i sąd rodzinny. Młodzieży warto przekazać numery 116 111 i 800 12 12 12.

Notatkę sporządza się tego samego dnia. Powinna zawierać datę i formę kontaktu, to, co klient powiedział o myślach, planie, zamiarze, przygotowaniach i wcześniejszych próbach (w istotnych miejscach jego słowami), czynniki ryzyka i ochronne, formulację ryzyka, podjęte działania (plan bezpieczeństwa, ograniczenie dostępu do środków, kontakt z bliskimi, skierowanie), uzasadnienie decyzji, konsultacje oraz termin kolejnego kontaktu. Dobra dokumentacja pokazuje tok rozumowania, a nie tylko wynik.