Protokół Diagnostyczny: PTSD

ICD-11 wyodrębnia złożone PTSD jako osobne rozpoznanie. Oprócz rdzennych objawów PTSD obejmuje ono zaburzenia organizacji siebie: trudności w regulacji emocji, trwały negatywny obraz siebie z poczuciem winy lub wstydu oraz problemy w bliskich relacjach. cPTSD rozwija się najczęściej po długotrwałej, powtarzającej się traumie, z której trudno było się wydostać. DSM-5 takiego rozróżnienia nie wprowadza, dlatego protokół zawiera porównanie obu klasyfikacji.

PTSD najczęściej trzeba odróżnić od zaburzenia adaptacyjnego, żałoby, depresji, zaburzenia osobowości borderline i zaburzeń dysocjacyjnych. Objawy tych stanów częściowo się pokrywają, na przykład obniżony nastrój, drażliwość czy trudności ze snem. Kluczowe jest pytanie, czy obraz kliniczny wiąże się z konkretnym zdarzeniem traumatycznym i czy występują typowe intruzje oraz unikanie. Protokół prowadzi przez różnicowanie z 7 takimi rozpoznaniami, z pytaniami różnicującymi i typowymi pułapkami.

Warto zapytać o samo zdarzenie i czas, jaki od niego minął, o powracające wspomnienia, koszmary i poczucie ponownego przeżywania, o miejsca, osoby i rozmowy, których osoba unika, oraz o napięcie, czujność i łatwe przestraszenie się. Ważne są też pytania o sen, koncentrację, relacje i pracę, a przy podejrzeniu cPTSD o obraz siebie i regulację emocji. Protokół zawiera ustrukturyzowany wywiad z gotowymi pytaniami i wskazówkami do interpretacji odpowiedzi.

Pilna konsultacja psychiatryczna lub kryzysowa jest potrzebna przy myślach samobójczych, samookaleczeniach, objawach psychotycznych, nasilonej dysocjacji utrudniającej kontakt oraz wtedy, gdy osoba nadal jest w sytuacji zagrożenia, na przykład doświadcza przemocy. W takiej sytuacji najpierw zapewnia się bezpieczeństwo, a dopiero potem kontynuuje diagnozę. Protokół ma osobną część z sygnałami ostrzegawczymi i wskazówkami, kiedy przekierować pacjenta.

Nie. To materiał pomocniczy, który porządkuje wywiad i proces diagnostyczny, ale nie zastępuje zwalidowanych, standaryzowanych narzędzi takich jak CAPS-5, PCL-5 czy ITQ ani pełnej oceny ryzyka. Dobrze sprawdza się jako rama dla wywiadu, do której dołącza się wyniki tych narzędzi. Decyzja diagnostyczna i odpowiedzialność za nią zawsze pozostają przy prowadzącym specjaliście.

Dla psychologów i psychiatrów, którzy mają kompetencje do prowadzenia diagnozy klinicznej i korzystają z protokołu w ramach już posiadanych uprawnień zawodowych. Zakłada on znajomość podstaw psychopatologii i zasad wywiadu klinicznego. Nie jest to narzędzie do samodiagnozy ani materiał dla osób bez przygotowania klinicznego.

Tak. Darmowy fragment, 21 stron, można pobrać bez logowania i bez podawania danych. Pełna wersja ma 108 stron: wywiad diagnostyczny, diagnozę różnicową, karty oceny nasilenia objawów, winiety kliniczne i szablony dokumentacji. To jednorazowy zakup pliku PDF, bez subskrypcji.