Protokół CWP: Stabilizacja po doświadczeniu traumatycznym

Po traumie układ nerwowy często pozostaje w stanie alarmu: pojawiają się nadmierna czujność, trudności ze snem, łatwe wystraszanie się, drażliwość i napięcie. U części osób dominuje odrętwienie, poczucie odcięcia od emocji czy od własnego ciała. Mogą pojawiać się natrętne wspomnienia i unikanie wszystkiego, co przypomina zdarzenie. W pierwszych tygodniach to w dużej mierze naturalne reakcje na nienaturalną sytuację, które u wielu osób stopniowo słabną.

Najważniejsze jest zapewnienie poczucia bezpieczeństwa, spokojnej obecności i przewidywalności, bez naciskania na opowiadanie szczegółów zdarzenia. Pomaga psychoedukacja, czyli wyjaśnienie, że reakcje są zrozumiałe, oraz wsparcie w podstawowych potrzebach: śnie, jedzeniu, kontakcie z bliskimi. Warto wzmacniać zasoby i uczyć prostych technik uziemiania. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, pomoc jest dostępna pod numerami 116 123, 800 70 2222, a w nagłym zagrożeniu 112.

Techniki uziemiania to proste sposoby kierowania uwagi na tu i teraz, gdy osoba zalewana jest wspomnieniami, lękiem lub poczuciem odrealnienia. Przykładem jest ćwiczenie 5-4-3-2-1, w którym nazywa się kolejno to, co się widzi, słyszy, czego się dotyka, jakie czuje się zapachy i smaki, a także mocne postawienie stóp na podłodze, trzymanie zimnego przedmiotu czy opisywanie otoczenia. Techniki te pomagają wrócić do poczucia bezpieczeństwa w teraźniejszości i najlepiej ćwiczyć je wcześniej, w spokojnych chwilach.

Okno tolerancji to zakres pobudzenia, w którym człowiek może odczuwać emocje, myśleć i reagować elastycznie. Poza nim pojawia się albo nadmierne pobudzenie, czyli lęk, panika i złość, albo niedostateczne, czyli odrętwienie, pustka i odcięcie. U osób po traumie okno bywa zwężone, więc łatwiej wypadają z niego przy niewielkich bodźcach. Praca stabilizacyjna ma na celu poszerzenie okna tolerancji i naukę rozpoznawania sygnałów, że się z niego wychodzi.

Do specjalisty terapii traumy warto skierować klienta, gdy objawy utrzymują się długo, są bardzo nasilone, pojawiają się silne dysocjacje, natrętne wspomnienia, koszmary i unikanie ograniczające życie, a także gdy trauma była wielokrotna lub długotrwała. Wskazaniem jest też sytuacja, w której praca stabilizacyjna nie przynosi poprawy albo klient jest gotowy do przetwarzania wspomnień. Diagnoza zaburzeń pourazowych należy do specjalisty z odpowiednimi kompetencjami.

Nie, większość osób po doświadczeniu traumatycznym nie rozwija zespołu stresu pourazowego. Silne reakcje w pierwszych tygodniach są częste, ale u wielu ludzi stopniowo słabną dzięki wsparciu bliskich, własnym zasobom i czasowi. Ryzyko zaburzeń pourazowych zwiększają między innymi wielokrotne lub długotrwałe urazy, brak wsparcia, wcześniejsze trudności psychiczne i poważne straty. Dlatego stabilizacja i dobre wsparcie po zdarzeniu mają duże znaczenie.

Gotowy scenariusz dla psychologów zawiera „Protokół CWP: Stabilizacja po doświadczeniu traumatycznym”. Prowadzi przez poczucie bezpieczeństwa, zasoby wewnętrzne i zewnętrzne, sygnały przeciążenia, regulację, pięć profili potrzeb stabilizacyjnych oraz strategie i plan bezpieczeństwa. Dotyczy wyłącznie pracy stabilizacyjnej, bez przetwarzania traumy, z jasnym wskazaniem, kiedy kierować do specjalisty. Szerszy kontekst daje szkolenie CWP „Trauma u dorosłych – diagnoza i terapia”.