Jak korzystać z kursu i czego się nauczysz

Pacjentka, która przyszła z „depresją”

Marta (29) zgłasza się do Ciebie z prośbą o pomoc w depresji. Od trzech miesięcy prawie nie wychodzi z domu, przesypia popołudnia, w pracy jest na zwolnieniu. Opowiada, że „zawsze tak miała, raz lepiej, raz gorzej”. Pod koniec pierwszej sesji, prawie mimochodem, dodaje: „W zeszłym roku miałam taki dobry okres, że przemalowałam całe mieszkanie w jeden weekend i założyłam firmę. Potem wszystko się posypało”.

To jedno zdanie może zmienić całe rozumienie jej trudności. Może to być opis zwykłego przypływu energii po trudnym czasie. Może to być też opis epizodu hipomanii, który razem z obecną depresją składa się na obraz choroby afektywnej dwubiegunowej. Od tego, czy ktoś zada kolejne pytanie, zależy, czy Marta dostanie właściwą diagnozę, właściwe leczenie i psychoterapię, która uwzględnia jej chorobę.

Czego nauczy Cię ten kurs?

Ten kurs nauczy Cię rozpoznawać sygnały choroby afektywnej dwubiegunowej w gabinecie psychologa, różnicować ją z zaburzeniem osobowości borderline, ADHD i innymi trudnościami, współpracować z psychiatrą i prowadzić psychoterapię oraz psychoedukację osoby z ChAD i jej bliskich. Skupiamy się na praktyce: na pytaniach, które warto zadać, na zdaniach, które pomagają, i na błędach, które często zdarzają się nawet doświadczonym specjalistom.

Kurs składa się z dwudziestu dwóch modułów. Pierwsze siedem dotyczy rozumienia choroby i różnicowania: czym jest ChAD, czym różni się od borderline, jak wygląda hipomania i mania, czym jest depresja dwubiegunowa, jak prowadzić wywiad w kierunku ChAD, jak odróżnić ChAD od ADHD i od innych zaburzeń. Kolejne moduły dotyczą współpracy z psychiatrą, psychoedukacji, terapii poznawczo-behawioralnej, snu i rytmu dnia, zapobiegania nawrotom, ryzyka samobójczego, ryzykownych zachowań w hipomanii, pracy z rodziną i terapii grupowej. Dalej omawiamy grupy szczególne: dzieci i nastolatków, kobiety w ciąży i po porodzie, osoby starsze, a także pracę, studia, związki i stygmatyzację. Moduł o polskim prawie i dokumentacji oraz moduł ze studiami przypadków zamykają całość.

Jak zbudowana jest każda lekcja?

Każda lekcja łączy wiedzę z praktyką. Znajdziesz w niej:

• fragmenty rozmów z komentarzem, w których fikcyjne osoby w różnym wieku i w różnych sytuacjach rozmawiają z psychologiem, a komentarz wyjaśnia, co zadziałało i dlaczego,
• wersję „zamiast tego”, czyli tę samą sytuację, gdy psycholog za szybko etykietuje, bagatelizuje, moralizuje albo przejmuje kontrolę,
• gotowe zdania, które możesz dopasować do własnego stylu,
• typowe błędy, które warto znać, zanim się je popełni.

W każdym module jest studium przypadku i ćwiczenie praktyczne z przykładowymi odpowiedziami. Ćwiczenia możesz robić samodzielnie albo w parze z koleżanką lub kolegą. Do kursu dołączyliśmy szesnaście materiałów do pobrania: tabele, karty, wzory planów i listów, które możesz wydrukować i używać w pracy.

Czego ten kurs nie daje?

Kurs nie nadaje uprawnień do diagnozy psychiatrycznej ani do leczenia farmakologicznego. Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej stawia lekarz psychiatra, on też decyduje o lekach. Kurs nie zastępuje superwizji ani specjalistycznego szkolenia psychoterapeutycznego. Daje wiedzę, ćwiczenia i certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin.

Rola psychologa w ChAD jest jednak bardzo ważna. To psycholog często jako pierwszy słyszy o „dobrym okresie”, który był czymś więcej. To psycholog widzi pacjenta co tydzień i jako pierwszy zauważa, że śpi on mniej i mówi szybciej. To psycholog pomaga zrozumieć chorobę, zbudować plan zapobiegania nawrotom, poradzić sobie ze wstydem po epizodzie i porozmawiać z rodziną. Psychoterapia i psychoedukacja są uzupełnieniem leczenia psychiatrycznego, a nie jego alternatywą.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia, Twojego pacjenta albo innych osób, zawsze dzwoń pod numer 112. Szczegółowo omawiamy to w module o ryzyku samobójczym i w module o prawie.

Fragment rozmowy: pierwsze pytanie o „dobry okres”

Psycholożka: Wspomniała pani o tym dobrym okresie w zeszłym roku. Chciałabym o niego dopytać, bo to dla mnie ważna informacja. Jak długo trwał?

Marta (29): Może dwa tygodnie? Byłam wtedy niesamowicie produktywna. Spałam po cztery godziny i w ogóle nie byłam zmęczona.

Psycholożka: Cztery godziny snu i brak zmęczenia. Czy ktoś z bliskich zwrócił wtedy uwagę, że jest pani inna niż zwykle?

Marta (29): Siostra mówiła, że nie da się ze mną rozmawiać, bo przeskakuję z tematu na temat. Ale ja się czułam świetnie.

Psycholożka: Dziękuję, że pani o tym mówi. Takie okresy bywają ważne dla zrozumienia, skąd bierze się depresja. Chciałabym, żebyśmy wróciły do tego na następnym spotkaniu i żeby porozmawiała pani o tym także z lekarzem psychiatrą.

Komentarz. Psycholożka nie zignorowała zdania rzuconego mimochodem. Zadała pytania o czas trwania, sen i obserwacje bliskich, czyli o trzy elementy, które najbardziej pomagają odróżnić zwykły przypływ energii od epizodu hipomanii. Nie postawiła diagnozy i nie przestraszyła pacjentki. Nazwała znaczenie informacji i zapowiedziała konsultację psychiatryczną jako naturalny kolejny krok.

Zamiast tego: wersja z pośpiechem

Psycholożka: To świetnie, że miała pani taki dobry czas. Widać, że ma pani w sobie dużo energii. Wróćmy do depresji.

Psycholożka potraktowała „dobry okres” jako zasób, a nie jako sygnał. Pochwała jest ciepła, ale zamyka temat. Jeśli Marta ma ChAD i dostanie leczenie jak w depresji jednobiegunowej, ryzyko zmiany fazy i dalszego chwiejnego przebiegu rośnie.

Jak korzystać z kursu w praktyce?

• Czytaj moduły po kolei, bo późniejsze lekcje korzystają z pojęć z wcześniejszych.
• Po każdej lekcji zapisz jedno pytanie albo zdanie, które chcesz wypróbować w pracy.
• Materiały do pobrania testuj najpierw na sobie: wypełnij wykres nastroju albo dziennik rytmu dnia przez tydzień, zanim dasz go pacjentowi.
• Trudne przypadki omawiaj na superwizji. Kurs pomoże Ci przygotować pytania do superwizora.

Gotowe zdania

Możesz powiedzieć:

• „Chciałabym dopytać o ten okres, bo to ważna informacja dla zrozumienia pani nastroju.”
• „Czy ktoś z bliskich zauważył wtedy, że jest pan inny niż zwykle?”
• „Nie stawiam diagnozy psychiatrycznej, ale to, co pani opisuje, warto omówić z lekarzem psychiatrą.”
• „Psychoterapia może bardzo pomóc, ale w tej sytuacji najlepiej działa razem z leczeniem u psychiatry.”

Typowe błędy

• Pytanie tylko o depresję. Osoby z ChAD najczęściej zgłaszają się w depresji, a o okresach podwyższonego nastroju nie mówią same.
• Traktowanie każdego przypływu energii jako zasobu. Zasób i objaw mogą wyglądać podobnie. Różnicuje je czas trwania, sen, zmiana wobec zwykłego funkcjonowania i skutki.
• Stawianie diagnozy w gabinecie psychologa. Możesz sformułować hipotezę i skierować do psychiatry, ale nie mówisz pacjentowi: „Ma pan ChAD”.
• Straszenie. Rozmowa o możliwej ChAD może budzić lęk. Spokojny ton i informacja, że to choroba, którą się leczy, pomagają pacjentowi pójść dalej.