O czym jest ten kurs: gdy partner jest w spektrum autyzmu

Czajnik na pięćdziesiąte drugie urodziny

Jolka od dwudziestu siedmiu lat jest żoną Ewalda. Mieszkają w Toruniu, ona prowadzi księgowość małej firmy transportowej, on od zawsze pracuje w tej samej drukarni. Rano w dniu jej pięćdziesiątych drugich urodzin Ewald stawia na stole pudełko: czajnik z regulacją temperatury, dokładnie ten model, o którym Jolka wspomniała w marcu, przeglądając gazetkę. Nie ma kartki, życzeń ani buziaka. Ewald mówi „proszę” i wychodzi do pracy o tej samej minucie co co dzień. Jolka siedzi nad pudełkiem i nie wie, czy ma się wzruszyć, czy rozpłakać. Pamiętał o rozmowie sprzed siedmiu miesięcy. I znowu nie powiedział ani słowa o tym, co czuje.

Wieczorem Jolka wpisuje w telefonie pytanie, które zadaje sobie od lat: dlaczego mąż jest blisko i tak daleko jednocześnie. Trafia na opisy dorosłych w spektrum autyzmu i rozpoznaje w nich swój dom.

Jeśli czytasz ten kurs, możliwe, że masz za sobą podobny wieczór. Napisaliśmy go dla osoby, której partner albo partnerka jest w spektrum autyzmu: ma diagnozę od dawna, dostała ją niedawno, w dorosłości, albo jeszcze jej nie ma, a Ty coraz częściej o tym myślisz. Dla żon i mężów, dla par w związkach nieformalnych, dla par kobiet i par mężczyzn, dla dwudziestolatków i dla małżeństw po sześćdziesiątce. Także dla tych, u których neuroróżnorodne są obie osoby, na przykład Ty masz ADHD, a partner jest w spektrum.

Czy ktoś jest winny temu, że w związku jest tak trudno?

Nie. Za samo spektrum i za różnice między wami nikt nie jest tu winny. Spektrum autyzmu jest innym sposobem odbierania świata i porozumiewania się, obecnym od dzieciństwa. Nie jest chorobą do wyleczenia, wadą charakteru ani złą wolą partnera. Twoje potrzeby, czyli rozmowa, czułość, pomoc i poczucie, że ktoś Cię widzi, też nie są przesadą ani wymaganiem „za dużo”. W wielu takich związkach obie osoby latami starają się z całych sił, tylko każda w inną stronę, i obie są zmęczone.

Brak winy nie oznacza, że nic się nie da zrobić. Możecie się nauczyć mówić do siebie tak, żeby słowa docierały, umówić się na rzeczy, które dotąd były zgadywane, ułożyć dom tak, żeby partner się w nim nie przeciążał, a obowiązki i troska nie spadały wyłącznie na Ciebie. Kurs pokazuje, jak to robić krok po kroku.

Czego możesz się spodziewać, a czego nie

Ten kurs jest materiałem edukacyjnym. Kurs nie jest terapią, nie zastępuje terapii par ani terapii indywidualnej i nie służy do stawiania diagnozy, także partnerowi. Opisujemy, jak spektrum może wyglądać w codziennym związku, ale tylko psychiatra albo psycholog z doświadczeniem w diagnozie dorosłych może ocenić, czy u konkretnej osoby to spektrum. Jeśli partner nie ma diagnozy, czytaj kurs jako opis możliwych różnic, bez przyklejania mu etykiety.

Nie obiecujemy, że partner się zmieni ani że związek przetrwa. Obie decyzje, zostać albo się rozstać, są uprawnione, a kurs nie namawia do żadnej. Pomaga za to zobaczyć, co w waszym związku działa, co da się ułożyć inaczej i czego potrzebujesz Ty.

Jak jest zbudowany kurs

Kurs ma siedemnaście modułów po cztery lekcje. Zaczynamy od tego, czym jest spektrum u dorosłego, od późnej diagnozy i od rozmowy o podejrzeniu spektrum. Potem przechodzimy do komunikacji wprost, do tego, jak partner okazuje uczucia, i do osobnego modułu o bliskości, w którym uczysz się prosić o konkretne gesty i pomagać partnerowi okazywać emocje w sposób, który go nie przeciąża. Dalej są przeciążenie i wybuchy, zmysły w domu, rutyna i zmiany, seksualność, kłótnie, obowiązki, rodzina i znajomi, dzieci, Twoje własne potrzeby, terapia i wspólny plan.

Do kursu dołączyliśmy pięć kart do druku: gotowe zdania i prośby, plan na przeciążenie do ustalenia razem, mapę potrzeb zmysłowych, tygodniowy plan z podziałem obowiązków i rozmowę po kłótni krok po kroku. Każda lekcja kończy się jednym małym zadaniem. Jeśli partner chce, możecie czytać niektóre lekcje razem. Jeśli nie chce, kurs i tak ma sens, bo zmiana w tym, jak Ty mówisz i o co prosisz, zmienia też rozmowę.

Gdy sprawa nie może czekać do kolejnej lekcji

Jeśli Ty albo partner mówicie o odebraniu sobie życia albo o zrobieniu sobie krzywdy, nie czekaj na kolejną lekcję ani na terapię. Wystarczy jeden taki sygnał. Dorośli w kryzysie mogą zadzwonić pod 116 123 albo 800 70 2222, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Jeśli w domu jest przemoc, czyli ktoś Cię bije, poniża, zastrasza albo kontroluje, szukaj pomocy dla siebie od razu. Piszemy o tym w module jedenastym, a przy zagrożeniu też dzwoń pod 112.

Gotowe zdania na początek

Do siebie:
- „Nie muszę dziś wszystkiego rozumieć. Zaczynam od jednej lekcji.”
- „Moje zmęczenie jest prawdziwe. Jego zmęczenie też.”
- „Mogę szukać sposobów, nie szukając winnego.”

Do partnera, jeśli chcesz mu powiedzieć o kursie:
- „Zaczęłam kurs o związkach, w których jedna osoba jest w spektrum autyzmu. Chcę lepiej rozumieć nas oboje. Nie musisz nic robić, ale jeśli zechcesz, pokażę Ci lekcje.”
- „Nie robię tego, żeby Cię naprawiać. Chcę, żebyśmy rzadziej się mijali.”

Co już działa w waszym związku

Jolka po urodzinach zapisała na kartce trzy rzeczy, które Ewald zrobił w ostatnim tygodniu bez proszenia: wymienił baterię w jej zegarku, odśnieżył samochód, kupił czajnik. Pierwszy raz od dawna zobaczyła troskę tam, gdzie dotąd widziała tylko milczenie. Nadal brakuje jej słów i to też jest ważne, ale wie już, od czego zacząć. Ty też masz w związku rzeczy, które działają, nawet jeśli dziś trudno je zobaczyć.

Zadanie na dziś

Napisz jednym zdaniem, po co sięgasz po ten kurs, na przykład „chcę, żebyśmy przestali się mijać przy kolacji” albo „chcę zrozumieć, czy to może być spektrum”. Dopisz drugie zdanie: jedną rzecz, którą partner robi dla Ciebie, choć może jej nie nazywa. Zostaw kartkę w miejscu, do którego wrócisz przy kolejnej lekcji.