Marta przynosi do gabinetu odmowę z powiatowego zespołu. Jej syn ma dziewięć lat, diagnozę z poradni i opinię sprzed roku. Zespół uznał, że z dokumentów nie wynika, jak chłopiec radzi sobie w ciągu dnia, a Marta ma 14 dni na odwołanie. Prosi psychologa o nową opinię psychologiczną do orzeczenia o niepełnosprawności i pyta, czy można w niej napisać, że dziecku „należy się" stopień. Nie można, i dobrze wiedzieć dlaczego, zanim pierwsze zdanie pojawi się na papierze.
Czego zespół orzekający oczekuje od opinii psychologicznej do orzeczenia o niepełnosprawności?
Orzeka zespół, nie psycholog. Powiatowe zespoły działają jako pierwsza instancja, wojewódzkie jako druga (art. 6 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Opinia psychologiczna jest dokumentem, z którego zespół może skorzystać, a Ty opisujesz w niej funkcjonowanie osoby, nie wynik postępowania.
Rozporządzenie w sprawie orzekania wylicza, co ocenia psycholog w składzie zespołu: dysfunkcje psychiczne utrudniające samodzielne funkcjonowanie, poziom inteligencji, zaburzenia interakcji, poziom krytycyzmu i ograniczenia umiejętności przystosowawczych (§ 20). Dobra opinia z zewnątrz odpowiada na te same pytania, więc zespół nie musi niczego dopowiadać za Ciebie.
Jak przełożyć wyniki badania na opis samodzielności, który zespół może wykorzystać? W szkoleniu Opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności: od badania do odwołania trzeci moduł poświęcony jest temu, czego zespół szuka w opinii.
Dziecko do 16 lat i osoba dorosła: co się zmienia w opinii o niepełnosprawności?
Zespoły wydają orzeczenia o niepełnosprawności osób do 16 roku życia i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osób od 16 roku życia (§ 2 rozporządzenia). Ustawa mówi o stopniach: znacznym, umiarkowanym i lekkim (art. 3). Dla dziecka punktem odniesienia są rówieśnicy. Dziecko do 16 lat jest osobą niepełnosprawną przy naruszonej sprawności o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, jeśli wymaga opieki lub pomocy w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku (art. 4a ust. 1).
Z tego wynika sposób pisania. Przy dziecku porównujesz funkcjonowanie z tym, czego oczekuje się od dzieci w tym samym wieku, a przy osobie dorosłej opisujesz samoobsługę, pracę, kontakty i potrzebę pomocy innej osoby. Wiek do 16 lat to granica z przepisów, więc nie przenoś jej na to, kiedy młody człowiek „dorasta" w opinii.
Jak dobrać metody badania do pytania orzeczniczego?
Pytanie zespołu rzadko brzmi „jaki jest iloraz inteligencji". Częściej brzmi: jak ta osoba radzi sobie w codziennym życiu i czego potrzebuje. Test mierzy wycinek, a funkcjonowanie opisujesz z kilku źródeł: wywiadu z opiekunem, obserwacji, dokumentów szkolnych lub zawodowych i wyników badania.
Przy każdej metodzie zapisujesz, po co ją zastosowano i jakie ma ograniczenia. Taki zapis chroni opinię przy odwołaniu, bo pokazuje, że wnioski mają oparcie w materiale, a granice badania są nazwane wprost.
Jak opisać spektrum autyzmu, ADHD i niepełnosprawność intelektualną w opinii?
Rozporządzenie wymienia przy kwalifikowaniu do stopni całościowe zaburzenia rozwojowe powstałe przed 16 rokiem życia, z utrwalonymi zaburzeniami interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz stereotypiami zachowań o co najmniej umiarkowanym nasileniu (§ 32 ust. 1 pkt 12). Samo rozpoznanie nie wystarcza. Zespół patrzy na to, jak zaburzenie przekłada się na samodzielność, więc opisujesz konkretne sytuacje: zakupy, dojazd, rozmowę z urzędnikiem, zmianę planu dnia.
Przy osobach z autyzmem i ADHD pojawia się maskowanie. Dorosły, który dobrze wypada w krótkiej rozmowie, potrafi nie radzić sobie w pracy i w domu. Opinia, która opiera się wyłącznie na wrażeniu z gabinetu, zaniża jego potrzeby.
Jak napisać opinię psychologiczną krok po kroku i czego w niej nie pisać?
Układ jest prosty: dane osoby i cel opinii, źródła informacji, opis badania, opis funkcjonowania, wnioski. Gotowe sformułowania pomagają, o ile nie zastępują opisu konkretnego człowieka.
W opinii nie ma miejsca na zdania typu „osobie należy się znaczny stopień" ani na wskazywanie symboli przyczyn. W orzeczeniu ustala się niepełnosprawność lub stopień, nie więcej niż trzy symbole przyczyn oraz wskazania (art. 6b ust. 3), a robi to zespół. Ty dostarczasz materiał, nie rozstrzygnięcie.
Gotowe wzory, przykłady sformułowań i lista zdań, których lepiej nie pisać, są w ósmym module szkolenia Opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności: od badania do odwołania. Ogólną budowę opinii omawiamy w artykule Opinia psychologiczna: jak ją napisać.
Jak wygląda odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności i jaką rolę ma w nim psycholog?
Odwołanie do wojewódzkiego zespołu wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia, za pośrednictwem powiatowego zespołu, który przesyła je z aktami w ciągu 7 dni (§ 16 rozporządzenia). Powiatowy zespół, który uzna odwołanie za zasadne w całości, sam uchyla albo zmienia orzeczenie (§ 16 ust. 3). Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 6c ust. 8 ustawy).
Czternaście dni to mało, żeby zbadać osobę od początku. Dlatego psycholog ma dwie możliwości: przygotować opinię uzupełniającą, która odpowiada na zarzuty zespołu, albo doradzić, żeby do odwołania dołączyć dokument, który już istnieje. Zanim przyjmiesz zlecenie, sprawdź, czy zdążysz z badaniem.
Jak rozmawiać z rodziną o wyniku badania?
Rodzic albo dorosły klient słyszy zwykle jedno: „dostanę stopień czy nie". Wyjaśnij na początku, że o tym decyduje zespół, a Twoja opinia jest jednym z dokumentów. Wniosek o orzeczenie składa osoba zainteresowana albo jej przedstawiciel ustawowy (art. 6b ust. 1), więc od niej zależy, czy opinia trafi do zespołu.
Przy wyniku, który może rozczarować, mów konkretnie o tym, co opisałeś i na czym się oparłeś. Kolejny wniosek można złożyć najwcześniej 2 miesiące przed upływem ważności orzeczenia na czas określony, a przy zmianie stanu zdrowia także w okresie jego ważności (art. 6ba), więc rozmowa nie musi kończyć się na jednym dokumencie.
Co dostajesz w szkoleniu o opinii do orzeczenia o niepełnosprawności?
Szkolenie Opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności: od badania do odwołania ma:
- 12 modułów i 48 lekcji, około 15 godzin nauki, certyfikat po ukończeniu
- omówienie orzekania w Polsce, różnic między dziećmi i osobami od 16 lat oraz symboli przyczyn
- dobór metod badania do pytania orzeczniczego
- osobne moduły o niepełnosprawności intelektualnej, spektrum autyzmu i ADHD oraz zaburzeniach psychicznych dorosłych
- budowę opinii krok po kroku, wskazania w orzeczeniu i odwołanie
- 8 załączników do pobrania
Plan Specjalista zaczyna się od 5 dni za darmo z kartą, a w tym czasie otwierasz 2 dowolne szkolenia w całości. Dobry pierwszy krok to moduł 3, w którym zobaczysz, jak wygląda opis funkcjonowania, którego szuka zespół.
Najczęstsze pytania o opinię psychologiczną do orzeczenia o niepełnosprawności
Czy opinia psychologiczna jest potrzebna do orzeczenia o niepełnosprawności?
Przepisy rozporządzenia mówią, że przy orzekaniu bierze się pod uwagę zaświadczenie lekarskie i ocenę lekarza przewodniczącego składu (§ 3). Opinia psychologa jest dokumentem dodatkowym. Jest przydatna szczególnie wtedy, gdy zaburzenie dotyczy funkcjonowania psychicznego, bo zespół może z niej wziąć opis codziennej samodzielności.
Kto może napisać opinię psychologiczną do orzeczenia o niepełnosprawności?
Psycholog, który zbadał osobę albo zna jej funkcjonowanie z wywiadu i dokumentów, i który potrafi uzasadnić dobór metod. Psycholog zatrudniony w zespole orzekającym ocenia osobę w ramach składu, a opinia z zewnątrz jest osobnym dokumentem.
Do kiedy można odwołać się od orzeczenia?
Odwołanie wnosi się w ciągu 14 dni od doręczenia orzeczenia, za pośrednictwem powiatowego zespołu (§ 16 rozporządzenia). Powiatowy zespół przesyła je z aktami do wojewódzkiego w ciągu 7 dni.
Czy psycholog może w opinii wskazać stopień niepełnosprawności?
Nie. Stopień i symbole przyczyn ustala zespół orzekający (art. 6b ust. 3 ustawy). Psycholog opisuje funkcjonowanie, a wnioski formułuje tak, żeby zespół mógł z nich skorzystać.
Od czego zależy stopień niepełnosprawności dziecka?
Dla dziecka do 16 lat zespół orzeka o niepełnosprawności, a stopnie dotyczą osób od 16 roku życia (§ 2 rozporządzenia). Przy dziecku liczy się to, czy wymaga opieki lub pomocy w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku, przy naruszonej sprawności trwającej powyżej 12 miesięcy (art. 4a ust. 1).
Kiedy można złożyć kolejny wniosek o orzeczenie?
Najwcześniej 2 miesiące przed upływem ważności orzeczenia wydanego na czas określony. Przy zmianie stanu zdrowia wniosek można złożyć także w okresie ważności (art. 6ba ustawy).
Co zrobić, gdy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych jest kolejnym etapem?
Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 6c ust. 8). Na tym etapie psycholog może zostać poproszony o opinię uzupełniającą, więc dokumentacja z badania powinna być kompletna.
Źródła
Ostatnia aktualizacja: 28 października 2026. Artykuł ma charakter edukacyjny dla specjalistów i nie stanowi porady prawnej.