Jak ułożony jest rozdział 06 ICD-11, jak czytać kody zaburzeń, jakie rozpoznania doszły, a jakie zniknęły względem ICD-10, czym ICD-11 różni się od DSM-5-TR i której klasyfikacji używa się w Polsce w 2026 roku.
Autor: Redakcja CWP
Ten tekst jest częścią przewodnika Materiały do nauki psychologii (tekst 13 z 44).
Na wykładzie z psychopatologii prowadzący mówi o „zaburzeniu lękowym uogólnionym 6B00”, a w podręczniku z biblioteki ten sam obraz ma kod F41.1. Na praktykach w poradni widzisz w dokumentacji jeszcze inne oznaczenia, a koleżanka z roku twierdzi, że neurastenii już nie ma. Jeśli masz wrażenie, że uczysz się dwóch różnych przedmiotów naraz, ten tekst porządkuje sprawę: pokazuje, jak są ułożone zaburzenia psychiczne w ICD-11, jak czytać ich kody, co zmieniło się względem ICD-10, czym ICD-11 różni się od DSM-5-TR i którą klasyfikację stosuje się w Polsce w 2026 roku.
Wszystkie zaburzenia psychiczne w ICD-11 są w rozdziale 06, obok zaburzeń zachowania i zaburzeń neurorozwojowych. W angielskim oryginale rozdział nazywa się Mental, behavioural or neurodevelopmental disorders, dlatego w polskich wyszukiwarkach trafisz też na określenie zaburzenia psychiczne i behawioralne w ICD-11. Każdy kod z tego rozdziału zaczyna się od cyfry 6.
Rozdział ma 21 grup diagnostycznych. ICD-10 miała ich najwyżej dziesięć, bo drugi znak kodu był cyfrą. Nowy, alfanumeryczny zapis zniósł to ograniczenie, więc dawne duże worki rozdzielono. Najlepiej widać to na zaburzeniach nerwicowych, związanych ze stresem i pod postacią somatyczną (F40-F48). W ICD-11 ich miejsce zajmuje pięć osobnych grup: zaburzenia lękowe lub związane ze strachem, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne lub pokrewne, zaburzenia specyficznie związane ze stresem, zaburzenia dysocjacyjne i zaburzenia związane z cierpieniem fizycznym.
Odwrotnie stało się z zaburzeniami okresu dzieciństwa. Upośledzenie umysłowe, zaburzenia rozwoju psychologicznego i część zaburzeń zachowania i emocji z początkiem w dzieciństwie trafiły do jednej grupy zaburzeń neurorozwojowych. Dawne zaburzenia zachowania (F91) przeniesiono do osobnej grupy zachowań destrukcyjnych lub zaburzeń dyssocjalnych, gdzie są np. 6C90 Zaburzenie opozycyjno-buntownicze i 6C91 Dyssocjalne zaburzenie behawioralne. ICD-11 patrzy przy tym na zaburzenia w perspektywie całego życia: przy wielu kategoriach są informacje, jak obraz wygląda u dziecka, nastolatka i osoby starszej. Dla studenta to wygodne, bo ADHD czy lęk separacyjny u dorosłego nie są już wyjątkiem spoza definicji.
Część dawnych rozpoznań ma dziś kod poza rozdziałem 06. Sen i czuwanie dostały osobny rozdział, o numerze 07. Dysfunkcje seksualne i niezgodność płciowa przeszły do rozdziału 17 o stanach związanych ze zdrowiem seksualnym. Pierwotne tiki kodowane są w rozdziale o chorobach układu nerwowego (8A05), a w grupie zaburzeń neurorozwojowych zostało tylko odesłanie do nich. W rozdziale 06 zostały za to wtórne zespoły psychiczne (6E60-6E6Z), których używa się, gdy objawy są bezpośrednim skutkiem fizjologicznym innej choroby.
Chcesz zobaczyć, jak ten podział wygląda w praktyce, zanim zaczniesz robić własne notatki? Pobierz bezpłatny fragment przewodnika „Zaburzenia psychiczne w ICD-11 w tabelach”: część wstępna, kilka kart zaburzeń, jedna tabela różnicowania i przykładowe przypadki.
Kod ICD-11 czytasz od lewej do prawej, a każdy kolejny znak zawęża obraz. Pierwszy znak to rozdział. Drugi i trzeci razem wskazują grupę: 6A7 to zaburzenia depresyjne, 6B0 zaburzenia lękowe lub związane ze strachem, 6C4 zaburzenia związane z używaniem substancji. Czwarty znak oznacza konkretne zaburzenie, np. 6A70 to zaburzenie depresyjne z pojedynczym epizodem. W grupach z więcej niż dziesięcioma kategoriami po cyfrach pojawiają się litery, stąd kody w rodzaju 6C4A czy 6C4B.
Po kropce zaczynają się podkategorie: nasilenie, przebieg, obecność objawów psychotycznych. Na egzaminie przydaje się też znajomość dwóch kategorii resztkowych, które zamykają prawie każdą grupę. Kod kończący się na Y oznacza „inne określone” zaburzenie z tej grupy, czyli obraz, który da się opisać, ale nie spełnia wymagań żadnej kategorii szczegółowej. Kod z Z na końcu stosuje się, gdy brakuje informacji, żeby obraz dookreślić.
Nowością jest postkoordynacja, czyli łączenie kodów. Do kodu zaburzenia możesz dopisać specyfikator, np. wzorzec objawów albo cechę epizodu, i w ten sposób zapisać więcej, niż mieścił jeden kod w ICD-10. Tak w schizofrenii opisuje się nasilenie objawów pozytywnych, negatywnych czy poznawczych (kody 6A25), a w zaburzeniu osobowości wyraźne cechy.
Lista nowych kategorii jest długa i dobrze nadaje się na pytania testowe. Te, które warto znać z kodem i polską nazwą z polskiej wersji ICD-11:
Przy każdej z nich zapamiętaj grupę, do której należy. Hipochondria (6B23) przeszła z zaburzeń pod postacią somatyczną do grupy obsesyjno-kompulsyjnej. Takie przesunięcia łatwo przeoczyć przy powtórce, a dobrze pokazują logikę nowej klasyfikacji.
Najwięcej zmieniło się w trzech miejscach. Schizofrenia straciła podtypy. Postaci paranoidalnej czy hebefrenicznej nie koduje się już osobno; zamiast nich określa się, czy to pierwszy epizod, kolejny epizod, czy przebieg bez przerw, a osobno nasilenie poszczególnych grup objawów.
Zaburzenia osobowości ICD-11 ujmuje wymiarowo. Rozpoznaje się jedno zaburzenie osobowości (6D10) i określa, jak bardzo jest nasilone, w trzech stopniach. Do tego można dopisać wyraźne cechy, takie jak negatywna afektywność albo anankastyczność, a także wzorzec borderline (6D11.5). Jeśli ta zmiana sprawia Ci kłopot, rozbiera ją szczegółowo tekst o tym, jak diagnozuje się zaburzenie osobowości według ICD-11.
Trzecia zmiana dotyczy autyzmu. Autyzm dziecięcy, autyzm atypowy i zespół Aspergera zastąpiło jedno zaburzenie ze spektrum autyzmu (6A02) z określeniem, czy towarzyszy mu zaburzenie rozwoju intelektualnego i jak funkcjonuje język. Z kolei dawną somatyzację i pokrewne rozpoznania zastąpiło zaburzenie związane z cierpieniem fizycznym (6C20). W ICD-11 nie znajdziesz też osobnej kategorii neurastenii.
Inny jest sposób opisu. Opisy kliniczne WHO do ICD-11 podają cechy istotne, które powinny być obecne, i rzadziej niż DSM liczą objawy z listy. Tam, gdzie ICD-11 nie ustala progu czasowego, nie przenoś do odpowiedzi liczb z innych klasyfikacji.
Obie klasyfikacje powstawały równolegle i w dużej mierze mają podobny układ grup. Różnice, które zostały, są zamierzone i łatwo z nich ułożyć pytanie egzaminacyjne. Złożony zespół stresu pourazowego ma osobny kod wyłącznie w ICD-11. Przedłużona żałoba jest w obu, ale w ICD-11 próg czasowy to pół roku od straty, a w DSM-5-TR u dorosłych dwanaście miesięcy. Zaburzenie związane z graniem ICD-11 pozwala rozpoznać, a DSM-5-TR zostawia je wśród stanów wymagających dalszych badań.
W zaburzeniach osobowości DSM-5-TR w głównej części trzyma się typów, a model wymiarowy podaje jako alternatywny. Niezgodność płciowa w ICD-11 nie jest zaburzeniem psychicznym, a DSM-5-TR opisuje dysforię płciową w swojej głównej części. Różni je też status. Klasyfikację WHO przeglądasz za darmo w internecie, a państwa używają jej w statystyce i dokumentacji medycznej; DSM-5-TR to płatna książka Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.
Jeśli masz plan Student w CWP, nie musisz niczego dokupować: przewodnik z kartami zaburzeń, tabelami różnicowania i testem pobierzesz po zalogowaniu, w cenie subskrypcji, od pierwszej płatności, bo w okresie próbnym pełny PDF nie jest dostępny. Plik dostaje znak wodny z Twoim imieniem i adresem e-mail.
W Polsce w rozliczeniach i przepisach o świadczeniach nadal obowiązują kody ICD-10, a termin obowiązkowego przejścia na ICD-11 nie został ogłoszony. Na świecie ICD-11 weszła w życie 1 stycznia 2022 roku, a kraje dostały kilka lat na wdrożenie. Ministerstwo Zdrowia pisze, że nowa rewizja zastąpi u nas ICD-10, i przewiduje okres przejściowy z równoległym używaniem obu kodów; szczegóły tego okresu nie są jeszcze przesądzone.
Od 1 stycznia 2026 roku rozporządzenie o dokumentacji medycznej każe wpisywać rozpoznanie według obowiązującej klasyfikacji i nie podaje już numeru rewizji. Rozporządzenia o świadczeniach gwarantowanych wciąż jednak odsyłają do konkretnych kodów z literą F. Polskie tłumaczenie ICD-11 ma status przedostateczny: znajdziesz je w Rejestrze Systemów Kodowania prowadzonym przez Centrum e-Zdrowia, a część nazw może się jeszcze zmienić.
Dla studenta oznacza to naukę obu klasyfikacji. Aktualny program specjalizacji z psychologii klinicznej odwołuje się do ICD-11, a w dokumentacji na praktykach zobaczysz jeszcze kody ICD-10. Przy nauce zapisuj obok kodu ICD-11 jego dawny odpowiednik, pamiętając, że nie zawsze jest to para jeden do jednego.
Zaburzenia psychiczne w ICD-11 najłatwiej zapamiętać przez porównywanie podobnych obrazów; sama lista kodów szybko wylatuje z głowy. Ucz się grupami, bo układ rozdziału 06 sam podpowiada, co z czym zestawić. Po każdej grupie zrób sobie krótką tabelę zaburzeń, które łatwo pomylić: epizod depresyjny i dystymię, zaburzenie lękowe uogólnione i lęk z napadami paniki, PTSD i złożony PTSD. W wierszach wpisz cechy istotne, wymagany czas trwania i jedną cechę, po której odróżnisz oba obrazy.
Potem sprawdzaj się na przypadkach. Przeczytaj opis pacjenta, zapisz rozpoznanie robocze i dwa rozpoznania, które trzeba wykluczyć, a dopiero potem porównaj z omówieniem. Jeśli zbierasz materiały do powtórki, przydadzą Ci się też notatki z psychopatologii do egzaminu i zestaw pytań powtórkowych z odpowiedziami.
Jedna uwaga na koniec tej części. Znajomość kryteriów nie daje prawa do stawiania diagnoz. Diagnozę stawia osoba z uprawnieniami, po rozmowie, obserwacji i zebraniu dokumentacji. Jeśli na praktykach jakiś pacjent przypomina Ci opis z podręcznika, potraktuj to jako pytanie do opiekuna praktyk. Wypowiedź pacjenta o myślach samobójczych przekazujesz opiekunowi natychmiast, jeszcze w trakcie zajęć. Gdy życie jest zagrożone teraz, wzywa się pomoc pod numerem 112; dorosły w kryzysie emocjonalnym może zadzwonić pod 116 123.
Szukasz materiału, który w polskich wyszukiwarkach pojawia się jako ICD-11 zaburzenia psychiczne PDF? Przewodnik CWP zbiera rozdział 06 w formie gotowej do druku i do nauki na ekranie. Opisy są autorskie, bez tłumaczenia tekstów WHO, a polskie nazwy pochodzą z polskiej wersji ICD-11.
Zobacz spis treści przewodnika i kup go jednorazowo, bez konta
Rozdział 06 ma 21 grup diagnostycznych. Część z nich odpowiada grupom z ICD-10, na przykład zaburzenia związane z używaniem substancji, ale większość dawnych grup podzielono albo połączono na nowo.
Nie, kody F należą do ICD-10. Kody zaburzeń psychicznych w ICD-11 zaczynają się od cyfry 6, np. 6A20 to schizofrenia, a 6B00 zaburzenie lękowe uogólnione.
Nie, w rozdziale 06 ICD-11 nie ma osobnej kategorii neurastenii. Przy przewlekłym zmęczeniu i rozdrażnieniu różnicuje się dziś między innymi zaburzenia depresyjne, lękowe i zaburzenie związane z cierpieniem fizycznym, a wcześniej wyklucza się przyczyny somatyczne.
W rozdziale 07, osobnym dla snu i czuwania. WHO wyjęła je z rozdziału o zaburzeniach psychicznych, żeby zrezygnować z podziału na postaci organiczne i nieorganiczne, co nie znaczy, że psycholodzy przestali się nimi zajmować.
Polska wersja językowa ICD-11 jest w Rejestrze Systemów Kodowania prowadzonym przez Centrum e-Zdrowia. Ma status przedostateczny, więc niektóre nazwy mogą się jeszcze zmienić. W razie wątpliwości porównaj nazwę z wersją angielską w przeglądarce WHO.
Nie jest w Polsce klasyfikacją urzędową. Rozpoznania w dokumentacji medycznej zapisuje się według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, a DSM-5-TR spotkasz głównie w podręcznikach i badaniach naukowych.
Ostatnia aktualizacja: 19 października 2026. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje podręcznika ani konsultacji ze specjalistą.
Newsletter
Nowe teksty i nowości z biblioteki CWP
Jedna wiadomość, gdy pojawi się coś wartego uwagi: nowe szkolenia i ścieżki, nowe teksty na blogu, zmiany w regulacji zawodu. Bez ofert w każdym mailu.
Powiązane szkolenia
Dostęp w ramach subskrypcji — bez opłat za pojedyncze szkolenie.
Materiały akademickie dla studenta
Kurs dla studenta III-V roku psychologii, który przygotowuje do zajęć i egzaminu z psychologii klinicznej: od modeli zaburzeń i oceny klinicznej, przez konceptualizację przypadku i główne nurty psychoterapii, po interwencje kryzysowe, etykę i drogę do pracy klinicznej.
Materiały akademickie dla studenta
Akademicka mapa psychopatologii dla studenta psychologii — czym są poszczególne zaburzenia, jak się objawiają i czym różnią się od siebie, bez treningu diagnostycznego.
Przewodnik: Materiały do nauki psychologii
10 października 2026
Zestaw własnych pytań zamkniętych i otwartych z metod badań, mózgu i pamięci, teorii i rozwoju, psychologii społecznej oraz etyki. Pod każdym pytaniem odpowiedź z krótkim wyjaśnieniem, żeby powtórka była naprawdę skuteczna.
8 min czytania
10 października 2026
Norma i patologia, objaw, syndrom i zaburzenie, a potem najważniejsze grupy zaburzeń: depresja, lęk, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, trauma, osobowość, psychoza, odżywianie, ADHD i uzależnienia. Notatki zgodne z logiką ICD-11, z podsumowaniem do egzaminu.
8 min czytania
10 października 2026
Wykłady, ćwiczenia, statystyka i biologia już na pierwszym roku. Jak naprawdę wyglądają studia psychologiczne, jakie przedmioty pojawiają się po kolei, kiedy są praktyki i jak przygotować się do nauki bez stresu.
8 min czytania
