Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ

Protokół diagnostyczny · PDF do pobrania

Protokół CWP: Dziecko i nastolatek w spektrum autyzmu

Scenariusz pracy psychologa z dzieckiem lub nastolatkiem w spektrum autyzmu i jego rodziną, po diagnozie albo przy uzasadnionym podejrzeniu. Zawiera pytania do rodziców i dziecka, profil sensoryczny, rozróżnienie meltdownu i shutdownu z planem na przeciążenie, pracę z maskowaniem, lękiem i zaburzeniami współwystępującymi, dorastanie, dostosowania szkolne (orzeczenie, IPET), 24 karty pracy, 10 winiet i jasne kryteria kierowania do psychiatry i innych specjalistów.

97 stron format PDF, pobranie bez konta

Darmowy fragment PDF

Podaj adres e-mail, a plik pobierzesz od razu na tej stronie.

Protokół CWP: Dziecko i nastolatek w spektrum autyzmu

Pełna wersja

69 zł

płatność jednorazowa, bez subskrypcji

  • 97 stron PDF do druku
  • struktura spotkania z dzieckiem, dziennik energii i przeciążenia i karta „Mój plan na za dużo”
  • bez konta i subskrypcji: link na e-mail działa 30 dni, plik zostaje u Ciebie

Masz opłacony plan Specjalista? Po zalogowaniu cena pakietu to 62,10 zł. Zaloguj sięNie masz planu Specjalista? Zobacz plan Specjalista

Dla kogo

Dla kogo jest ten materiał

Adresaci materiału

Materiał jest przeznaczony dla psychologów i psychoterapeutów w ramach ich kompetencji zawodowych.

Czego materiał nie zastępuje

To materiał pomocniczy, nie zastępuje oceny klinicznej ani odpowiedzialności prowadzącego specjalisty.

Co zawiera

Struktura materiału

Pełna wersja ma 97 stron. Spis treści i pierwsze strony zobaczysz w darmowym fragmencie, bez zakładania konta.

Pytania o materiał? Napisz na kontakt@cwp.edu.pl.

Pełna wersja

69 zł

  • 97 stron PDF do druku
  • struktura spotkania z dzieckiem, dziennik energii i przeciążenia i karta „Mój plan na za dużo”
  • bez konta i subskrypcji: link na e-mail działa 30 dni, plik zostaje u Ciebie

Płacisz raz. Imię i nazwisko trafią na znak wodny w pliku, a link do pobrania przyjdzie na podany adres e-mail.

Masz opłacony plan Specjalista? Po zalogowaniu cena pakietu to 62,10 zł. Zaloguj sięNie masz planu Specjalista? Zobacz plan Specjalista

W praktyce

Jak pracować z tym protokołem

Protokół jest dla psychologa, który pracuje z dzieckiem albo nastolatkiem w spektrum autyzmu i z jego rodziną, po diagnozie albo przy uzasadnionym podejrzeniu. Nie jest narzędziem diagnostycznym. Pomaga zaplanować pracę wokół codziennych trudności: przeciążenia sensorycznego, lęku, maskowania, relacji z rówieśnikami, szkoły.

Pierwsze spotkania prowadzisz z rodzicami. Pytania z protokołu porządkują rozwój dziecka, profil sensoryczny, sytuacje, w których dochodzi do przeciążenia, i to, co już pomaga w domu.

Jak odróżnić meltdown od shutdownu i co wtedy robić?

Meltdown jest gwałtowną reakcją na przeciążenie, z płaczem, krzykiem albo agresją, a shutdown wycofaniem: dziecko milknie, zastyga, przestaje reagować. W obu przypadkach to reakcja układu nerwowego, której dziecko nie wybiera, więc nie odpowiadasz na nie karą ani tłumaczeniem w trakcie.

Plan na przeciążenie z protokołu przygotowujecie razem z rodzicami i, jeśli to możliwe, z dzieckiem: wczesne sygnały, sposób obniżenia bodźców, miejsce do wyciszenia, co robić po. Autyzm, ćwiczenia terapeutyczne i karty pracy w PDF z protokołu łączą się tutaj w jedną całość. Z 24 kart część wypełnia dziecko na sesji, w swoim tempie i często z obrazkami, a część rodzic w domu.

U nastolatków, zwłaszcza dziewcząt, dużo pracy dotyczy maskowania: dziecko świetnie funkcjonuje w szkole i rozpada się po powrocie do domu. Rozmowa o kosztach maskowania wymaga zaufania i nie może brzmieć jak zarzut.

Nie próbuj oduczać dziecka zachowań, które je regulują, na przykład kołysania czy unikania kontaktu wzrokowego, jeśli nikomu nie szkodzą. Unikaj też planów, które zakładają, że dziecko ma się dopasować, a otoczenie nic nie zmienia. Dostosowania szkolne, orzeczenie i IPET to często pierwszy realny krok.

Skieruj do psychiatry dziecięcego przy nasilonym lęku, depresji, samouszkodzeniach albo myślach samobójczych. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112; nastolatek może zadzwonić pod 116 111 albo 800 12 12 12. Do pełnej diagnozy kierujesz do zespołu z doświadczeniem w diagnozie spektrum.

Masz pacjenta z…?

Protokół, szkolenia i artykuł w jednym pakiecie

Pełna wersja

69 zł

  • 97 stron PDF do druku
  • struktura spotkania z dzieckiem, dziennik energii i przeciążenia i karta „Mój plan na za dużo”
  • bez konta i subskrypcji: link na e-mail działa 30 dni, plik zostaje u Ciebie

Fragment pokazuje układ materiału. Pełna wersja to cały plik, gotowy do druku.

Masz opłacony plan Specjalista? Po zalogowaniu cena pakietu to 62,10 zł. Zaloguj sięNie masz planu Specjalista? Zobacz plan Specjalista

Pytania

Najczęściej zadawane pytania

Najważniejsze są przewidywalność i dopasowanie warunków: stała struktura spotkania zapisana na kartce, gabinet bez ostrego światła i hałasu, możliwość ruchu i siedzenia bokiem, brak wymagania kontaktu wzrokowego. Pytania warto zadawać konkretnie i pojedynczo, z czasem na odpowiedź, korzystając ze skal wizualnych, rysunku lub pisania. Zainteresowania dziecka są najlepszym kanałem budowania relacji. Duża część pracy odbywa się z rodzicami i szkołą, bo zmiana otoczenia zwykle daje najszybszy efekt.

Meltdown to utrata kontroli wskutek przeciążenia, reakcja typu walcz lub uciekaj. Trwa niezależnie od tego, czy ktoś patrzy, i nie kończy się po spełnieniu prośby, a po nim dziecko jest wyczerpane. Napad złości jest reakcją na frustrację z zachowaną kontrolą i zwykle słabnie bez widowni lub po ustępstwie. W meltdownie dorosły dba o bezpieczeństwo, ogranicza bodźce i słowa oraz czeka, a rozmowa o tym, co się stało, przychodzi dopiero po powrocie do spokoju. Kary w trakcie przeciążenia pogłębiają lęk i wstyd.

Shutdown to wyłączenie przy przeciążeniu: dziecko milknie, przestaje odpowiadać, ma „pusty wzrok”, czasem traci mowę albo kładzie się i nie reaguje. Z zewnątrz bywa mylony z obrażeniem się lub uporem. Pomaga cisza, mniej bodźców, brak pytań i wymagań oraz czas na regenerację, która może trwać wiele godzin. Warto ustalić z dzieckiem w spokojnym czasie alternatywny sposób komunikacji, na przykład kartę „potrzebuję przerwy”, z której może skorzystać, kiedy brakuje mu słów.

Maskowanie to ukrywanie cech autystycznych i naśladowanie rówieśników, żeby uniknąć odrzucenia: wymuszany kontakt wzrokowy, wyuczone miny, przygotowane scenariusze rozmów, tłumienie stimowania. Częściej dotyczy dziewcząt, które w efekcie bywają diagnozowane późno, często dopiero w okresie dojrzewania, a wcześniej otrzymują rozpoznania lęku, depresji lub zaburzeń odżywiania. Typowy sygnał to duży kontrast między „idealnym” funkcjonowaniem w szkole a wyczerpaniem w domu. Celem pracy nie jest odebranie maski, tylko świadomy wybór i bezpieczne miejsca, w których nie trzeba jej nosić.

To częste zjawisko rozładowania po szkole. Przez cały dzień dziecko zużywa energię na znoszenie hałasu, tłoku, zmian i na kontrolowanie własnego zachowania, a w bezpiecznym miejscu napięcie się uwalnia. Nie świadczy to o błędach wychowawczych rodziców, tylko o wysokim koszcie dnia szkolnego. Pomaga plan „lądowania” po powrocie (czas bez pytań i obowiązków, jedzenie, wyciszenie) oraz zmniejszenie obciążeń w szkole przez dostosowania ustalone z wychowawcą.

Uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym przez zespół orzekający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej ma prawo do dostosowań określonych w IPET, opracowanym na podstawie wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania (WOPFU), do zajęć rewalidacyjnych i dostosowań egzaminów zewnętrznych. Najczęściej pomagają: słuchawki wyciszające, miejsce wyciszenia i karta przerwy, polecenia na piśmie, zapowiadane zmiany i sprawdziany, możliwość odpowiedzi pisemnej zamiast ustnej, wsparcie na przerwach. Zakres przepisów warto sprawdzać na bieżąco, bo rozporządzenia się zmieniają.

Autyzm nie jest chorobą do wyleczenia i nie ma leku na autyzm. Pomoc psychologiczna nie ma „zmniejszać autyzmu”, tylko zmniejszać cierpienie: ograniczać przeciążenia, leczyć lub kierować do leczenia zaburzeń współwystępujących (lęk, depresja, ADHD, problemy ze snem), wspierać komunikację, samodzielność i rozwój umiejętności ważnych dla samego dziecka, a także dopasowywać otoczenie. Leki może zalecić psychiatra w przypadku zaburzeń współwystępujących lub nasilonej, niebezpiecznej drażliwości. Warto ostrzegać rodziców przed metodami bez podstaw naukowych reklamowanymi jako leczenie autyzmu.

Pilnie przy myślach lub zamiarach samobójczych, samookaleczeniach, autoagresji powodującej urazy, agresji zagrażającej innym, nagłej utracie umiejętności, objawach katatonii lub psychozy oraz szybkiej utracie masy ciała. Planowo przy podejrzeniu depresji, nasilonego lęku, OCD, ADHD lub przewlekłych zaburzeń snu. Nagła zmiana zachowania wymaga też wykluczenia przyczyn medycznych, na przykład bólu czy padaczki. Autystyczne dzieci warto pytać o myśli samobójcze wprost i dosłownie. W kryzysie: 116 111, 800 12 12 12, w nagłym zagrożeniu 112.