O czym jest ten kurs: gdy osoba, którą kochasz, ma ChAD

Scena z życia

Czwartek, późny wieczór. Justyna siedzi w samochodzie pod szpitalem i nie umie odpalić silnika. Trzy godziny wcześniej przywiozła tu męża. Damian od tygodnia prawie nie spał, w nocy pisał maile do zarządu firmy, rano kupił przez internet sprzęt do studia nagrań, a dziś krzyczał, że wszyscy mu przeszkadzają. Lekarz na izbie przyjęć powiedział spokojnie: „To wygląda na epizod manii. Podejrzewamy chorobę afektywną dwubiegunową”. W domu czekają ich dzieci, siedmioletnia Rozalia i czteroletni Gaweł, z babcią. Justyna wpisuje w telefon „ChAD w związku” i nie wie, od czego zacząć czytać.

W innym mieście Krzysztof parzy herbatę żonie, która trzeci tydzień nie wstaje przed południem. Kinga ma rozpoznaną ChAD od ośmiu lat. Znają już ten rytm: lepsze miesiące, potem jesień, która gasi w niej wszystko. Krzysztof kocha żonę i jednocześnie jest bardzo zmęczony. Myśli: „Mam wrażenie, że wszystko już wiem, a nadal nie umiem tego dobrze robić”.

Oboje zadają sobie to samo pytanie: jak żyć z osobą z ChAD tak, żeby nie stracić jej, siebie i rodziny?

Co się dzieje

ChAD, czyli choroba afektywna dwubiegunowa, to choroba, w której pojawiają się epizody wyraźnie podwyższonego nastroju i energii oraz epizody depresji. Między nimi bywają długie okresy stabilności. Choroba dotyczy jednej osoby, ale przeżywa ją cały związek: wspólny sen, pieniądze, seks, dzieci, plany, rodzina i praca.

Ten kurs jest dla Ciebie, jeśli jesteś partnerką, partnerem, żoną albo mężem osoby z ChAD. Może diagnoza padła wczoraj, może kilkanaście lat temu. Może jeszcze jej nie ma i dopiero szukasz słów na to, co widzisz w domu. Piszemy o parach małżeńskich i niemałżeńskich, młodych i dojrzałych, z dziećmi i bez, o kobietach i mężczyznach, u których choroba przebiega różnie.

Najważniejsze zastrzeżenie: nie diagnozuj partnera

Tylko specjalista może postawić diagnozę. Nie próbuj diagnozować partnera ani siebie na podstawie tego kursu, artykułów czy filmów. Rozpoznanie stawia psychiatra, zwykle po kilku rozmowach i dłuższej obserwacji. Twoja rola jest inna i bardzo ważna: zauważasz zmiany, opisujesz je, rozmawiasz, wspierasz leczenie i dbasz o bezpieczeństwo rodziny.

Ten kurs nie jest terapią ani leczeniem. Nie służy do stawiania diagnozy i nie zastępuje opieki psychiatry ani psychoterapeuty. Daje wiedzę, gotowe zdania i plan działania dla bliskiej osoby.

Jak zbudowany jest kurs

Kurs ma piętnaście modułów po cztery lekcje. Najpierw wyjaśniamy, czym jest ChAD i jak choroba może wyglądać u kobiet i u mężczyzn. Potem przechodzimy przez hipomanię, manię i depresję tak, jak widać je z bliska, w kuchni i w sypialni. Dalej są wczesne sygnały i wspólny plan zapobiegania nawrotom, leczenie, rozmowa i kłótnie, bliskość i zaufanie, pieniądze i długi, dzieci, ciąża i okres po porodzie, kryzys, bezpieczeństwo w domu, rodzina i praca, Twoje siły oraz historie par. Na końcu ułożysz plan na najbliższe miesiące.

W każdej lekcji znajdziesz scenę z życia jakiejś pary, krótkie wyjaśnienie, konkretne kroki, gotowe zdania i jedno małe zadanie na koniec. Do kursu dołączyliśmy dziesięć materiałów do druku.

Co możesz zrobić już teraz

• Sprawdź, czy nie dzieje się coś pilnego. Jeśli partner mówi o śmierci albo o tym, że nie chce żyć, jeśli od kilku nocy prawie nie śpi, a przy tym jest bardzo pobudzony, jeśli słyszy lub widzi rzeczy, których nie ma, albo jeśli ktoś w domu jest w niebezpieczeństwie, potrzebna jest pomoc tego samego dnia. Wystarczy jeden taki sygnał: izba przyjęć szpitala psychiatrycznego albo 112.
• Nie dźwigaj tego w pojedynkę. Powiedz jednej zaufanej osobie, co się dzieje i czego się boisz.
• Zacznij krótkie notatki. Sen, nastrój, ważne wydarzenia, daty. To pomaga lekarzowi i Tobie.
• Pamiętaj o sobie. Zjedz coś, prześpij się, jeśli możesz. Zmęczony opiekun gorzej widzi i szybciej się wypala.

Nie jesteś sam ani sama

Złość, strach, poczucie winy i ulga, że wreszcie wiadomo, co się dzieje, mogą pojawić się jednocześnie. To normalne reakcje na trudną sytuację. Jeśli czujesz, że to Ty potrzebujesz pomocy, zadzwoń do kogoś bliskiego albo pod numer dla dorosłych w kryzysie: 116 123 lub 800 70 2222. Wiele par dobrze żyje z ChAD: pracuje, wychowuje dzieci, podróżuje i się kłóci jak wszyscy. Nie od razu, nie bez wysiłku, ale to możliwe.

Gotowe zdania

Do siebie:

• „Nie muszę dziś rozumieć wszystkiego. Muszę wiedzieć, co zrobię jutro rano.”

Do partnera w trudnym momencie:

• „Jestem z Tobą. Nie musisz mi teraz niczego tłumaczyć.”

Do bliskiej osoby, której ufasz:

• „U nas w domu dzieje się coś trudnego. Nie potrzebuję rad, potrzebuję, żebyś mnie wysłuchała.”

Co już działa

Justyna zawiozła męża tam, gdzie mogą mu pomóc. Krzysztof od ośmiu lat jest obok i szuka lepszych sposobów, zamiast się poddać. Jeśli czytasz ten tekst, Ty też już działasz.

Zadanie na dziś

Weź kartkę i zapisz trzy rzeczy: co najbardziej niepokoi Cię w tej chwili, czego najbardziej potrzebujesz Ty sam lub sama i z kim porozmawiasz o tym w tym tygodniu. Nie oceniaj tego, co piszesz. To początek Twojego planu.