Dziecko mówi krótko, emocje już nie: o czym jest ten kurs

Scena z życia

Wtorek, siódma czterdzieści. Buty stoją przy drzwiach, kurtka wisi na klamce, a pięcioletni Staś siedzi na podłodze w przedpokoju i mówi: „Nie chcę”. Nie płacze, nie krzyczy. Po prostu nie wstaje. Pytasz, o co chodzi, a on powtarza: „Nie chcę i już”.

Wieczorem ośmioletnia Zosia wraca z urodzin koleżanki. Pytasz, jak było. „Normalnie”. Po kolacji zamyka się w pokoju, a kiedy zaglądasz, słyszysz: „Daj mi spokój”. Następnego dnia rano boli ją brzuch.

Może znasz takie chwile. Dziecko mówi mało, a Ty czujesz, że za tymi kilkoma słowami jest coś więcej. Nie wiesz tylko, co. I nie wiesz, czy pytać, czy zostawić, czy nalegać, czy odpuścić.

O czym jest ten kurs

Dzieci w wieku od czterech do dziesięciu lat przeżywają bardzo dużo. Boją się, wstydzą, smucą, są rozczarowane, zazdrosne, czują się pominięte albo zwyczajnie mają wszystkiego za dużo. Tyle że rzadko mówią o tym wprost. Zamiast „boję się, że nikt się ze mną nie będzie bawił” słyszysz „nie idę do przedszkola”. Zamiast „było mi przykro, że nie zostałam wybrana” słyszysz „mam to gdzieś”.

Ten kurs jest o tym, co może kryć się za krótkimi zdaniami, zachowaniem i sygnałami z ciała, oraz o tym, jak rozmawiać z dzieckiem o emocjach tak, żeby chciało mówić. Znajdziesz tu:

• sceny z codzienności, w których łatwo rozpoznać własny dom,
• możliwe wyjaśnienia tego, co dzieje się w dziecku, zawsze jako hipotezy do sprawdzenia, a nie pewniki,
• konkretne kroki, które możesz zrobić jeszcze dziś,
• gotowe zdania do powiedzenia dziecku, często osobno dla dziecka w wieku 4-6 lat i 7-10 lat,
• jedno małe zadanie na końcu każdej lekcji.

Do kursu dołączone są materiały do wydrukowania: słowniczek krótkich zdań, karta emocji, mapa ciała, lista pytań, dzienniczek obserwacji i spis zabaw.

Czym ten kurs nie jest

Uczciwie, na początek: ten kurs nie jest terapią ani diagnozą i nie zastępuje spotkania z psychologiem dziecięcym czy lekarzem. Nie znajdziesz tu list objawów do odhaczania ani odpowiedzi na pytanie, „co dziecku jest”. Jeśli coś Cię niepokoi na dłużej, ostatni moduł podpowiada, kiedy i do kogo warto się zwrócić. Szukanie pomocy nie jest porażką, tylko jednym ze sposobów dbania o dziecko.

Ten kurs nie jest też o wybuchach złości ani o tym, jak reagować w trakcie burzy. Jest o tym, co dzieje się wcześniej i obok: o emocjach cichych, schowanych, przebranych za obojętność albo za „nie chcę”.

Najważniejsza myśl na start

Jest jedna myśl, do której będziemy wracać: krótkie zdanie dziecka to zaproszenie do ciekawości, a nie zagadka, którą musisz natychmiast rozwiązać. „Nie chcę” może znaczyć „boję się”. Może znaczyć „jestem zmęczony”. A czasem znaczy po prostu „nie chcę”. Nie każde „nie chcę” to lęk i nie za każdym milczeniem stoi dramat.

Dlatego w tym kursie uczysz się trzech rzeczy:

1. Zauważać, czyli widzieć zdanie, zachowanie i ciało dziecka razem, bez pośpiesznej oceny.
2. Zgadywać ostrożnie, czyli proponować dziecku słowa z pytajnikiem, a nie dopowiadać mu uczuć na siłę.
3. Zostawiać otwarte drzwi, czyli dawać dziecku znać, że może wrócić do rozmowy, kiedy będzie gotowe.

Jak korzystać z kursu

Nie musisz robić wszystkiego naraz. Jedna lekcja dziennie albo dwie w tygodniu to dobre tempo. Zadania na końcu lekcji są krótkie, zwykle zajmują kilka minut w ciągu dnia. Niektóre zdania z lekcji będą do Ciebie pasować od razu, inne trzeba będzie przerobić na własny język. To dobrze. Dziecko szybciej uwierzy słowom, które brzmią jak Ty.

Jeśli w domu jest drugi dorosły, możecie czytać razem i porównywać, co każde z Was zauważa. Dziecko często pokazuje różnym dorosłym różne strony.

Gotowe zdania na początek

Na razie nie musisz zmieniać sposobu rozmawiania. Spróbuj tylko jednego zdania, gdy usłyszysz od dziecka krótkie „nie”:

Dla dziecka w wieku 4-6 lat:

• „Słyszę, że nie chcesz. Jestem obok.”
• „Coś jest trudne? Możesz mi pokazać.”

Dla dziecka w wieku 7-10 lat:

• „Okej, słyszę. Jeśli coś się za tym kryje, chętnie posłucham.”
• „Nie musisz teraz tłumaczyć. Wrócimy do tego, kiedy zechcesz.”

Te zdania nie naprawiają sytuacji. Mają inną rolę: pokazują dziecku, że jego krótka odpowiedź została usłyszana, a nie od razu oceniona.

Zadanie na dziś

Dziś tylko obserwuj. Zapisz w telefonie albo na kartce jedno krótkie zdanie, które dziecko powiedziało w trudnej chwili, na przykład „nie chcę”, „daj mi spokój” albo „nieważne”. Obok dopisz, co działo się tuż przed tym zdaniem: pora dnia, miejsce, kto był obok. Na razie nic z tym nie rób. W kolejnych lekcjach wrócisz do tej notatki.