Dziecko, które się boi: o czym jest ten kurs

Scena z życia

Jest wtorek, dwudziesta pierwsza. Sześcioletnia Zosia leży w łóżku od pół godziny. Po raz trzeci woła: „Mamo, a jak w nocy przyjdzie burza?”. Mama tłumaczy, że prognoza jest dobra, że dom jest bezpieczny, że burza to tylko deszcz i grzmoty. Zosia kiwa głową. Po pięciu minutach pyta znowu, tym razem ciszej: „A na pewno?”.

W innym domu dziesięcioletni Kuba od dwóch tygodni wymyśla powody, żeby nie iść na trening piłki. Raz boli go noga, raz ma za dużo lekcji. Dopiero w sobotę, w samochodzie, mówi cicho: „Bo trener krzyczy na tych, którzy się pomylą”.

Może rozpoznajesz w tych scenach swoje dziecko. Może u Was wygląda to inaczej: płacz przy rozstaniu w przedszkolu, ucieczka przed psem sąsiadów, ciągłe „a co, jeśli…”, ból brzucha w niedzielę wieczorem. Wspólny mianownik jest jeden: dziecko się boi, a Ty chcesz mu pomóc i nie zawsze wiesz jak.

Co dzieje się w dziecku

Lęk jest jedną z najstarszych i najbardziej potrzebnych emocji. To wewnętrzny alarm, który mówi: „uważaj, coś może być niebezpieczne”. Dzięki niemu dziecko nie wbiega na ulicę i trzyma się blisko dorosłego w tłumie. Każde dziecko się boi, a strachy zmieniają się razem z wiekiem.

Kłopot zaczyna się wtedy, gdy alarm włącza się za często, za głośno albo w sytuacjach, które w rzeczywistości są bezpieczne. Dziecko nie wybiera tego świadomie. Nie „wymyśla”, nie „robi tego dla uwagi” i nie „sprawdza Cię”. Jego ciało i głowa naprawdę przeżywają zagrożenie, nawet jeśli Ty z zewnątrz widzisz zwykły wieczór albo zwykłe wyjście na trening.

Za lękiem często stoją potrzeby, które warto zauważyć: potrzeba bezpieczeństwa, przewidywalności, bliskości z Tobą, poczucia, że sobie poradzi. Kiedy na te potrzeby odpowiadamy mądrze, lęk zwykle słabnie. Kiedy próbujemy go uciszyć szybko i za wszelką cenę, potrafi rosnąć.

O czym jest ten kurs

Ten kurs jest dla rodziców dzieci w wieku 4-12 lat. Nie zakłada żadnej diagnozy. Przejdziemy razem przez trzynaście modułów:

• jak działa lęk w ciele i w głowie dziecka i jakie strachy są typowe dla wieku,
• dlaczego unikanie i wyręczanie przynoszą ulgę na chwilę, a lęk z czasem rośnie,
• proste narzędzia na trudną chwilę: oddech, uziemienie, Twoja obecność,
• lęk separacyjny, strachy i fobie, noc i sen, zamartwianie się,
• lęk w ciele, wizyty u lekarza, nieśmiałość, trudne wydarzenia i zmiany,
• drabinka odwagi, czyli plan małych, dobrowolnych kroków,
• rola rodzica, rodziny i szkoły oraz to, kiedy i gdzie szukać pomocy.

W każdej lekcji znajdziesz scenę z życia, wyjaśnienie, co może dziać się w dziecku, konkretne kroki, gotowe zdania dla dzieci w wieku 4-7 i 8-12 lat oraz jedno małe zadanie na dziś. Do kursu dołączyliśmy dziesięć materiałów do wydruku, między innymi termometr lęku, drabinkę odwagi i kartę dla nauczyciela.

Ważne zastrzeżenie: ten kurs nie jest terapią ani diagnozą i nie zastępuje pomocy psychologa, lekarza ani innego specjalisty. Może pomóc Ci lepiej rozumieć dziecko i spokojniej reagować na co dzień. Jeśli lęk bardzo utrudnia życie Twojemu dziecku albo Tobie, warto skonsultować się ze specjalistą. W ostatnim module piszemy, jak to zrobić.

Co możesz zrobić od dziś

1. Zacznij od obserwacji, nie od naprawiania. Przez kilka dni zauważaj, kiedy dziecko się boi, co dzieje się tuż przed tym i jak reagujecie Ty i ono.
2. Załóż, że dziecko robi, co może. Zdanie „ono naprawdę się boi” zmienia ton rozmowy bardziej niż jakakolwiek technika.
3. Nie musisz czytać po kolei. Jeśli najbardziej pali Cię poranne rozstanie w przedszkolu, możesz zacząć od modułu czwartego. Wróć jednak do modułów pierwszego i drugiego, bo na nich opiera się reszta.
4. Wybierz jedną zmianę naraz. Dziecko i Ty potrzebujecie czasu. Lepiej zmienić jedną rzecz i trzymać się jej dwa tygodnie, niż próbować wszystkiego w jeden weekend.
5. Zadbaj o siebie. Rodzic, który sam jest wyczerpany, ma mniej cierpliwości do dziecięcego lęku. To nie jest Twoja wina, to po prostu fakt, z którym warto się liczyć.

Gotowe zdania

Możesz już teraz powiedzieć dziecku, że zauważasz jego strach i że będziecie się nim zajmować razem.

4-7 lat:
- „Widzę, że burza Cię martwi. Jestem obok.”
- „Strach to taki dzwonek w brzuchu. Czasem dzwoni za głośno. Będziemy się uczyć, jak go ściszać.”
- „Możesz mi zawsze powiedzieć, że się boisz. Nie będę się śmiać.”

8-12 lat:
- „Zauważyłam, że przed treningiem często coś Cię boli. Zastanawiam się, czy coś Cię tam nie stresuje.”
- „Każdy się czegoś boi, ja też. To nie znaczy, że jesteś słaby.”
- „Nie musisz mi wszystkiego mówić od razu. Chcę tylko, żebyś wiedział, że możemy to razem rozgryźć.”

Jeśli dziecko odpowiada „nie wiem” albo zmienia temat, to też w porządku. Samo usłyszenie, że rodzic widzi i nie ocenia, bywa dla dziecka dużą ulgą.

Zadanie na dziś

Weź kartkę albo notatnik w telefonie. Zapisz jedną sytuację z ostatniego tygodnia, w której Twoje dziecko się bało. Odpowiedz krótko na trzy pytania: Co się działo tuż przed? Co zrobiło dziecko? Co zrobiłaś albo zrobiłeś Ty? Nie oceniaj, tylko zapisz. Ta notatka przyda się w kolejnych lekcjach.