Czym jest psychologia okołoporodowa i jak korzystać z kursu?

Monika ma trzydzieści trzy lata, sześciotygodniowe dziecko w wózku i od kilku nocy budzi się o świcie z kołataniem serca. Do poradni trafia, bo położna środowiskowa zauważyła, że przy każdej wizycie Monika płacze i powtarza, że „wszystkie inne mamy sobie radzą”. Ta jedna sytuacja zawiera większość pytań, na które odpowiada ten kurs: czy to jeszcze zmęczenie, czy już depresja poporodowa, o co zapytać, kiedy skierować do lekarza, jak rozmawiać, żeby Monika nie wyszła z poczuciem, że jest złą matką, i z kim współpracować.

Czym zajmuje się psychologia okołoporodowa?

Psychologia okołoporodowa zajmuje się zdrowiem psychicznym kobiet i ich bliskich od starań o dziecko, przez ciążę i poród, do końca pierwszego roku życia dziecka. Obejmuje typowe zmiany emocjonalne tego okresu, zaburzenia psychiczne, które w nim się zaczynają albo nasilają, oraz sytuacje szczególnie obciążające: stratę ciąży, śmierć dziecka, wcześniactwo, wadę wykrytą w ciąży, trudny poród. Pacjentem bywa kobieta, ale też ojciec, drugi rodzic w parze jednopłciowej, para jako całość i relacja rodzica z niemowlęciem.

W klasyfikacjach ten okres ma swoje miejsce. ICD-11 wyodrębnia zaburzenia psychiczne związane z ciążą, porodem i połogiem, a DSM-5-TR pozwala dodać do rozpoznania epizodu nastroju określenie, że zaczął się w okresie okołoporodowym. Szczegóły omawiamy w modułach o depresji i psychozie. Na starcie wystarczy jedno: depresja w ciąży i depresja poporodowa to po prostu depresja. Żaden „specjalny rodzaj smutku matki”, który przechodzi sam, tylko zaburzenie wymagające takiej samej rzetelnej oceny jak każde inne.

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs jest dla psychologów i psychoterapeutów, psychologów szpitalnych na oddziałach położniczych i neonatologicznych, psychologów w poradniach oraz terapeutów poznawczo-behawioralnych, którzy pracują albo chcą pracować z rodzicami w okresie okołoporodowym. Zakładamy, że umiesz prowadzić rozmowę kliniczną i znasz podstawy oceny depresji i lęku. Nie zakładamy doświadczenia z położnictwem: tam, gdzie potrzebna jest wiedza medyczna, opisujemy ją na tyle, żebyś rozumiał, o czym mówi pacjentka i zespół, i żebyś wiedział, kiedy oddać sprawę lekarzowi.

Jak wygląda rozmowa, od której zaczyna się praca

Monika (33): Nie wiem, po co tu jestem. Położna kazała. Ja po prostu jestem zmęczona, jak każda matka.

Psycholożka: Dobrze, że Pani przyszła, nawet jeśli to był pomysł położnej. Zmęczenie po porodzie jest prawdziwe i chcę o nim usłyszeć. Proszę mi opowiedzieć, jak wyglądała ostatnia doba.

Monika (33): Mała spała, a ja leżałam i patrzyłam w sufit. Serce mi waliło. Myślałam, że coś jej się stanie, jak zasnę.

Psycholożka: Czyli nawet kiedy jest szansa na sen, ciało nie pozwala Pani odpocząć, a w głowie jest niepokój o córkę. Czy tak jest od niedawna, czy od pierwszych dni po porodzie?

Komentarz. Psycholożka nie spiera się z określeniem „zmęczenie” i nie przekonuje Moniki, że ma problem. Prosi o konkret, czyli opis ostatniej doby, i z niego wydobywa dwie ważne informacje: bezsenność mimo możliwości snu i lęk o dziecko. Pytanie o początek objawów jest pierwszym krokiem do odróżnienia przejściowego stanu z pierwszych dni od zaburzenia, które trwa i się nasila.

Zamiast tego łatwo powiedzieć: „Wszystkie mamy są zmęczone, to minie, jak mała zacznie przesypiać noce”. To zdanie zamyka rozmowę i potwierdza najgorszą myśl Moniki, że inne radzą sobie lepiej.

Jak korzystać z kursu

Kurs ma 24 moduły i 96 lekcji. Pierwsze moduły prowadzą przez ciążę: typowe zmiany, lęk, lęk przed porodem i depresję w ciąży. Dalej przechodzimy do okresu po porodzie: baby blues, depresja poporodowa, psychoza poporodowa jako stan nagły, ryzyko samobójcze, trauma porodowa i natrętne myśli. Kolejne moduły dotyczą straty, wcześniactwa, wady u dziecka, niepłodności, karmienia, ojców, związku i więzi. Ostatnie omawiają kobiety z wcześniejszym zaburzeniem psychicznym, przemoc domową, prawo, współpracę z zespołem i cztery rozbudowane analizy przypadków.

Każda lekcja zawiera fragmenty sesji z komentarzem, wersję z typowym błędem, gotowe zdania i listę pułapek. W każdym module znajdziesz studium przypadku i ćwiczenie praktyczne z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączyliśmy 14 arkuszy w PDF, między innymi wywiad okołoporodowy, listę sygnałów pilnych przy psychozie poporodowej, plan bezpieczeństwa i wzór informacji dla zespołu.

Moduły 7, 8 i 10 przeczytaj w całości, zanim zaczniesz samodzielnie pracować z kobietami po porodzie, nawet jeśli Twoja praktyka dotyczy głównie ciąży. Psychoza poporodowa wymaga działania tego samego dnia, a myśli o skrzywdzeniu dziecka trzeba umieć rozróżnić, zanim podejmie się jakąkolwiek decyzję. Pozostałe moduły możesz czytać w kolejności, jakiej potrzebujesz.

Możesz powiedzieć sobie na początek: „Sprawdzę, czy przy każdej kobiecie po porodzie pytam o sen, nastrój, lęk i myśli o dziecku, i czy wiem, gdzie w moim mieście kobieta może dostać pomoc psychiatryczną tego samego dnia”. Jeśli na drugie pytanie nie znasz odpowiedzi, ustal ją, zanim zaczniesz kolejną lekcję.

Czego ten kurs nie daje

Po ukończeniu kursu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany przez żadne towarzystwo naukowe ani zawodowe, nie jest szkoleniem psychoterapeutycznym i nie nadaje uprawnień do prowadzenia psychoterapii ani tytułu psychoterapeuty. Daje wiedzę i narzędzia do pracy w ramach kompetencji, które już masz.

Kurs nie uczy farmakoterapii. O leczeniu farmakologicznym w ciąży i podczas karmienia piersią decyduje lekarz psychiatra po omówieniu z pacjentką korzyści i ryzyka. Psycholog nie zaleca leków, nie odradza ich i nigdy nie sugeruje odstawienia, a obawy pacjentki kieruje do lekarza. Kurs nie zawiera też treści kwestionariuszy przesiewowych ani sposobu liczenia wyników: opisujemy, jak przesiew działa w opiece okołoporodowej i co zrobić z jego wynikiem.

Typowe błędy na starcie pracy w psychologii okołoporodowej

• Traktowanie ciąży i połogu jako okresu, w którym „smutek jest normalny”, i odkładanie oceny na później.
• Skupienie wyłącznie na matce, bez pytań o partnera, wsparcie i warunki w domu.
• Ocenianie decyzji o sposobie porodu, karmieniu albo powrocie do pracy, nawet jednym zdaniem.
• Brak przygotowanej ścieżki pilnej pomocy psychiatrycznej, zanim pojawi się pierwsza pacjentka w kryzysie.
• Praca w pojedynkę, bez kontaktu z położną, lekarzem i bez superwizji.

Na koniec tej lekcji zapisz, w jakim miejscu pracujesz albo chcesz pracować i z kim w zespole już masz kontakt. W kolejnych lekcjach tego modułu zobaczysz, jak wygląda praca na oddziale, w poradni i w gabinecie oraz gdzie kończy się rola psychologa.