Jak korzystać z kursu i czym jest terapia bezsenności CBT-I?

Klientka siada naprzeciwko Ciebie i mówi: „Nie śpię od dwóch lat. Próbowałam wszystkiego”. W jej telefonie są zrzuty ekranu z poradami o higienie snu, w szufladzie lek nasenny zalecony przez lekarza, którego boi się brać, a w kalendarzu odwołane spotkania, bo „po takiej nocy nie dam rady”. Ten kurs uczy, co zrobić dalej, krok po kroku, od pierwszej rozmowy do planu na wypadek nawrotu.

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs jest dla psychologów, psychoterapeutów, osób w trakcie szkolenia w terapii poznawczo-behawioralnej, psychologów zdrowia oraz psychologów, którzy pracują z seniorami albo z młodzieżą. Zakładamy, że znasz podstawy terapii poznawczo-behawioralnej: wiesz, czym jest konceptualizacja, umiesz prowadzić rozmowę o myślach i zachowaniach, słyszałaś albo słyszałeś o eksperymencie behawioralnym. Jeśli dopiero się tego uczysz, też skorzystasz, bo każde narzędzie pokazujemy od początku, na przykładach z gabinetu.

Przez 24 moduły przechodzisz całą terapię bezsenności: ocenę, różnicowanie, kierowanie do lekarza, psychoedukację, ograniczenie czasu w łóżku, kontrolę bodźców, pracę z myślami, zamartwianiem i lękiem przed niespaniem. Potem przechodzimy do grup, w których zwykły protokół trzeba zmienić: dzieci i nastolatków, seniorów, kobiet w ciąży, po porodzie i w menopauzie, osób pracujących na zmiany, z bólem przewlekłym, z depresją, po traumie. Ostatnie moduły dotyczą pracy online, w grupie, krótkiej wersji terapii, nawrotów i rozbudowanych analiz przypadków.

Na czym polega terapia bezsenności CBT-I?

CBT-I (od angielskiego cognitive behavioral therapy for insomnia) to terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, czyli uporządkowany program kilku do kilkunastu spotkań, w którym klient zmienia to, co podtrzymuje bezsenność. Jej trzon to techniki behawioralne: ograniczenie czasu w łóżku (nazywane też restrykcją snu) i kontrola bodźców. Obok nich pracuje się z przekonaniami o śnie, z zamartwianiem w nocy, z pobudzeniem i z lękiem przed kolejną złą nocą. Higiena snu jest w tym programie jednym z elementów, nie całą terapią.

W wytycznych towarzystw medycznych CBT-I jest zalecana jako pierwsza linia leczenia przewlekłej bezsenności u dorosłych. Dla praktyka oznacza to dwie rzeczy. Masz do zaoferowania metodę, która wymaga od klienta wysiłku, ale działa przez zmianę tego, co bezsenność podtrzymuje, więc efekt zwykle utrzymuje się po zakończeniu spotkań. I musisz ją prowadzić rzetelnie: z dzienniczkiem snu, z oceną przeciwwskazań, we współpracy z lekarzem tam, gdzie to potrzebne.

Jak wygląda pierwsza rozmowa o CBT-I

Patrycja (36) jest księgową, mamą dwójki dzieci w wieku szkolnym. Przychodzi, bo od półtora roku budzi się w nocy i nie może zasnąć do rana.

Patrycja (36): Szczerze mówiąc, nie wierzę, że rozmowa coś zmieni. Ja nie mam problemu w głowie, ja po prostu nie śpię.

Terapeutka: Dobrze, że Pani to mówi od razu. Ta terapia w dużej części wcale nie jest rozmową o problemach. Będziemy zmieniać to, co Pani robi z nocą i z łóżkiem, i sprawdzać efekty w dzienniczku snu.

Patrycja (36): To znaczy co, mam liczyć owce?

Terapeutka: Raczej odwrotnie. Wiele osób z bezsennością robi bardzo rozsądne rzeczy, żeby się wyspać: kładzie się wcześniej, leży dłużej, odpoczywa w ciągu dnia. Problem w tym, że część tych rozsądnych rzeczy po cichu podtrzymuje bezsenność. Chciałabym najpierw zobaczyć, jak wyglądają Pani noce, a potem razem ustalimy, co zmienić.

Komentarz. Terapeutka nie przekonuje klientki do psychoterapii ani nie broni się przed jej sceptycyzmem. Przyjmuje go i od razu opisuje terapię w języku zachowań, który jest bliższy temu, jak klientka widzi swój problem. Zdanie o „rozsądnych rzeczach” zapowiada model podtrzymywania bezsenności bez wykładu i bez sugerowania, że klientka robi coś głupiego.

Zamiast tego początkujący terapeuta często mówi: „Bezsenność ma podłoże emocjonalne, popracujemy nad stresem”. Klientka słyszy wtedy, że jej problem jest „w głowie”, czyli dokładnie to, przed czym się broniła. Druga częsta wersja to od razu lista zasad higieny snu, którą klientka zna na pamięć i którą już „próbowała”.

Jak korzystać z kursu

Każda lekcja zawiera fragmenty sesji z komentarzem, wersję błędną z wyjaśnieniem, gotowe pytania i zdania oraz typowe błędy. W każdym module znajdziesz studium przypadku i ćwiczenie praktyczne z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączyliśmy 14 arkuszy w PDF: wywiad, dzienniczek snu, listę sygnałów do lekarza, karty dla klientów i opiekunów, scenariusz sesji grupowej i plan zapobiegania nawrotom.

Najwięcej skorzystasz, jeśli będziesz przerabiać moduły po kolei, bo techniki z modułów 7 i 8 opierają się na ocenie z modułów 3 i 4. Moduły o szczególnych grupach (od 15 do 21) możesz czytać w dowolnej kolejności, gdy trafi do Ciebie klient z danej grupy. Dobrze jest też prowadzić własny dzienniczek snu przez dwa tygodnie w trakcie kursu. Zobaczysz od środka, ile wysiłku wymaga od klienta rzetelne wypełnianie.

Możesz zapytać siebie przed startem: „Którzy z moich obecnych klientów mają problem ze snem, o który nigdy dokładnie nie zapytałam?” Wiele osób przychodzi z depresją, lękiem albo bólem, a bezsenność zostaje w tle jako „objaw, który sam minie”.

Czego ten kurs nie daje

Po ukończeniu kursu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany przez żadne towarzystwo naukowe ani medyczne, nie jest szkoleniem psychoterapeutycznym ani szkoleniem z medycyny snu. Nie nadaje uprawnień do prowadzenia psychoterapii ani tytułu psychoterapeuty czy specjalisty medycyny snu. Uczy prowadzenia terapii bezsenności CBT-I w ramach kompetencji, które już masz jako psycholog albo terapeuta, a w trudnych przypadkach zachęca do superwizji.

Kurs nie zawiera nazw leków ani zaleceń farmakologicznych. Psycholog nie diagnozuje zaburzeń snu o podłożu medycznym i nie zmienia leczenia ustalonego przez lekarza. Pokażemy Ci za to, jak rozpoznać sygnały, przy których trzeba skierować klienta do lekarza, i jak współpracować z nim tak, żeby klient nie utknął pomiędzy dwoma gabinetami.

Typowe błędy na starcie pracy z bezsennością

• Traktowanie bezsenności wyłącznie jako objawu innego problemu i czekanie, aż „sama minie”, gdy poprawi się nastrój.
• Zaczynanie od higieny snu i kończenie na niej, bo klient „wie już wszystko”.
• Obiecywanie efektu po pierwszym tygodniu. Pierwsze tygodnie ograniczenia czasu w łóżku bywają trudniejsze niż to, co było wcześniej, i klient musi to wiedzieć.
• Pomijanie oceny przeciwwskazań i współpracy z lekarzem, zwłaszcza u osób z chorobą dwubiegunową, padaczką, podejrzeniem bezdechu sennego albo u seniorów z ryzykiem upadków.

Możesz powiedzieć klientowi na pierwszym spotkaniu: „Ta terapia jest wymagająca, szczególnie na początku. Za to zmienia to, co podtrzymuje bezsenność, i daje Pani narzędzia na wypadek, gdyby kiedyś wróciła”.