Czym jest terapia grupowa i jak korzystać z tego kursu?

Wtorek, poradnia zdrowia psychicznego, siedem krzeseł ustawionych w krąg. Kacper od trzech spotkań mówi głównie o pracy. Dziś, ze wzrokiem wbitym w podłogę, przyznaje, że od miesięcy nie je w stołówce, bo boi się, że ktoś zobaczy, jak trzęsą mu się ręce. Zanim prowadząca zdąży cokolwiek powiedzieć, odzywa się Danuta, starsza o trzydzieści lat: „Mnie się trzęsą przy kasie w sklepie. Dlatego robię zakupy przez internet”. Kacper podnosi głowę. Ta jedna wymiana zdań zrobiła coś, czego nie zrobiłaby najlepsza interpretacja w gabinecie: pokazała mu, że nie jest jedyny.

Co to jest terapia grupowa?

Terapia grupowa to forma pomocy psychologicznej, w której kilka osób spotyka się regularnie z jednym albo dwojgiem prowadzących, a zmiana dokonuje się w dużej mierze przez relacje między uczestnikami. Uczestnicy mówią o swoich trudnościach, słuchają innych, reagują na siebie i dostają informację o tym, jak odbierają ich ludzie, z którymi spędzają kolejne tygodnie. Prowadzący dba o ramy, zauważa, co dzieje się między ludźmi w sali, i pomaga grupie z tego korzystać.

W potocznym języku „terapią grupową” nazywa się każde spotkanie kilku osób z psychologiem. W tym kursie rozróżniamy cztery rodzaje grup: terapeutyczną, wsparcia, psychoedukacyjną i grupę treningu umiejętności. Każda ma inny cel, inną strukturę i inaczej pracuje w niej prowadzący, a w module 2 omawiamy te różnice szczegółowo. Kiedy piszemy „terapia grupowa” albo „psychoterapia grupowa”, mamy na myśli grupę terapeutyczną. Kiedy piszemy „grupa”, chodzi o wszystkie rodzaje naraz.

Na czym polega terapia grupowa w praktyce?

Poniżej dalszy ciąg spotkania z początku lekcji. Grupa jest zamknięta, ma za sobą trzy spotkania z zaplanowanych dwudziestu, uczestniczą w niej dorośli z zaburzeniami lękowymi i depresyjnymi.

Kacper (27): No właśnie. Myślałem, że to tylko ja tak mam. Że ludzie patrzą i myślą, że jestem jakiś dziwny.

Danuta (58): Ja też tak myślałam. Teraz myślę, że kasjerka ma swoje zmartwienia i nawet nie patrzy na moje ręce. Ale to mi zajęło lata.

Sebastian (35): A ja bym się nie przejmował. Ludzie mają gdzieś, co robisz.

Prowadząca: Sebastian, słyszę, że chcesz Kacprowi pomóc. Kacper, jak to jest usłyszeć od Danuty, że ona też tak ma, a od Sebastiana, żebyś się nie przejmował?

Kacper (27): To od Danuty było lepsze. Bo „nie przejmuj się” to ja słyszę od wszystkich. A ona wie, o czym mówię.

Iwona (44): Ja się teraz zastanawiam, ile osób w tej sali chowa coś takiego.

Komentarz. Prowadząca nie zajmuje się objawem Kacpra tak, jak w terapii indywidualnej. Pozwala zadziałać grupie, a potem kieruje uwagę na to, co wydarzyło się między uczestnikami: dwie odpowiedzi, dwa różne skutki. Kacper sam nazywa różnicę między radą a doświadczeniem kogoś, kto przeżywa to samo. Sebastian dostaje informację o tym, jak działa jego sposób pomagania, bez zawstydzania. Pytanie Iwony otwiera kolejny wątek dla całej grupy.

Zamiast tego prowadząca mogłaby od razu zapytać Kacpra, od kiedy trzęsą mu się ręce i w jakich sytuacjach to się nasila. To dobre pytania na sesję indywidualną. W grupie zamieniłyby spotkanie w wywiad z jedną osobą, a sześć pozostałych w widownię.

Możesz powiedzieć: „Zatrzymajmy się na chwilę przy tym, co się tu przed chwilą stało. Kacper powiedział coś trudnego, a dwie osoby odpowiedziały mu na dwa różne sposoby. Jak to było dla Was?”

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs jest dla psychologów, psychoterapeutów w trakcie szkolenia i po nim, terapeutów uzależnień i specjalistów, którzy prowadzą albo zaczynają prowadzić grupy: w poradni zdrowia psychicznego, na oddziale dziennym, w ośrodku terapii uzależnień, w szkole, w ośrodku interwencji kryzysowej, w organizacji pozarządowej, w gabinecie prywatnym i online. Nie zakładamy, że masz za sobą szkolenie w psychoterapii grupowej. Zakładamy, że prowadzisz rozmowy z klientami albo pacjentami i znasz podstawy oceny stanu psychicznego, łącznie z rozmową o ryzyku samobójczym. Kurs nie jest przypisany do jednego nurtu. Pokazuje, jak prowadzić grupę tak, żeby korzystała z tego, co daje tylko grupa, niezależnie od tego, czy pracujesz poznawczo-behawioralnie, psychodynamicznie, systemowo czy integracyjnie.

Certyfikat i uprawnienia: co daje ten kurs

Po ukończeniu kursu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany przez żadne towarzystwo naukowe ani zawodowe. Nie jest szkoleniem psychoterapeutycznym ani szkoleniem w psychoterapii grupowej, nie nadaje uprawnień do prowadzenia psychoterapii ani tytułu psychoterapeuty.

Co to oznacza w praktyce? Grupę wsparcia albo grupę psychoedukacyjną może prowadzić psycholog w ramach swoich kompetencji, jeśli zna temat grupy i ma dostęp do konsultacji. Psychoterapię grupową prowadzi osoba z przygotowaniem psychoterapeutycznym, a na początku swojej drogi zawsze pod superwizją. Ten kurs pomoże Ci w obu sytuacjach: przy grupach wsparcia i psychoedukacyjnych da Ci konkretne narzędzia, a przy grupach terapeutycznych uporządkuje wiedzę i przygotuje do szkolenia albo do pracy w zespole pod superwizją.

Jak korzystać z kursu

Kurs ma 24 moduły i 96 lekcji. Pierwsze osiem modułów prowadzi Cię od decyzji o grupie do momentu, w którym grupa pracuje: rodzaje grup, czynniki leczące, planowanie, rekrutacja i rozmowy kwalifikacyjne, kontrakt, pierwsze spotkanie i fazy rozwoju grupy. Moduły 9 do 15 dotyczą pracy prowadzącego w trakcie: ile mówić, jak współprowadzić, jak pracować tu i teraz, z konfliktem, z milczeniem, z dominowaniem, z kozłem ofiarnym, z oporem i odejściami. Moduł 16 jest w całości o kryzysie i ryzyku samobójczym uczestnika. Moduły 17 do 22 omawiają grupy w konkretnych sytuacjach: przy depresji i lęku, po traumie i stracie, przy uzależnieniu, z nastolatkami, z rodzicami i online. Na końcu jest zakończenie grupy z oceną efektów i cztery rozbudowane analizy przypadków.

W każdej lekcji znajdziesz fragmenty spotkań z komentarzem, wersję z typowym błędem i gotowe zdania. Osoby we fragmentach są fikcyjne, a sytuacje złożone z wielu podobnych. W każdym module jest studium przypadku i ćwiczenie praktyczne z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączyliśmy 14 arkuszy w PDF, między innymi wzór kontraktu grupowego, scenariusz pierwszego spotkania i listę kroków na wypadek kryzysu uczestnika. Moduły możesz czytać po kolei albo wracać do tych, których potrzebujesz w danym tygodniu.

Typowe błędy na początku pracy z grupą

Najczęstszy błąd początkujących prowadzących jest opisany we fragmencie wyżej: prowadzenie kilku terapii indywidualnych jednocześnie, po kolei z każdą osobą, przy reszcie grupy, która czeka na swoją kolej. Uczestnicy szybko uczą się wtedy, że najważniejsza jest rozmowa z prowadzącym, i przestają odpowiadać sobie nawzajem.

Drugi błąd to traktowanie grupy jako tańszej wersji terapii indywidualnej, do której kieruje się wszystkich z listy oczekujących. Grupa ma swoje wskazania i przeciwwskazania, o których piszemy w lekcji 1.3 i w module 5. Trzeci to rozpoczynanie grupy bez kontraktu i bez rozmów wstępnych, bo „grupa sama się ułoży”. Grupa układa się zawsze, tylko niekoniecznie w kierunku, który pomaga uczestnikom.