Terapia narracyjna: co to jest i jak korzystać z tego kursu?

„Jestem po prostu słaba. Zawsze taka byłam”. Tak Joanna zaczyna pierwszą konsultację w gabinecie prywatnym. Ma czterdzieści jeden lat, prowadzi księgowość w dwóch firmach, od pół roku nie śpi przed drugą w nocy i przyszła, bo szefowa zasugerowała „rozmowę z kimś”. W jednym zdaniu podała Ci gotowy opis siebie, w którym nie ma miejsca na nic poza słabością. Terapia narracyjna zaczyna się właśnie od takich zdań: od zauważenia, że to jest historia. Prawdziwa dla klientki, ale jedna z wielu możliwych opowieści o niej.

Co to jest terapia narracyjna?

Terapia narracyjna to podejście, w którym terapeuta pomaga klientowi przyjrzeć się historiom, jakie opowiada o sobie i swoim życiu, i odnaleźć te, które dotąd były pominięte. Zakłada, że ludzie nadają sens swoim doświadczeniom, łącząc zdarzenia w opowieść. Część opowieści daje siłę, część zawęża życie do problemu. Terapeuta pyta z ciekawością, oddziela problem od osoby i szuka razem z klientem zdarzeń, które do dominującej historii nie pasują. Z nich buduje się historia alternatywna, bliższa temu, co dla klienta ważne.

Podstawowa postawa jest prosta do opisania i trudna do utrzymania: klient jest ekspertem od własnego życia, problem jest problemem i nie jest cechą osoby, a terapeuta nie narzuca interpretacji, tylko zadaje pytania, które otwierają nowe znaczenia.

Jak to brzmi na pierwszej sesji?

Joanna (41): Jestem po prostu słaba. Inni dają radę, a ja się sypię przy byle czym.

Terapeutka: Słyszę słowo „słaba”. Skąd się wzięło? Kto pierwszy tak o Pani mówił?

Joanna (41): Chyba mama. Jak płakałam, mówiła, że jestem mazgaj i słaba. Teraz sama to sobie mówię.

Terapeutka: Kiedy ta „słabość” najbardziej daje o sobie znać w ostatnich tygodniach?

Joanna (41): Wieczorem. Siedzę nad fakturami i myślę, że nie dam rady, że zaraz wszyscy zobaczą.

Terapeutka: A czy był taki wieczór, kiedy mimo tych myśli Pani skończyła pracę i poszła spać?

Joanna (41): W czwartek. Zamknęłam komputer o dziesiątej. Powiedziałam sobie, że faktury poczekają.

Komentarz. Terapeutka nie spiera się z określeniem „słaba” i go nie potwierdza. Najpierw pyta o jego pochodzenie, co pokazuje, że opis ma historię i autora. Potem pyta o konkretny czas, w którym „słabość” działa, co już lekko oddziela ją od Joanny. Na końcu szuka wyjątku. Czwartkowy wieczór nie jest jeszcze nową historią, ale jest pierwszym zdarzeniem, które do opowieści o słabości nie pasuje. Na kolejnych sesjach terapeutka zapyta, co ta decyzja mówi o Joannie i czego Joanna w ten sposób broniła.

Zamiast tego łatwo powiedzieć: „Wcale nie jest Pani słaba, radzi sobie Pani z tyloma obowiązkami”. Zdanie jest życzliwe, ale stawia terapeutkę w roli kogoś, kto wie lepiej. Joanna musiałaby się z nim zgodzić albo bronić swojej wersji. Druga pułapka to szybka interpretacja: „To głos Pani matki”. Może trafna, ale podana przez terapeutkę zabiera klientce odkrycie.

Możesz zapytać: „Kiedy mówi Pani o sobie »słaba«, to czyje to jest słowo? Czy zawsze było Pani?”

Podstawowe założenia, z których korzysta ten kurs

• Ludzie rozumieją swoje życie przez opowieści, a opowieść zawsze coś pomija.
• Problem jest oddzielny od osoby. Osoba ma relację z problemem i może ją zmieniać.
• Każdy ma doświadczenia, umiejętności i wartości, które pomagają zmniejszyć wpływ problemu, nawet jeśli dziś ich nie widzi.
• Historie powstają w rodzinie, kulturze i społeczeństwie. Opowieści o płci, sukcesie czy chorobie wpływają na to, jak ktoś mówi o sobie.
• Terapeuta ma wpływ na rozmowę przez pytania, a o znaczeniu odpowiedzi decyduje klient.

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs jest dla psychologów i psychoterapeutów w trakcie szkolenia albo po nim, pracujących w poradniach zdrowia psychicznego, poradniach psychologiczno-pedagogicznych, ośrodkach interwencji kryzysowej, ośrodkach pomocy społecznej, szkołach, gabinetach prywatnych i organizacjach pozarządowych. Pokazujemy pracę z dorosłymi, parami, rodzinami, nastolatkami i dziećmi, także przez komunikator wideo. Nie musisz pracować wyłącznie narracyjnie. Wiele osób korzysta z tego podejścia obok terapii poznawczo-behawioralnej, TSR albo pracy psychodynamicznej i w module 22 pokazujemy, jak to robić bez mieszania wszystkiego.

Certyfikat i uprawnienia

Po ukończeniu kursu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany przez żadne towarzystwo naukowe ani zawodowe. Nie jest szkoleniem psychoterapeutycznym, nie zastępuje superwizji i nie nadaje uprawnień psychoterapeuty ani tytułu terapeuty narracyjnego. Swoje przypadki omawiasz z superwizorem.

Jak korzystać z kursu

Kurs ma 24 moduły i 96 lekcji. Pierwsze jedenaście modułów to podstawy: postawa terapeuty, historia dominująca, eksternalizacja, mapa wpływu, wyjątki, historia alternatywna, pytania, rozmowy o członkostwie, świadkowie zewnętrzni i dokumenty terapeutyczne. Moduły od dwunastego do dwudziestego pierwszego pokazują pracę z depresją, lękiem, traumą, żałobą, dziećmi, nastolatkami, rodzinami i parami, z kulturą i władzą, z przemocą i z ryzykiem samobójczym. Dalej są łączenie z innymi metodami, zakończenie terapii i cztery analizy przypadków.

W każdej lekcji znajdziesz fragment sesji z komentarzem, typowy błąd z lepszą wersją i gotowe pytania. Wszystkie osoby są fikcyjne. Każdy moduł ma studium przypadku i ćwiczenie z przykładowymi odpowiedziami, a do kursu dołączyliśmy 14 arkuszy w PDF. Przy myślach samobójczych, przemocy i poważnych zaburzeniach pokazujemy, kiedy rozmowa narracyjna musi ustąpić ocenie bezpieczeństwa i leczeniu.

Typowe błędy na początku

• Traktowanie podejścia jak zestawu sprytnych pytań bez zmiany postawy.
• Przekonywanie klienta, że jego historia jest nieprawdziwa.
• Szukanie „pozytywnej wersji” na siłę, zanim klient poczuje, że jego trudność została usłyszana.
• Pomijanie pytań o bezpieczeństwo, bo „to nie jest narracyjne”.