Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Wszystkie teksty
Pedagog szkolny4 listopada 202610 min czytania

Agresja ucznia w szkole: jak reagować na miejscu, dokumentować i rozmawiać z rodzicami. Poradnik dla nauczyciela

Agresja ucznia w szkole: co robi nauczyciel w pierwszych sekundach, jak deeskalować, kiedy szkoła zawiadamia Policję, jakie są konsekwencje ze statutu i jak rozmawiać z rodzicami.

Autor: Redakcja CWP

Agresja ucznia w szkole: jak reagować na miejscu, dokumentować i rozmawiać z rodzicami. Poradnik dla nauczyciela

Marcin uczy matematyki w siódmej klasie. W czwartek w połowie lekcji jeden z uczniów wstaje, przewraca ławkę i krzyczy na kolegę, że mu odpłaci po lekcjach. Klasa milknie, ktoś unosi telefon, a Marcin przez moment nie wie, czy podejść, czy się cofnąć. Ten wpis dla nauczycieli, wychowawców i pedagogów pokazuje, co robić, gdy agresja ucznia zaskakuje na lekcji lub na przerwie: od pierwszych sekund, przez notatkę i zawiadomienia, po konsekwencje ze statutu i rozmowę z rodzicami.

Czym jest agresja ucznia i co w takiej sytuacji należy do nauczyciela?

Agresja ucznia przyjmuje w szkole różne formy: od obelg i gróźb, przez popychanie i bójkę, po wiadomości wysyłane w grupie klasowej. Nauczyciel nie diagnozuje i nie nadaje etykiet. Opisuje zachowanie tak, jak je widział: kto, gdzie, kiedy i co zrobił lub powiedział. Słowa w rodzaju „agresywny” czy „problemowy” niczego nie wyjaśniają, a utrudniają późniejszą rozmowę z uczniem i z rodzicem.

Za zachowaniem prawie zawsze stoi jakaś funkcja. Uczeń unika zadania, którego się wstydzi, broni się przed śmiechem klasy, chce zwrócić uwagę albo jest przeciążony i nie ma jak tego powiedzieć. Taka wiedza nie usprawiedliwia zachowania, ale pozwala wcześniej zauważyć sygnały: podniesiony głos, zaciśnięte pięści, szybkie wyjście z ławki, prowokowanie kolegów. Wyzwalaczami bywają porażka przy tablicy, zmiana planu lekcji, docinki w grupie i konflikt, który zaczął się poza szkołą.

Statut szkoły określa zadania nauczycieli, w tym zapewnienie bezpieczeństwa uczniom (art. 98 ust. 1 pkt 7 Prawa oświatowego). Twoje zadania w razie zdarzenia są więc trzy: chronisz ludzi, wzywasz pomoc i opisujesz fakty. Ocena winy, decyzje o zawiadomieniu organów i kary ze statutu należą do dyrektora, rady pedagogicznej i organów zewnętrznych.

W pierwszym module szkolenia „Co stoi za trudnym zachowaniem: funkcja, wyzwalacze, sygnały ostrzegawcze” uczysz się opisywać zachowanie ucznia bez etykiet i rozpoznawać, co je poprzedza. Do pobrania masz „Karta obserwacji ABC: co było przed, zachowanie, co było po”, którą wypełnisz jeszcze tego samego dnia. Zobacz program szkolenia.

Jak reagować na agresję ucznia na miejscu, w pierwszych sekundach?

Najpierw bezpieczeństwo, dopiero potem wychowanie. W kilka sekund oceń, kogo trzeba chronić najpierw: ucznia, na którego skierowana jest agresja, klasę czy ciebie. Odsuń uczniów od siebie i od przedmiotów, które mogą zrobić krzywdę, ustaw się tak, by mieć drogę do drzwi, i nie stawaj twarzą w twarz. Agresywny uczeń w klasie nie powinien mieć publiczności, więc jeśli sytuacja jest groźna, wyprowadź pozostałych uczniów z sali albo poproś ich, by odeszli pod ścianę.

Nie zostajesz sam. Szkoła powinna mieć ustalony sygnał wezwania pomocy: telefon do sekretariatu, uczeń wysłany do sąsiedniej klasy, znak dla drugiego nauczyciela. Gdy zagrożone jest życie lub zdrowie, dzwonisz pod 112, nie czekasz na zgodę dyrekcji. Potem zawiadamiasz dyrektora i wychowawcę.

Uczniowie, którzy nagrywają, zwykle zaostrzają sytuację. Polecenie wydaj krótko i bez dyskusji: „Odłóżcie telefony i odejdźcie od ławek”. Sprawą nagrań zajmiesz się później razem z dyrektorem.

Jak deeskalować trudne zachowania uczniów krótkimi zdaniami?

Deeskalacja zaczyna się od ciała i głosu, nie od argumentów. Mów ciszej i wolniej niż uczeń, stań bokiem, zachowaj odległość większą niż zwykle i opuść ręce. Używaj krótkich zdań, jednego polecenia naraz i imienia ucznia. Przykład: „Michał, widzę, że jesteś zły. Odsuń się od Kuby. Porozmawiamy, gdy oddychasz spokojniej.” W takiej chwili uczeń nie przyswaja długich wyjaśnień.

Unikaj tego, co podnosi napięcie: krzyku, gróźb karą, sarkazmu, pytania „dlaczego to zrobiłeś?” i konfrontacji przy klasie. Nie dotykaj ucznia, żeby go uspokoić, bo dla wzburzonego dziecka dotyk może być zagrożeniem. Pomaga proponowanie wyboru: „Możesz usiąść albo wyjść na korytarz z panią z biblioteki. Wybierz.” Gdy uczeń wybierze, dziękujesz i nie negocjujesz dalej. Gdy nie wybierze, powtarzasz granicę raz, spokojnie, tym samym tonem.

Dobrze działa miejsce do wyciszenia: kącik, korytarz albo gabinet pedagoga, a przy uczniu druga dorosła osoba. Rozmowę o tym, co się stało, odkładasz na później, gdy emocje opadną. Podobnie jak przy pracy z uczniem, którego wybuchy wynikają z przeciążenia, o czym piszę we wpisach o uczniu z autyzmem w szkole i o uczniu z ADHD na lekcji.

Czy nauczyciel może przytrzymać lub rozdzielić uczniów?

Najpierw słowo, dystans i wezwanie pomocy. Przepisy nie dają nauczycielowi uprawnienia do przytrzymywania ucznia jako metody wychowawczej, a kary cielesne czy upokarzające nie mają w szkole żadnego miejsca. W praktyce szkolnej kontakt fizyczny może wchodzić w grę tylko wtedy, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie ucznia albo innych osób i nie ma innego sposobu ich ochrony. Wtedy używa się najmniejszej siły, jaka wystarcza, i tylko na czas zagrożenia.

Ocenę, czy w konkretnym zdarzeniu reakcja była uzasadniona, wydają organy ścigania i sąd, więc ten wpis jej nie rozstrzyga. Dlatego po każdym takim zdarzeniu zgłaszasz je dyrektorowi, piszesz notatkę, a dyrektor informuje rodziców ucznia. Działasz zgodnie z procedurą szkoły, więc warto znać ją jeszcze przed incydentem. Jeśli masz wątpliwości co do własnej sytuacji prawnej, porozmawiaj z dyrektorem, związkiem zawodowym albo radcą prawnym organu prowadzącego.

W module „Agresja w sali: bezpieczeństwo, wyprowadzenie klasy, wezwanie pomocy” ćwiczysz oszacowanie zagrożenia w kilka sekund, wyprowadzenie klasy i komunikat do uczniów. Dostajesz też „Procedura reakcji na agresję w sali: sygnał alarmowy, wyprowadzenie klasy, kto co robi”, którą dopasujesz do swojej szkoły. Przejdź do szkolenia.

Agresja wobec nauczyciela: co robić i co cię chroni?

Gdy uczeń znieważa lub atakuje ciebie, nie jesteś bezbronny. Nauczyciel podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach Kodeksu karnego (art. 63 ust. 1 Karty Nauczyciela). Organ prowadzący i dyrektor są obowiązani z urzędu występować w obronie nauczyciela, gdy jego uprawnienia zostaną naruszone (art. 63 ust. 2). Nie musisz więc prosić o wsparcie jako o przysługę.

Podczas zdarzenia zachowaj spokój, odsuń się i wezwij pomoc. Nie odpowiadaj tym samym tonem, nie wdawaj się w spór i nie zabieraj uczniowi telefonu siłą. Po zdarzeniu jak najszybciej zapisz fakty, powiedz o nim dyrektorowi i poproś o spotkanie w sprawie dalszych kroków. Zdarzenie wpływa też na ciebie, więc nie zostawiaj własnego samopoczucia bez uwagi. Jeśli stres się nie cofa, porozmawiaj z kimś zaufanym albo zadzwoń pod 116 123.

Kiedy szkoła zawiadamia Policję lub sąd rodzinny po agresji ucznia?

Obowiązek zawiadomienia spoczywa na szkole i nie dotyczy pojedynczego nauczyciela. Szkoły publiczne i niepubliczne, które dowiedziały się o czynie wyczerpującym znamiona przestępstwa ściganego z urzędu, niezwłocznie zawiadamiają o tym sąd rodzinny lub Policję (art. 4 ust. 3 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich). Decyzję podejmuje dyrektor, a nauczyciel przekazuje fakty: co zobaczył, co usłyszał, kto był obecny i co zrobił. Nie prowadzisz własnego śledztwa i nie przesłuchujesz uczniów jak świadków.

Gdy dyrektor uzna, że wystarczą środki wychowawcze, może za zgodą rodziców i samego ucznia zastosować pouczenie, ostrzeżenie, przeproszenie pokrzywdzonego, przywrócenie stanu poprzedniego albo prace porządkowe na rzecz szkoły (art. 4 ust. 4 tej ustawy). Takich środków nie stosuje się przy przestępstwie ściganym z urzędu i nie zastępują one kar ze statutu.

Gdy agresja ucznia budzi podejrzenie przestępstwa, podstawą jest notatka służbowa pisana faktami. Zapisz datę, miejsce, osoby, dokładne słowa i czynności, to, co zrobiono, i kto został poinformowany. Nie dopisuj ocen, domysłów ani diagnoz. Zrzuty ekranu i nagrania zabezpieczasz, ale oddajesz je dyrektorowi i nie przesyłasz dalej.

Jakie konsekwencje i ocena zachowania są możliwe po agresji ucznia?

Konsekwencje wynikają ze statutu i nie zależą od nastroju nauczyciela. Statut określa rodzaje kar i tryb odwołania od kary (art. 98 ust. 1 pkt 19 Prawa oświatowego), więc stosujesz tylko to, co w nim zapisano, w sposób proporcjonalny do zdarzenia. Kar zbiorowych nie stosuje się: klasa nie odpowiada za zachowanie jednego ucznia. Oceny z przedmiotów nie są narzędziem karania za zachowanie, bo ocena zachowania nie ma wpływu na oceny z zajęć, a oceny z zajęć nie mają wpływu na ocenę zachowania (art. 44f ust. 8 i 9 ustawy o systemie oświaty).

Ucznia objętego obowiązkiem szkolnym nie można skreślić z listy uczniów. W uzasadnionych przypadkach, na wniosek dyrektora, przeniesienia do innej szkoły dokonuje kurator oświaty (art. 68 ust. 3 Prawa oświatowego). Ocena zachowania obejmuje okres, za który jest wystawiana, według zasad zapisanych w statucie i w § 11 rozporządzenia o ocenianiu. Gdy uczeń ma orzeczenie lub opinię poradni, przy ocenie uwzględnia się wpływ zaburzeń lub dysfunkcji na jego zachowanie (§ 11 ust. 3).

Jak rozmawiać po zdarzeniu z uczniem i z rodzicami obu uczniów?

Z uczniem rozmawiasz wtedy, gdy opadły emocje, najlepiej w ciągu doby i w obecności pedagoga albo wychowawcy. Zacznij od faktów: co się stało, kogo to dotknęło, co można naprawić. Odpowiedzialność nie wymaga upokorzenia, a uczeń, który wstydzi się przed klasą, zwykle się broni. Naprawa szkody może być prosta: przeprosiny, posprzątanie, odkupienie zniszczonej rzeczy, plan powrotu do klasy. Z uczniem poszkodowanym rozmawiasz osobno i pytasz, czego potrzebuje, żeby czuć się bezpiecznie.

Rodzica ucznia informujesz szybko, najlepiej w pierwszej godzinie, i mówisz faktami, bez ocen. Z rodzicami obu uczniów rozmawiasz najpierw osobno, a wspólne spotkanie organizujesz dopiero wtedy, gdy emocje opadną i jest jasny cel. Nie przekazujesz rodzicowi informacji o zdrowiu i potrzebach rozwojowych drugiego ucznia (art. 13b ustawy o systemie oświaty), a pozostałe jego dane ograniczasz do tego, co niezbędne. Więcej o trudnych rozmowach z rodzicami znajdziesz we wpisie o rozmowie z rodzicem ucznia, który krzyczy.

Co dostajesz w szkoleniu o agresji i trudnych zachowaniach uczniów?

Wpis pokazuje kolejność decyzji, a przy kolejnym zdarzeniu z agresją ucznia potrzebujesz gotowych narzędzi. Szkolenie prowadzi od funkcji zachowania i zapobiegania, przez reakcję w sali, na przerwie i w sieci, po dokumentowanie, rozmowy z rodzicami, współpracę z Policją i sądem rodzinnym oraz plan wsparcia ucznia. Każda lekcja ma sytuację z praktyki, dialog i zdania, których użyjesz jeszcze tego samego dnia.

Szkolenie ma 12 modułów, 48 lekcji i 20 godzin nauki, a po ukończeniu dostajesz certyfikat CWP. W planie Specjalista pierwsze 5 dni jest za darmo i w tym czasie otwierasz 2 dowolne szkolenia w całości, więc program sprawdzisz przed płatnością: przejdź do szkolenia.
  • 10 kart i wzorów PDF do druku: karta obserwacji ABC, ściąga deeskalacji, procedura reakcji w sali, karta dyżuru przy bójce, ocena groźby, notatka służbowa, scenariusz rozmowy naprawczej, scenariusz spotkania z rodzicami, zasady klasy i plan wsparcia ucznia,
  • studium przypadku w każdym module i ćwiczenie z przykładową odpowiedzią,
  • certyfikat CWP po ukończeniu szkolenia, 20 godzin nauki.

Najczęściej zadawane pytania

Co zrobić, gdy uczeń bije kolegę na przerwie?

Najpierw zawołaj pomoc i głośnym, krótkim poleceniem nakaż przerwanie, bez wchodzenia między uczniów. Gdy zagrożone jest zdrowie lub życie, zadzwoń pod 112. Potem sprawdź, czy nikt nie potrzebuje pomocy medycznej, i powiadom dyrektora. Rozmowy z obiema stronami odłóż na później.

Czy nauczyciel może przytrzymać agresywnego ucznia?

Przepisy nie dają nauczycielowi uprawnienia do przytrzymywania ucznia jako metody wychowawczej. Kontakt fizyczny wchodzi w grę tylko przy zagrożeniu życia lub zdrowia, z najmniejszą siłą i na czas zagrożenia. Po zdarzeniu piszesz notatkę, zgłaszasz je dyrektorowi, a dyrektor informuje rodziców.

Czy szkoła musi zawiadomić Policję o agresji ucznia?

Szkoła niezwłocznie zawiadamia sąd rodzinny lub Policję, gdy dowie się o czynie wyczerpującym znamiona przestępstwa ściganego z urzędu. Decyzję podejmuje dyrektor. Nauczyciel przekazuje fakty i nie ocenia, czy doszło do przestępstwa.

Czy uczeń, który uderzył nauczyciela, może zostać usunięty ze szkoły?

Ucznia objętego obowiązkiem szkolnym nie można skreślić z listy uczniów. Dyrektor może w uzasadnionych przypadkach wnioskować do kuratora oświaty o przeniesienie do innej szkoły. Przed każdą taką decyzją obowiązuje tryb ze statutu.

Czy mogę obniżyć uczniowi ocenę z przedmiotu za agresję?

Nie, bo ocena z zajęć nie jest karą za zachowanie. Ocena zachowania nie ma wpływu na oceny z zajęć, a oceny z zajęć nie mają wpływu na ocenę zachowania. Konsekwencje wynikają ze statutu i muszą być proporcjonalne.

Co powiedzieć rodzicom drugiego ucznia?

Mów faktami o tym, co się stało i co szkoła zrobiła, aby uczeń był bezpieczny. Nie przekazuj informacji o zdrowiu ani potrzebach rozwojowych drugiego ucznia. Dane innych osób ograniczaj do niezbędnych.

Czy szkolenie jest akredytowane?

Nie, nie daje kwalifikacji ani uprawnień zawodowych i nie jest poradą prawną. Po ukończeniu dostajesz certyfikat CWP z liczbą godzin. Szkolenie nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego.

Źródła

Ostatnia aktualizacja: 4 listopada 2026. Artykuł ma charakter edukacyjny dla specjalistów i nie stanowi porady prawnej.

Newsletter

Nowe teksty i nowości z biblioteki CWP

Jedna wiadomość, gdy pojawi się coś wartego uwagi: nowe szkolenia i ścieżki, nowe teksty na blogu, zmiany w regulacji zawodu. Bez ofert w każdym mailu.

Powiązane szkolenia

Szkolenia, które rozwijają ten temat

Dostęp w ramach subskrypcji — bez opłat za pojedyncze szkolenie.

Agresja i trudne zachowania uczniów: jak reagować na agresję ucznia na miejscu i co zrobić potem. Szkolenie dla nauczycieli i pedagogówNowość

Dla pedagogów i psychologów szkolnych

Agresja i trudne zachowania uczniów: jak reagować na agresję ucznia na miejscu i co zrobić potem. Szkolenie dla nauczycieli i pedagogów

Szkolenie online dla nauczycieli, wychowawców, nauczycieli wczesnoszkolnych, pedagogów i psychologów szkolnych, pedagogów specjalnych i dyrektorów o tym, jak zapobiegać agresji uczniów, reagować na miejscu, zgłaszać zdarzenia, rozmawiać z uczniem i rodzicami oraz układać plan wsparcia.

20 godz. dydakt.Średniozaawansowany
W abonamencie

Blog

Przeczytaj także