Wanda uczy w klasie trzeciej i od października ma w ławce chłopca, który co kilka minut wstaje, zagaduje sąsiada i nie wie, co jest zadane. Rodzic w rozmowie na korytarzu powiedział, że w poprzedniej szkole mówiono o ADHD, ale papierów nie ma. Wanda zastanawia się, co może zrobić już jutro, a czego robić nie wolno. Ten wpis jest dla nauczycieli, wychowawców i pedagogów, którzy mają w klasie ucznia z ADHD albo podejrzewają, że taki uczeń siedzi w ich ławce, i pokazuje, od czego zacząć i jak ułożyć pracę na lekcji zgodnie z przepisami.
Czym jest ADHD u dziecka w szkole i czego nauczyciel nie robi?
ADHD u dziecka w szkole widać głównie jako trudność z utrzymaniem uwagi, z ruchem, który trudno zatrzymać, i z hamowaniem odruchów. Uczeń może zapominać o poleceniach, gubić rzeczy, wchodzić innym w słowo albo marzyć w ławce, a uczeń z ADHD potrafi robić to wszystko w ciągu jednej lekcji. To opis obserwacji nauczyciela i nie jest rozpoznaniem. ADHD rozpoznaje lekarz lub zespół specjalistów po zebraniu informacji z domu i ze szkoły.
Nauczyciel nie diagnozuje i nie mówi rodzicowi „to ADHD”. Obserwuje, zapisuje konkretne zachowania z datą i przekazuje je pedagogowi, wychowawcy i rodzicowi. Rozmowa o tym, co widać na lekcji, jest uczciwa i bezpieczna dla obu stron, a stawianie etykiety zamyka dialog. Nauczyciel nie ocenia też leczenia, o czym piszę niżej.
Przepisy dają nauczycielowi obowiązek, który nie czeka na dokument. Nauczyciel indywidualizuje pracę z uczniem na zajęciach odpowiednio do jego potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, a wymagania edukacyjne dostosowuje w przypadkach określonych w przepisach (art. 44c ust. 1 i 2 ustawy o systemie oświaty). Indywidualizacja zaczyna się więc od obserwacji i od drobnych zmian w organizacji lekcji.
W pierwszym module szkolenia rozdzielasz to, co należy do nauczyciela, od tego, co należy do lekarza i poradni. W materiałach jest „Karta obserwacji ucznia na lekcji”, którą wypełnisz jeszcze tego samego dnia. Zobacz program szkolenia.
Jak odróżnić problemy z koncentracją u dziecka od innych przyczyn i co z tym zrobić?
Problemy z koncentracją u dziecka mają wiele możliwych źródeł. Uczeń może być zmęczony, niewyspany, przestraszony, może gorzej widzieć lub słyszeć, może nie nadążać z materiałem albo przeciwnie, nudzić się, bo zadania są dla niego za łatwe.
Zaburzenia uwagi u uczniów bywają też skutkiem lęku, trudnej sytuacji w domu albo specyficznych trudności w uczeniu się. Nauczyciel tego nie rozstrzyga, ale może zadać sobie kilka pytań i zapisać odpowiedzi: kiedy trudność się nasila, na jakich zadaniach, czy zależy od pory dnia, od miejsca w klasie, od tego, kto siedzi obok.
Taki zapis jest dla specjalisty cenniejszy niż ogólne stwierdzenie, że dziecko jest niegrzeczne. Opisz, co uczeń zrobił, w jakiej sytuacji i co pomogło. Unikaj ocen charakteru.
Rozporządzenie o pomocy psychologiczno-pedagogicznej mówi, co dzieje się dalej. Nauczyciel lub specjalista, który stwierdzi potrzebę objęcia ucznia pomocą, niezwłocznie udziela jej w bieżącej pracy i informuje wychowawcę klasy (§ 20 ust. 3). Wychowawca informuje innych nauczycieli i specjalistów oraz planuje i koordynuje pomoc (ust. 4). Rodzice są informowani o potrzebie objęcia ucznia pomocą, a dyrektor pisemnie o formach, okresie i wymiarze (§ 23). Gdy mimo pomocy nie ma poprawy, dyrektor za zgodą rodziców występuje do publicznej poradni z wnioskiem o diagnozę (§ 20 ust. 11). Pomoc jest dobrowolna i nieodpłatna.
Jak pracować z uczniem z ADHD na lekcji, żeby mógł się skupić?
Zaczynasz od organizacji lekcji, bo to ona najczęściej decyduje o tym, jak długo uczeń zdoła pracować spokojnie. Posadź go blisko siebie, z dala od okna i drzwi, a obok ucznia, który pracuje spokojnie. Ustal stały rytm lekcji i powiedz na początku, co będzie po kolei. Zaplanuj krótkie przerwy ruchowe, które każdy w klasie może wykorzystać, na przykład rozdanie kartek albo przyniesienie czegoś z biurka. Ruch przypisany do roli bywa lepszy niż nakaz siedzenia.
Polecenia mają być krótkie i podawane po jednym. Zamiast długiej instrukcji powiedz, co robisz najpierw, i poproś, żeby uczeń powtórzył własnymi słowami. Duże zadanie podziel na małe kroki i pokaż, jak wygląda koniec pracy. Pochwała ma opisywać konkretne zachowanie, na przykład „zacząłeś od razu po poleceniu”, zamiast ogólnego „dobrze się sprawiłeś”. Pomaga też sygnał umówiony z uczniem na osobności, którym przypominasz o zadaniu bez słów i bez publiczności.
Pamiętaj, że to, co dla jednego ucznia jest dostosowaniem, dla całej klasy bywa po prostu dobrą dydaktyką. Krótkie polecenia i plan lekcji na tablicy pomagają wszystkim. Nie ma jednak jednego zestawu zasad, który działa na każdego, dlatego sprawdzaj, co działa u tego konkretnego ucznia, i zapisuj to w planie wsparcia.
Jakie dostosowania wymagań i sprawdzianów należą się uczniowi z ADHD?
Wymagania edukacyjne dostosowuje się na podstawie dokumentu albo rozpoznania. Rozporządzenie o ocenianiu wyróżnia trzy sytuacje: uczeń z orzeczeniem o kształceniu specjalnym (na podstawie orzeczenia i IPET), uczeń z opinią poradni o specyficznych trudnościach albo inną opinią wskazującą potrzebę dostosowania (na podstawie opinii) oraz uczeń bez orzeczenia i opinii, objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole (na podstawie rozpoznania potrzeb dokonanego przez nauczycieli i specjalistów, § 2). Uczeń bez dokumentu może więc mieć dostosowane wymagania, jeśli szkoła rozpoznała jego potrzeby.
To, czy poradnia wyda opinię, czy orzeczenie, rozstrzyga zespół orzekający po ocenie sytuacji ucznia. Nauczyciel nie obiecuje rodzicowi jednego ani drugiego i nie twierdzi, że samo rozpoznanie przesądza o decyzji. Jak czytać dokumenty z poradni i przełożyć je na lekcję, pokazuje wpis o WOPFU i IPET.
W praktyce dostosowanie sprawdzianu oznacza zwykle więcej czasu, podzielone zadania, czytelniejszy układ kartki albo możliwość odpowiedzi ustnej. Wymagania wobec ucznia, czyli to, co ma umieć, zostają w obowiązujących ramach, zmienia się sposób, w jaki pokazuje swoją wiedzę. Wspólnym zasadom oceniania nie pomaga, gdy każdy nauczyciel dostosowuje inaczej, dlatego uzgodnijcie je w zespole i zapiszcie.
Prace domowe od 1 września 2026 wyglądają inaczej niż dawniej. W klasach I-III nauczyciel nie zadaje pisemnych prac domowych, z wyjątkiem ćwiczeń usprawniających motorykę małą. W klasach IV-VIII może zadać pracę pisemną, ale nie jest ona obowiązkowa i nie ustala się z niej oceny. Każdą wykonaną pracę nauczyciel sprawdza i daje informację zwrotną (§ 12a rozporządzenia o ocenianiu). Dla ucznia z ADHD, któremu pisanie w domu przychodzi z trudem, to mniej konfliktów.
Egzaminy zewnętrzne mają własne zasady dostosowań. Podstawą jest zwykle opinia poradni, orzeczenie albo opinia lekarza, a terminy wyznaczają szkoła i komisja okręgowa. Szczegóły sprawdź w aktualnym komunikacie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, bo zmieniają się co roku.
Moduł „Dostosowanie sprawdzianów, kartkówek i prac domowych” rozkłada te decyzje na przykłady z dialogami. Do pobrania jest „Lista dostosowań sprawdzianów, kartkówek i prac domowych”, którą położysz przed zespołem nauczycieli. Przejdź do szkolenia.
Jak reagować na zachowanie ucznia i jak je ocenić?
Zasady w klasie powinny być jawne, krótkie i sformułowane w języku tego, co robić. Lista zakazów uczy mniej niż lista oczekiwanych zachowań. Konsekwencje wynikają ze statutu i są takie same dla wszystkich, a pochwała pada częściej niż upomnienie. Gdy uczeń przeszkadza, najpierw sprawdź, czy rozumie zadanie i czy nie jest przeciążony. Reaguj krótko, bez publiczności: podejdź do ławki, powiedz spokojnie, co ma teraz zrobić, i daj mu możliwość ruchu.
Wybuch na lekcji lub w czasie przerwy wymaga planu przed, w trakcie i po. Przed zdarzeniem znasz sygnały narastania napięcia, w jego trakcie odsuwasz publiczność i mówisz mało, a po nim wracasz do sprawy, gdy emocje opadną. Rozmowa po wybuchu pyta, co pomogło i co zrobić następnym razem, i nie szuka winnego. Szczególnie uważaj, by uczeń nie dostał łatki „niegrzecznego”, bo rówieśnicy szybko ją przejmują, a odrzucenie w klasie pogłębia trudności.
Ocena zachowania ma swoje reguły. Przy ocenie zachowania ucznia ze stwierdzonymi zaburzeniami lub dysfunkcjami rozwojowymi uwzględnia się ich wpływ na zachowanie, na podstawie orzeczenia lub opinii poradni (§ 11 ust. 3 rozporządzenia o ocenianiu). Bez takiego dokumentu nie wpisujesz do oceny własnych domysłów o przyczynie. Opisujesz zachowanie, wskazujesz, co uczeń robi dobrze i jak ma poprawić, a w trudniejszych sprawach rozmawiasz z pedagogiem.
Jak rozmawiać z rodzicem o leczeniu i chronić dane ucznia?
Rozmowa z rodzicem zaczyna się od tego, co działa. Powiedz, co zauważyłeś na lekcji, zapytaj, co rodzic widzi w domu, i zaproponuj jedną małą zmianę do wypróbowania. Krótka, codzienna informacja bez oskarżeń buduje zaufanie lepiej niż wezwanie raz na kwartał. Trudniejsze spotkania opisuje wpis o rozmowie z rodzicem ucznia.
Leczenie to sprawa rodziny i lekarza. Nauczyciel nie ustala ani nie zmienia leczenia, nie sugeruje jego zakończenia i nie ocenia, czy działa. Może wysłuchać rodzica, jeśli sam o nim mówi, i przekazać faktami, jak uczeń funkcjonuje na lekcjach, a pytania medyczne kierować do lekarza prowadzącego. Przy uczniu i klasie nie komentuje leków wcale. Gdy lek ma być podany w szkole, opiekę nad uczniem przewlekle chorym ustala pielęgniarka lub higienistka szkolna z lekarzem, rodzicami, dyrektorem i pracownikami, a pracownik szkoły może podać lek wyłącznie za swoją pisemną zgodą (art. 21 ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami).
Informacje o zdrowiu ucznia są poufne. Nauczyciel nie ujawnia ich, a wyjątki to zagrożenie zdrowia, zgoda ucznia albo jego rodzica na ujawnienie określonych informacji i przepisy szczególne (art. 13b ust. 2 i 3 ustawy o systemie oświaty). W praktyce informację o rozpoznaniu znają ci, którzy muszą ją znać, i w zakresie, który jest potrzebny do pracy. Nie wspominaj o niej w pokoju nauczycielskim ani na czacie rodziców.
Co dostajesz w szkoleniu o uczniu z ADHD w klasie?
Wpis pokazuje kolejność decyzji, a w pracy potrzebujesz gotowych narzędzi. Szkolenie prowadzi od obserwacji i granic roli, przez organizację lekcji, polecenia, sprawdziany i zachowanie, po rozmowę z rodzicem i plan wsparcia. Każda lekcja ma sytuację z praktyki, dialog i zdania, których użyjesz jeszcze tego samego dnia.
Szkolenie ma 12 modułów, 48 lekcji i 20 godzin nauki, a po ukończeniu dostajesz certyfikat CWP. W planie Specjalista pierwsze 5 dni jest za darmo i w tym czasie otwierasz 2 dowolne szkolenia w całości, więc program sprawdzisz przed płatnością: przejdź do szkolenia.
- 10 kart i wzorów PDF do druku i uzupełnienia: karta obserwacji, pytania różnicujące, karta czytania opinii, dwie listy dostosowań, ściąga poleceń, kontrakt zachowania, plan reakcji na wybuch, wzór informacji dla rodzica i plan wsparcia,
- studium przypadku w każdym module i ćwiczenie z przykładową odpowiedzią,
- certyfikat CWP po ukończeniu szkolenia, 20 godzin nauki.
Najczęściej zadawane pytania
Czy nauczyciel może rozpoznać ADHD u ucznia?
Nie. ADHD rozpoznaje lekarz lub zespół specjalistów po zebraniu informacji z domu i ze szkoły. Nauczyciel obserwuje, zapisuje konkretne zachowania i przekazuje je pedagogowi oraz rodzicowi. Taka obserwacja bywa bardzo pomocna dla specjalisty.
Jak pracować z uczniem z ADHD na lekcji?
Uczeń z ADHD pracuje lepiej, gdy zaczniesz od stałego rytmu lekcji, krótkich poleceń podawanych po jednym i miejsca na ruch. Posadź ucznia blisko siebie, dziel zadania na małe kroki i sprawdzaj, czy zrozumiał polecenie. Chwal konkretne zachowanie i zapisuj, co u tego ucznia działa.
Czy uczeń bez opinii poradni ma prawo do dostosowań?
Tak, w ramach indywidualizacji pracy. Nauczyciel dostosowuje pracę do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia także wtedy, gdy nie ma jeszcze dokumentu. Uczeń objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole może mieć dostosowane wymagania na podstawie rozpoznania potrzeb dokonanego przez nauczycieli i specjalistów.
Czy dziecko z ADHD dostaje opinię albo orzeczenie?
O tym decyduje zespół orzekający po ocenie sytuacji konkretnego ucznia. Nauczyciel nie obiecuje rodzicowi ani opinii, ani orzeczenia. Może opisać obserwacje z lekcji i wskazać rodzicowi, że z wnioskiem zwraca się do poradni.
Jak ocenić zachowanie ucznia z zaburzeniami rozwojowymi?
Przy ocenie zachowania uwzględnia się wpływ stwierdzonych zaburzeń lub dysfunkcji rozwojowych na zachowanie, na podstawie orzeczenia lub opinii poradni. Bez takiego dokumentu nie wpisujesz własnych domysłów o przyczynie. Opisujesz zachowanie i wskazujesz, co uczeń ma poprawić.
Czy nauczyciel może rozmawiać z rodzicem o lekach?
Nauczyciel nie ustala ani nie zmienia leczenia i nie ocenia jego skutków. Może wysłuchać rodzica i przekazać faktami, jak uczeń pracuje na lekcjach. Pytania medyczne kieruje do lekarza prowadzącego, a podawanie leku w szkole wymaga ustaleń z pielęgniarką i rodzicem oraz pisemnej zgody pracownika.
Czy szkolenie jest akredytowane?
Nie, nie daje kwalifikacji ani uprawnień zawodowych i nie jest poradą prawną. Po ukończeniu dostajesz certyfikat CWP z liczbą godzin. Szkolenie nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego.
Źródła
Ostatnia aktualizacja: 4 listopada 2026. Artykuł ma charakter edukacyjny dla specjalistów i nie stanowi porady prawnej.