Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Wszystkie teksty
Pedagog szkolny4 listopada 202610 min czytania

Dysleksja u ucznia: dostosowania na lekcji, ocenianie i sprawdziany. Poradnik dla nauczyciela

Dysleksja u ucznia w praktyce nauczyciela: jak czytać opinię poradni, dostosować czytanie, ocenianie i sprawdziany oraz rozmawiać z uczniem, klasą i rodzicem.

Autor: Redakcja CWP

Dysleksja u ucznia: dostosowania na lekcji, ocenianie i sprawdziany. Poradnik dla nauczyciela

Kornelia uczy polskiego w piątej klasie. Maurycy czyta na głos tak wolno, że klasa traci cierpliwość, a jego sprawdzian wygląda jak zapis, którego nikt nie potrafi odczytać, choć odpowiedzi bywają trafne. Dysleksja u ucznia w szkole widać najczęściej właśnie tak: jako wolne czytanie, błędy w pisowni i pismo, które zasłania wiedzę. Ten wpis dla nauczycieli, wychowawców i pedagogów pokazuje, jak dostosować lekcję, ocenianie i sprawdziany, zanim ktokolwiek zacznie mówić o etykietach.

Czym jest dysleksja u ucznia, dysortografia i dysgrafia, a czego nauczyciel nie robi?

Ustawa o systemie oświaty opisuje specyficzne trudności w uczeniu się jako kłopoty uczniów w normie intelektualnej z przyswajaniem treści nauczania, wynikające ze specyfiki funkcjonowania percepcyjno-motorycznego i poznawczego, których nie wywołują schorzenia neurologiczne (art. 4 pkt 18a). Prościej: uczeń rozumie i myśli na poziomie rówieśników, a mimo to czytanie i pisanie kosztuje go dużo więcej wysiłku.

Dysleksja dotyczy czytania: uczeń czyta wolno, zgaduje końcówki wyrazów, gubi miejsce w wierszu. Dysortografia dotyczy pisowni, także tam, gdzie uczeń zna regułę. Dysgrafia dotyczy samego pisma: litery są nierówne, ściśnięte albo rozjeżdżają się po kartce, a pisanie męczy rękę. Czasem towarzyszy im dyskalkulia, czyli trudność w liczeniu i zapamiętywaniu faktów liczbowych.

Poradnie i lekarze posługują się klasyfikacjami międzynarodowymi. W ICD-11 funkcjonuje nazwa „zaburzenie rozwojowe uczenia się” z wyróżnieniem upośledzenia czytania, wyrażania pisemnego i matematyki, a w DSM-5-TR „specyficzne zaburzenie uczenia się” z określeniem dziedziny. W polskich opiniach wciąż spotkasz też nazwy z ICD-10. Dla ciebie liczy się opis trudności i zalecenia, więc o nazwę nie musisz się spierać.

Nauczyciel nie diagnozuje i nie prowadzi terapii. Obserwuje, dostosowuje pracę w bieżącej pracy z uczniem i przekazuje obserwacje wychowawcy oraz pedagogowi (§ 20 ust. 3 i 4 rozporządzenia o pomocy psychologiczno-pedagogicznej). Dysleksja nie mija z wiekiem, uczeń z czasem po prostu lepiej ją kompensuje, więc dostosowania bywają potrzebne także w szkole ponadpodstawowej.

W pierwszym module szkolenia „Dysleksja, dysortografia, dysgrafia: co oznaczają, a czego nie” rozróżniasz te pojęcia i zapisujesz obserwacje bez etykiet. Do pobrania masz „Arkusz obserwacji sygnałów w czytaniu i pisaniu”, który wypełnisz jeszcze tego samego dnia. Zobacz program szkolenia.

Co sprawdzić, zanim pomyślisz o dysleksji u ucznia?

W młodszych klasach zwracasz uwagę na mylenie podobnych liter, kłopot z łączeniem liter z dźwiękami i unikanie czytania na głos. U starszych uczniów widać wolne, niedokładne czytanie, zgadywanie wyrazów, bogatą mowę przy ubogim zapisie i stałą potrzebę dodatkowego czasu. Zamiast hasła „on nie czyta” zapisujesz fakty: w jakim zadaniu, ile to trwało, co pomogło.

Zanim pojawi się podejrzenie, sprawdź inne możliwe przyczyny. Dziecko, które źle widzi albo słyszy, czyta i pisze gorzej, więc najpierw pytasz rodzica o badanie wzroku i słuchu. Znaczenie mają też sen, ból, lęk, częste nieobecności, język używany w domu i brak ćwiczenia. Jeśli kilka tygodni zapisków nadal pokazuje ten sam obraz, przekazujesz je wychowawcy i pedagogowi. Nie ogłaszasz rozpoznania.

Wokół dysleksji krąży kilka przekonań bez oparcia. Kolorowe nakładki na kartkę i specjalne kroje liter jej nie usuwają, ćwiczenia wzroku nie zmieniają sposobu czytania, a widzenie liter „lustrzanie” nie definiuje dysleksji. Terapia integracji sensorycznej też jej nie leczy. Nie polecaj rodzicom takich rozwiązań jako sposobu na dysleksję u ucznia.

Jak czytać opinię poradni i jakie dostosowania dla ucznia z dysleksją z niej wynikają?

Opinia o specyficznych trudnościach w uczeniu się może być wydana nie wcześniej niż po ukończeniu klasy III szkoły podstawowej i nie później niż do końca szkoły podstawowej. Uczniowi szkoły ponadpodstawowej wydaje się ją na wniosek nauczyciela lub specjalisty, po zgodzie rodziców albo pełnoletniego ucznia, a także na wniosek rodziców (§ 3 rozporządzenia o ocenianiu). Wydają ją publiczne poradnie oraz niepubliczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne z odpowiednimi kwalifikacjami (art. 127 ust. 10 i 11 Prawa oświatowego).

W opinii szukasz trzech rzeczy: opisu trudności, zaleceń dla szkoły i okresu, którego dotyczą. Z każdego zalecenia robisz konkret na własnym przedmiocie. Zapis „wydłużony czas pracy” oznacza decyzję, ile minut i przy jakich zadaniach. Gdy dysleksja u ucznia jest potwierdzona dokumentem, pamiętaj, że dokument jest poufny.

Podstawowa zasada brzmi: zmieniasz formę, nie obniżasz wymagań. Wymagania wynikają z programu nauczania, a dostosowuje się sposób ich sprawdzania i pracę na lekcji (§ 2 rozporządzenia o ocenianiu, art. 44c ustawy o systemie oświaty). Obejmuje to także ucznia bez opinii, jeśli jest objęty pomocą w szkole na podstawie rozpoznania potrzeb przez nauczycieli i specjalistów, więc na papier nie trzeba czekać. Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne dla grup do pięciu uczniów prowadzi odpowiednio przygotowany specjalista, nauczyciel nie robi tego podczas lekcji.

Jak prowadzić czytanie na lekcji, żeby nie zaskakiwać ucznia?

Najmniej pomaga wywołanie do czytania na głos znienacka. Uczeń z trudnością w czytaniu woli milczeć niż wyczytywać błędy przy rówieśnikach. Uprzedź go o fragmencie, zapytaj, czy chce czytać, i daj tekst do przeczytania w domu albo na początku lekcji.

Dłuższy tekst dziel na krótkie części, a czytanie wspólne i czytanie przez nauczyciela traktuj jako zwykłą część lekcji. Zrozumienie sprawdzaj pytaniami do treści, także ustnymi, zamiast oceniać płynność czytania przy całej klasie. Nie poprawiaj każdego błędu w trakcie i nie porównuj ucznia z kolegą.

Czas na ciche czytanie wydłuż, a przy trudnym tekście zaproponuj sprawdzenie najważniejszych słów przed lekcją. Uczeń nie jest zwolniony z czytania i ćwiczy je w warunkach, w których nie traci godności. Czytanie na głos ćwiczy się spokojnie, w mniejszej grupie.

Jak oceniać ucznia z dysortografią i dysgrafią w szkole?

Dysgrafia w szkole wygląda zwykle tak: uczeń pisze wolno, litery są nierówne, a notatka z lekcji jest niepełna albo nieczytelna. Dysortografia daje inny obraz: pismo bywa czytelne, a błędy ortograficzne narastają mimo znajomości reguły.

Zasada jest jedna: oceniasz treść osobno od zapisu. Przy wypracowaniu osobno wartość pomysłu i argumentów, a osobno poprawność zapisu, zgodnie z kryteriami ustalonymi w szkole i zaleceniami opinii. W historii, przyrodzie i matematyce błąd w pisowni nazwy nie obniża oceny z wiedzy. Kryteria zapisz wcześniej i pokaż uczniowi.

Przy nieczytelnym piśmie nie zgaduj i nie karz. Poproś, by uczeń odczytał odpowiedź na głos, daj możliwość pracy na komputerze albo odpowiedzi ustnej i oceniaj czytelność tylko tam, gdzie jest ona celem lekcji. Przy dyktandzie ustal z uczniem formę, na przykład tekst z lukami, a przy poprawie wskazuj jeden rodzaj błędu naraz.

Jak ułożyć sprawdzian i kartkówkę dla ucznia z trudnościami w czytaniu i pisaniu?

Na układ kartki składa się kilka prostych decyzji: krótkie polecenia, jedno polecenie w punkcie, wyraźna numeracja, odstępy między zadaniami i miejsce na odpowiedź. Najważniejsze słowo w poleceniu pogrubiasz albo podkreślasz. Zadanie z długim tekstem poprzedź krótkim streszczeniem tego, o co pytasz.

Czas jest drugą decyzją. Uczeń potrzebuje więcej minut na przeczytanie poleceń, więc dopisz je do planu, zamiast skracać zakres w trakcie. Polecenia możesz przeczytać na głos albo ustalić, że uczeń zadaje pytania, gdy czegoś nie rozumie. Część zadań sprawdzisz ustnie, a przy sprawdzianie z wiedzy pozwól odpowiadać krótkimi hasłami.

Kartkówkę zapowiadaj, a po pracy daj uczniowi możliwość poprawy w formie, w której pokaże wiedzę. Gdy układasz sprawdzian z kilku przedmiotów, rozłóż je na dni, żeby wysiłek czytania nie kumulował się w jeden dzień.

Moduł „Sprawdziany i kartkówki: forma, czas i układ kartki” prowadzi przez przygotowanie arkusza krok po kroku. W materiałach masz „Lista kontrolna przygotowania sprawdzianu i kartkówki”, którą odhaczasz przed wydrukiem. Sprawdź zawartość kursu.

Co z językiem obcym, egzaminem ósmoklasisty i maturą?

Na języku obcym trudność dotyczy słownictwa, pisowni i słuchania. Rozumienie sprawdzaj osobno od pisowni, a słownictwo wprowadzaj z obrazem i nagraniem. Zwolnienie z nauki drugiego języka obcego nowożytnego jest możliwe tylko przy głębokiej dysleksji rozwojowej: dyrektor zwalnia ucznia na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia, na podstawie opinii poradni albo orzeczenia, z których wynika potrzeba zwolnienia, a w dokumentacji wpisuje „zwolniony” (§ 6 rozporządzenia o ocenianiu).

Uczeń z opinią może przystąpić do egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego w warunkach dostosowanych na podstawie tej opinii (art. 44zzr ust. 5 ustawy o systemie oświaty). Rodzaje dostosowań, na przykład dodatkowy czas albo pomoc w czytaniu lub pisaniu, oraz terminy składania dokumentów ogłasza co roku komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, więc sprawdzaj go w roku egzaminu. Rodzic składa dokumenty dyrektorowi szkoły na początku roku, w którym uczeń przystępuje do egzaminu.

Co powiedzieć klasie i jak rozmawiać z uczniem i rodzicem?

Informacje o zdrowiu i potrzebach rozwojowych ucznia znają tylko ci, którzy muszą je znać, w niezbędnym zakresie (art. 13b ust. 2 i 3 ustawy o systemie oświaty). Klasie nie mówisz o opinii ani rozpoznaniu. Wystarczy zdanie, że w tej klasie każdy ma prawo do różnych sposobów pracy i że nie rozmawiamy o tym, kto z czego korzysta. Najlepiej, gdy część dostosowań, na przykład odpowiedź ustna, jest dostępna dla każdego.

Z uczniem rozmawiasz na osobności. Zacznij od jego mocnych stron, zapytaj, co mu pomaga, i ustal dostosowania razem z nim. Unikaj słów „leniwy” i „nie starasz się”, bo uczeń, który codziennie wkłada wysiłek w czytanie, słyszy w nich niesprawiedliwość. Rodzicowi opisz trzy sytuacje, co pomogło i co zmieniłaś na lekcji, a potem zapytaj, co widać w domu. Nie nazywaj rozpoznania i nie sugeruj terapii.

Jeśli uczeń ma też trudności z koncentracją, zajrzyj do wpisu o uczniu z ADHD na lekcji. Nadwrażliwość na bodźce opisuje tekst o zaburzeniach sensorycznych u ucznia w szkole. A przygotowanie spokojnej rozmowy z rodzicem pomoże wpis o trudnej rozmowie z rodzicem ucznia.

Co dostajesz w szkoleniu o dysleksji u ucznia?

Wpis porządkuje decyzje, a w pracy potrzebujesz gotowych narzędzi. Szkolenie o tym, jak pracować, gdy dysleksja u ucznia jest już znana, prowadzi od rozróżnienia pojęć i pierwszych sygnałów, przez opinię poradni, czytanie, pisanie i sprawdziany, po języki obce, egzamin, pomoce i rozmowę z rodziną. Każda lekcja ma sytuację z praktyki i zdania, które możesz wypowiedzieć następnego dnia.

Szkolenie ma 12 modułów, 48 lekcji i 20 godzin nauki, a po ukończeniu dostajesz certyfikat CWP. W planie Specjalista pierwsze 5 dni jest za darmo i w tym czasie otwierasz 2 dowolne szkolenia w całości, więc program sprawdzisz przed płatnością: przejdź do szkolenia.
  • 11 kart, wzorów i list kontrolnych PDF do druku: arkusz obserwacji, karta z opinii do lekcji, kryteria oceniania prac pisemnych, lista kontrolna sprawdzianu, dostosowania na języku obcym oraz na matematyce, przyrodzie i historii, lista przed egzaminem, wzór rozmowy z rodzicem i plan dostosowań na jedną kartkę,
  • studium przypadku w każdym module i ćwiczenie z przykładową odpowiedzią,
  • certyfikat CWP po ukończeniu szkolenia, 20 godzin nauki.

Najczęściej zadawane pytania

Czy nauczyciel może stwierdzić, że uczeń ma dysleksję?

Nie, nauczyciel nie diagnozuje. Opisuje to, co widzi, wprowadza dostosowania w bieżącej pracy i przekazuje obserwacje wychowawcy oraz pedagogowi. Rozpoznanie należy do poradni lub lekarza.

Czy dostosowanie wymagań oznacza obniżenie wymagań?

Nie. Zmienia się forma i warunki pracy, a wymagania z programu nauczania zostają takie same. Uczeń dostaje na przykład więcej czasu albo możliwość odpowiedzi ustnej, a sprawdzana jest ta sama wiedza co w klasie.

Czy uczeń z dysleksją musi czytać na głos przy klasie?

Nie powinien być zaskakiwany czytaniem. Uprzedź go o fragmencie, daj tekst wcześniej i zapytaj, czy chce czytać. Wiedzę możesz sprawdzić pytaniami do tekstu.

Jak oceniać pracę, której nie da się odczytać?

Poproś ucznia o odczytanie pracy na głos albo o napisanie jej na komputerze, zamiast obniżać ocenę za wygląd pisma. Treść oceniasz osobno od zapisu, według ustaleń szkoły i zaleceń opinii.

Czy uczeń może być zwolniony z drugiego języka obcego?

Tylko przy głębokiej dysleksji rozwojowej, na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia i na podstawie opinii poradni albo orzeczenia. Zwolnienie dotyczy drugiego języka, a decyzję podejmuje dyrektor.

Co przysługuje uczniowi z dysleksją na egzaminie ósmoklasisty?

Uczeń z opinią poradni przystępuje do egzaminu w warunkach dostosowanych, na przykład z przedłużonym czasem. Rodzaje dostosowań i terminy ogłasza co roku komunikat dyrektora CKE, więc sprawdzaj go w roku egzaminu.

Czy szkolenie jest akredytowane i daje uprawnienia?

Szkolenie nie jest akredytowane, nie daje kwalifikacji zawodowych ani uprawnień i nie jest poradą prawną. Po ukończeniu dostajesz certyfikat CWP z liczbą godzin, który nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego.

Źródła

Ostatnia aktualizacja: 4 listopada 2026. Artykuł ma charakter edukacyjny dla specjalistów i nie stanowi porady prawnej.

Newsletter

Nowe teksty i nowości z biblioteki CWP

Jedna wiadomość, gdy pojawi się coś wartego uwagi: nowe szkolenia i ścieżki, nowe teksty na blogu, zmiany w regulacji zawodu. Bez ofert w każdym mailu.

Powiązane szkolenia

Szkolenia, które rozwijają ten temat

Dostęp w ramach subskrypcji — bez opłat za pojedyncze szkolenie.

Blog

Przeczytaj także