Pytania do sesji terapeutycznej: przykłady i czego nie pytać

Czwarta sesja z panem Markiem. Opowiada o kłótni z żoną tym samym tonem co tydzień temu, a Ty łapiesz się na tym, że od kwadransa zadajesz pytania, na które on odpowiada jednym zdaniem. W notatce z poprzedniego spotkania stoi „praca nad komunikacją”, a w głowie masz pustkę. Pytania do sesji terapeutycznej przygotowane wcześniej, ułożone według tematów, pozwalają wyjść z takiego miejsca bez improwizowania pod presją czasu.

Po co przygotowywać pytania do sesji terapeutycznej?

Większą część sesji słuchasz. Pytania wyznaczają jednak kierunek: to od nich zależy, czy klient opowie, co się wydarzyło, czy tylko potwierdzi Twoje przypuszczenie. Przygotowane pytania nie są scenariuszem do odczytania. Wystarczą dwa albo trzy na temat, który chcesz poruszyć, a resztę budujesz ze słów klienta.

Prosty sposób na przygotowanie zajmuje pięć minut przed spotkaniem. Czytasz notatkę z ostatniej sesji, wybierasz temat i zapisujesz trzy pytania: jedno na otwarcie, jedno pogłębiające i jedno skalujące, do którego wrócisz za tydzień. Jeśli rozmowa pójdzie gdzie indziej, kartka zostaje na stole. Jeśli utknie, masz od czego zacząć.

Zapisuj w notatce, które pytanie padło i co klient odpowiedział, szczególnie przy pytaniach skalujących. To samo pytanie zadane za miesiąc tymi samymi słowami pokaże, czy lęk spadł, na przykład z 7 do 5. Jeśli korzystasz z gotowego zbioru z numeracją, w notatce wystarczy numer pytania i liczba podana przez klienta.

Przygotowane pytania przydają się też w superwizji. Pytanie, które na sesji nie zadziałało, łatwiej omówić, gdy masz je zapisane dosłownie. Więcej o tym, jak przygotować się do takiego spotkania, piszemy we wpisie superwizja: jak z niej korzystać.

Masz przed sobą trudną sesję i nie chcesz szukać pytań w pamięci? Zobacz zeszyt „Pytania do sesji terapeutycznej” CWP: 841 pytań w 24 tematach, od pierwszej rozmowy po zakończenie terapii.

Jakie pytania terapeutyczne zadać na pierwszej sesji?

Na pierwszym spotkaniu klient powinien opowiedzieć swoją wersję, zanim usłyszy Twoje hipotezy. Dobrze działają pytania o konkretny czas i konkretne sytuacje:

• „Jak wyglądał Twój ostatni tydzień, od wstania rano do wieczora?”
• „Co chciałbyś, żeby wyglądało inaczej za kilka miesięcy?”
• „Po czym poznasz, że te spotkania miały sens?”

Pytanie o ostatni tydzień daje więcej niż ogólne „jak się czujesz”, bo klient opisuje sen, pracę, ludzi wokół i momenty, w których było trochę lżej. Pytanie o to, po czym pozna sens spotkań, pomaga ustalić cel, do którego wrócicie przy podsumowaniu. Gdy klient mówi, że chce „czuć się lepiej”, dopytaj: „Co dokładnie miałoby być lepsze?” albo „Jak by to wyglądało w zwykły wtorek?”.

Pierwsze minuty kontaktu łatwo zepsuć jednym zdaniem. „Czy to na pewno aż tak poważne?” podważa doświadczenie klienta, zanim zdążył je opisać, a „Domyślam się, że chodzi o związek, tak?” podsuwa temat, którego klient mógł wcale nie planować. Lepiej poczekać, aż sam nazwie, z czym przychodzi, nawet jeśli zajmie mu to kilka minut.

Na pierwszej sesji ustalasz też kontrakt: częstotliwość spotkań, zasady odwoływania, granice poufności. Szerzej o strukturze pierwszej rozmowy piszemy w tekście wywiad psychologiczny: jak go przeprowadzić.

Czym różnią się pytania otwierające, pogłębiające, skalujące i o zasoby?

Każdy temat w gabinecie da się poprowadzić przez cztery rodzaje pytań. Weźmy lęk i zamartwianie się.

Otwierające zapraszają do opowieści: „Czego najbardziej się obawiasz?”, „Kiedy ostatnio lęk był wyjątkowo silny?”. Klient wybiera, od czego zacznie.

Pogłębiające zadajesz, gdy klient już coś powiedział: „Martwisz się czymś, co może się wydarzyć, czy czymś, co już się dzieje?”. Pomagają rozróżnić rzeczy, które w pierwszej wypowiedzi zlały się w jedno.

Skalujące zamieniają odczucie na liczbę od 0 do 10: „Jak silny jest lęk w tej chwili?”, „Jak silny był w najgorszym momencie ostatniego tygodnia?”. Liczba pozwala porównać jedną sesję z drugą. Najwięcej daje pytanie zadane po odpowiedzi: „Co sprawia, że jest to akurat 4?” albo „Co musiałoby się stać, żeby było o punkt mniej?”. Ten sposób pracy dobrze łączy się z pytaniem o cud.

O zasoby przypominają klientowi, że coś już potrafi: „Co pomaga Ci się uspokoić, nawet na chwilę?”, „Kiedy lęk był słabszy i co wtedy było inaczej?”. Osoba, która przychodzi z trudnością, zwykle mówi wyłącznie o niej. Pytania o zasoby dają materiał do budowania zmiany.

Ten sam układ sprawdza się przy granicach. „Komu najtrudniej Ci odmówić?” otwiera temat, „Co jest dla Ciebie największym kosztem odmowy?” go pogłębia, porównanie łatwości odmowy bliskiej osobie i obcemu na skali od 0 do 10 pokazuje różnicę, a „W jakiej sytuacji udało Ci się postawić granicę?” szuka zasobu.

Jak zadawać pytania klientowi, żeby sesja nie zamieniła się w przesłuchanie?

Technika liczy się tak samo jak treść pytania. Po sesji sprawdź kilka nawyków:

• Po odpowiedzi klienta odczekaj około pięciu sekund. Cisza często przynosi zdanie, które jest ważniejsze od pierwszej odpowiedzi.
• Używaj słów klienta. Jeśli powiedział „zawaliłem”, pytasz o to, co zawalił, bez zamiany na „porażkę” czy „poczucie winy”.
• Pytaj „co się wtedy działo?” i „jak to wyglądało?”. Pytanie „dlaczego tak zrobiłeś?” zwykle wywołuje usprawiedliwienie.
• Między pytaniami zostaw miejsce na odzwierciedlenie, czyli krótkie powtórzenie tego, co usłyszałaś.
• Obserwuj długość odpowiedzi. Gdy klient odpowiada coraz krócej, zadajesz za dużo pytań albo pytania są zbyt zamknięte.

U pana Marka pomogła zmiana tematu na samą współpracę. Zamiast kolejnego pytania o żonę padło: „Jak Ci się ze mną dotąd pracuje?”. Po chwili ciszy powiedział, że ma wrażenie, jakby co tydzień zdawał relację. Od tego zdania zaczęła się rozmowa, która wcześniej się nie kleiła.

Ostatni rozdział zeszytu dotyczy samej techniki: milczenia, dopytywania bez sugerowania odpowiedzi i sygnałów, że rozmowa zamienia się w przesłuchanie. Sprawdź, co jest w PDF z pytaniami do sesji terapeutycznej i pobierz darmowy fragment z całym rozdziałem o pierwszej sesji.

Jakich pytań nie zadawać klientowi w terapii?

Niektóre pytania brzmią naturalnie w codziennej rozmowie, a w gabinecie zamykają temat albo zawstydzają. Kilka przykładów z wyjaśnieniem:

• „Dlaczego sobie to robisz?” brzmi jak oskarżenie, uruchamia obronę i kończy opowieść.
• „Czy naprawdę chcesz się zmienić?” daje tylko dwie odpowiedzi i zawstydza kogoś, kto się waha.
• „Czy nie możesz po prostu powiedzieć „nie”?” sugeruje, że to proste, podczas gdy klient właśnie opisuje, że takie nie jest.
• „Czy czułeś się wtedy odrzucony?” podsuwa nazwę emocji, którą klient może przyjąć, żeby nie sprawić Ci zawodu.
• „Czy już Ci nie jestem potrzebna?” na koniec terapii przesuwa uwagę na terapeutkę i obciąża klienta jej uczuciami.

Każde z tych pytań zawiera ocenę, gotową odpowiedź albo potrzebę osoby, która je zadaje. Zamiana zwykle polega na przejściu na opis: „Co się dzieje tuż przed tym, jak to robisz?”, „Co się wtedy działo?”, „Jak oceniasz to, co udało się zmienić?”.

Jak pytać o przemoc w domu i o myśli samobójcze?

W tych dwóch tematach bezpieczeństwo klienta ma pierwszeństwo przed planem sesji.

Rozmowę o przemocy zaczynasz od sprawdzenia, czy sama rozmowa jest bezpieczna: „Czy możemy chwilę porozmawiać bez nikogo w pobliżu i czy jest to dla Ciebie bezpieczne?”. Przy sesji online klient może nie być sam w pokoju. Potem pytasz o to, co się dzieje, jak często i czy sytuacje stały się groźniejsze, a także o zasoby: kto z bliskich wie i czy jest miejsce, w którym można się schronić na kilka dni. Pytanie „Dlaczego od niego nie odejdziesz?” przenosi odpowiedzialność na osobę doświadczającą przemocy, a moment odejścia bywa najbardziej niebezpieczny. O dalszych krokach piszemy we wpisie jak psycholog może pomóc osobie doświadczającej przemocy w związku.

O myśli samobójcze pytasz wprost i spokojnym głosem: „Czy myślisz o tym, żeby odebrać sobie życie?”. Pytanie zadane wprost nie zwiększa ryzyka, a wielu klientom przynosi ulgę, bo wreszcie mogą o tym powiedzieć. Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, dopytujesz o plan i czas, a także o to, co trzymało klienta przy życiu w poprzednich trudnych okresach i do kogo może zadzwonić. Unikasz pytań w rodzaju „Przecież nie zrobisz tego, prawda?”, bo prośba o zapewnienie zastępuje ocenę ryzyka. Odpowiedź wyznacza dalszy krok: plan bezpieczeństwa, konsultację psychiatryczną albo wezwanie pomocy, a przy wysokim ryzyku nie zostawiasz klienta samego. Szczegółowo opisujemy to w tekście ocena ryzyka samobójczego w gabinecie.

Klient w kryzysie może zadzwonić pod numer 116 123 (dla dorosłych, codziennie 14:00 do 22:00) albo 800 70 2222 (całodobowo). W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwonisz pod 112.

Czy pytania coachingowe i terapeutyczne to to samo?

Część pytań jest wspólna. Pytania o cel, o gotowość do zmiany, o wartości i o wcześniejsze sukcesy sprawdzą się w obu formach pracy, podobnie jak pytania skalujące. Różnica dotyczy tematów. Pytania o traumę, żałobę, przemoc czy myśli samobójcze wymagają kompetencji klinicznych i gotowości na to, co klient odpowie. Coach, który usłyszy taką odpowiedź, powinien wiedzieć, dokąd skierować klienta.

Jakie pytania do sesji terapeutycznej zadać przy zakończeniu terapii?

Podsumowanie jest okazją, żeby klient sam nazwał zmianę. Pomagają w tym pytania:

• „Co zmieniło się w Twoim życiu od początku terapii?”
• „Które cele z początku terapii zostały osiągnięte, a które jeszcze nie?”
• „Jakie umiejętności zdobyłeś i które z nich stosujesz na co dzień?”

Dobrze jest wrócić do skali z pierwszych spotkań i zapytać o tę samą liczbę. Różnica między pierwszą a ostatnią odpowiedzią często mówi klientowi więcej niż Twoje podsumowanie.

Zeszyt „Pytania do sesji terapeutycznej” to 102 strony PDF: 841 pytań w 24 tematach, w każdym pytania otwierające, pogłębiające, skalujące i o zasoby, 125 pytań, których lepiej nie zadawać, z wyjaśnieniem, oraz odesłania do protokołów CWP. Kosztuje 79 zł, płacisz raz, bez konta i subskrypcji. Kup i pobierz PDF z pytaniami do sesji terapeutycznej albo zacznij od darmowego fragmentu.

Najczęściej zadawane pytania

Ile pytań zadać na jednej sesji?

Z jednego tematu zwykle wystarczy kilka. Zadajesz jedno pytanie, czekasz na odpowiedź i dopiero potem decydujesz o następnym. Sesja, w której klient odpowiada na kilkanaście pytań z rzędu, przypomina wywiad do formularza.

Czy można mieć pytania na kartce podczas sesji?

Tak, wielu terapeutów trzyma przed sobą kilka zapisanych pytań, zwłaszcza na początku praktyki. Ważne, żeby kartka była pomocą: zerkasz na nią, gdy rozmowa utknie, a przez resztę czasu patrzysz na klienta.

Czym jest pytanie skalujące?

To pytanie, w którym klient ocenia coś na skali od 0 do 10, na przykład siłę lęku, gotowość do zmiany albo poczucie bezpieczeństwa. Liczba pozwala porównać kolejne sesje i zapytać, co musiałoby się zdarzyć, żeby wynik zmienił się o jeden punkt.

Dlaczego lepiej unikać pytania „dlaczego”?

Pytanie „dlaczego” często brzmi jak żądanie wytłumaczenia się, więc klient zaczyna się bronić. Pytania „co się wtedy działo?” i „jak to wyglądało?” prowadzą do opisu, z którym da się dalej pracować.

Czy pytanie o myśli samobójcze może zaszkodzić klientowi?

Pytanie zadane wprost i spokojnie nie zwiększa ryzyka. Wielu klientów odczuwa ulgę, że ktoś zapytał. Ważne, żeby wiedzieć, co zrobić z odpowiedzią: ocenić ryzyko, przygotować plan bezpieczeństwa i w razie potrzeby wezwać pomoc.

Co jest w PDF z pytaniami do sesji terapeutycznej?

841 pytań w 24 tematach, między innymi pierwsza sesja, lęk, złość, granice, wstyd, żałoba, praca z parą, rozmowa z rodzicem i z nastolatkiem, przemoc w domu, myśli samobójcze i zakończenie terapii. Ostatni rozdział dotyczy techniki zadawania pytań. Numeracja jest ciągła, więc w notatce z sesji wystarczy wpisać numer pytania.

Źródła

• NICE, wytyczne „Self-harm: assessment, management and preventing recurrence”
• Royal College of Psychiatrists, poradnik „Supporting someone with suicidal thoughts”
• Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, „Przemoc: gdzie uzyskać pomoc”

Ostatnia aktualizacja: 26 października 2026. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje superwizji ani konsultacji z lekarzem psychiatrą.