Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Agresja i trudne zachowania uczniów: jak reagować na agresję ucznia na miejscu i co zrobić potem. Szkolenie dla nauczycieli i pedagogów

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dla kogo jest ten kurs i czym jest agresja ucznia w szkole

19 minModuł: Co stoi za trudnym zachowaniem: funkcja, wyzwalacze, sygnały ostrzegawcze

Czwartek, piąta lekcja, klasa 6b. Uczeń wstaje od ławki, przewraca krzesło i idzie w stronę kolegi, który coś do niego powiedział. Za chwilę może być bójka, krzyk albo cisza, po której nikt nie będzie wiedział, co robić. Masz kilka sekund. To, co zrobisz w tym czasie, zdecyduje o bezpieczeństwie klasy i o tym, czy uczeń wróci do niej bez poczucia, że został skreślony. Ten kurs dotyczy właśnie tych sekund oraz wszystkiego, co dzieje się przed nimi i po nich.

Dla kogo jest ten kurs

Kurs napisaliśmy dla osób, które na co dzień pracują z uczniami i mierzą się z agresją ucznia albo z zachowaniami, które zakłócają lekcję i zagrażają innym. Najczęściej będą to nauczyciele przedmiotów, wychowawcy, nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej, nauczyciele wspomagający, pedagodzy i psycholodzy szkolni, pedagodzy specjalni oraz dyrektorzy i wicedyrektorzy. Przykłady pochodzą z różnych miejsc: z dużej szkoły podstawowej w mieście i z małej wiejskiej, z klas pierwszych, z liceum, technikum i szkoły branżowej, z klasy integracyjnej i szkoły specjalnej. Uczysz dwudziestu ośmiu uczniów naraz i nie możesz zostawić klasy bez opieki, dlatego przy każdej procedurze piszemy też, co zrobić, gdy na miejscu nie ma nikogo więcej.

Nie musisz mieć doświadczenia w pracy resocjalizacyjnej. Młoda nauczycielka na zastępstwie i dyrektor małej szkoły potrzebują tego samego: prostego planu na pierwsze sekundy, ustalonego podziału zadań na czas po zdarzeniu i zdań, które da się powiedzieć, gdy ręce się trzęsą.

Jak reagować na agresję ucznia w klasie?

W skrócie: najpierw bezpieczeństwo, potem kontakt, na końcu konsekwencje. W pierwszej kolejności chronisz uczniów i siebie, bo nikt nie uczy się ani nie rozmawia w poczuciu zagrożenia. Gdy sytuacja jest już bezpieczna, wracasz do rozmowy z uczniem, krótko i spokojnie. Konsekwencje wyciągasz dopiero wtedy, kiedy wszyscy się uspokoją, zgodnie ze statutem szkoły, nie w emocjach i nie przy klasie. Cały kurs jest rozwinięciem tej kolejności: moduły 1 i 2 opisują, jak zapobiegać, 3 i 4 jak reagować na miejscu, 5 do 7 jak postępować w trzech częstych typach zdarzeń, 8 do 12 co robić potem.

Co dostajesz w kursie

Kurs ma dwanaście modułów po cztery lekcje. W każdej lekcji znajdziesz sytuacje z praktyki z komentarzem, rozmowy z podpisanymi wypowiedziami, typowe błędy i gotowe zdania, które możesz powiedzieć uczniowi, klasie, rodzicowi albo wpisać do notatki. W każdym module jest studium przypadku, a na jego końcu ćwiczenie praktyczne z przykładową odpowiedzią. Do kursu dołączono dziesięć kart i wzorów do wydruku: kartę obserwacji ABC, zasady klasy, ściągę deeskalacji, procedurę reakcji w sali, wzór notatki służbowej, kartę dyżuru przy bójce, pytania do oceny groźby, scenariusz rozmowy naprawczej, scenariusz spotkania z rodzicami i plan wsparcia ucznia. Możesz je wydrukować, uzupełnić i zanieść na radę pedagogiczną.

Po ukończeniu kursu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin nauki.

Czym ten kurs nie jest

Kurs nie jest akredytowany, nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych (w tym z pedagogiki specjalnej, resocjalizacji czy psychologii) i nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego. Certyfikat ukończenia CWP potwierdza ukończenie kursu i liczbę godzin nauki, nic więcej.

Kurs nie jest poradą prawną. Przepisy omawiamy tam, gdzie są potrzebne w pracy szkoły, i opisujemy je ogólnie. Ocena konkretnego zdarzenia należy do dyrektora, organu prowadzącego, policji, prokuratury albo sądu. W sprawie spornej i przy zmianach prawa sprawdź aktualny stan prawny i skonsultuj się z dyrektorem lub prawnikiem. Nie uczy też diagnozowania ani terapii: szkoła obserwuje, zapisuje fakty, dostosowuje otoczenie i kieruje do specjalistów. Nie zastępuje pomocy lekarza, psychoterapeuty ani interwencji kryzysowej dla ucznia, rodzica lub nauczyciela, który jej potrzebuje.

Agresja i trudne zachowanie: o czym mówimy

Agresja ucznia to zachowanie, które krzywdzi albo grozi krzywdą: uderzenie, kopnięcie, popchnięcie, rzucenie przedmiotem, groźba, wyzwiska skierowane do konkretnej osoby, niszczenie cudzych rzeczy. Trudne zachowanie jest szersze. Obejmuje też krzyki, wychodzenie z klasy, odmowę wykonania polecenia, ciągłe przeszkadzanie, a więc to, co zakłóca pracę, choć nikomu bezpośrednio nie zagraża. Różnica jest ważna, bo na pierwsze reagujesz natychmiast i zdecydowanie, a na drugie możesz zareagować spokojniej i w dłuższej perspektywie.

W całym kursie trzymamy się jednej zasady językowej: opisujemy zachowanie, nie osobę. Piszemy „uczeń, który uderzył kolegę”, „uczeń zachowujący się agresywnie”, a nie „agresor”, „chuligan” czy „trudny dzieciak”. Etykieta zamyka rozmowę: kto „jest agresywny”, ten ma to z natury i nic z tym nie zrobimy. Etykieta przechodzi też z dziennika do rozmów w pokoju nauczycielskim i wraca do ucznia w następnej klasie. Zachowanie można zmienić, a żeby je zmienić, trzeba najpierw zrozumieć, po co się pojawia.

Druga zasada: bezpieczeństwo pozostałych uczniów i Twoje jest na pierwszym miejscu. Dobra relacja z uczniem zmniejsza liczbę wybuchów, ale nie zwalnia z reagowania, kiedy ktoś jest bity. Z drugiej strony większość zdarzeń w szkole kończy się rozmową, naprawieniem szkody i karą ze statutu, a sprawy dla Policji lub sądu rodzinnego są wyjątkiem, który też trzeba umieć rozpoznać (moduł 11).

Sytuacja z praktyki: wiejska szkoła, klasa czwarta

W małej szkole podstawowej na wsi pod Lublinem dyrektor Konstanty uczył matematyki w klasie czwartej. Siedemnastu uczniów, jeden nauczyciel, pedagog tylko we wtorki. Wojtek, dziesięciolatek, na przerwie uderzył Antka w plecy, bo ten zabrał mu piórnik. Konstanty zobaczył to z końca korytarza.

Konstanty: Wojtek, stop. Stań tu, przy ścianie. Antek, bolą cię plecy?

Antek: Trochę. Ale on zawsze tak robi.

Konstanty: Dobrze, że mówisz. Pani woźna pójdzie z tobą do pielęgniarki. Wojtek, ty idziesz ze mną.

Wojtek: To on zaczął! Ja nic nie zrobiłem!

Konstanty: Wysłucham cię, jak obaj się uspokoicie. Teraz idziemy.

Konstanty nie krzyczał i nie pytał na korytarzu, kto zaczął. Rozdzielił chłopców, zadbał o to, żeby Antek trafił do pielęgniarki, i zabrał Wojtka w miejsce, gdzie nie było widowni. Dopiero po kilkunastu minutach, kiedy Wojtek przestał płakać ze złości, usiadł z nim i zapytał, co się stało. Okazało się, że piórnik był prezentem od zmarłego dziadka. Tego samego dnia Konstanty zadzwonił do rodziców obu chłopców i umówił rozmowę z pedagogiem na wtorek.

Komentarz. Konstanty zrobił kilka rzeczy, które omówimy w kolejnych modułach: oddzielił uczniów, zapewnił opiekę poszkodowanemu, odroczył rozmowę o winie i nie zawstydzał Wojtka przy kolegach. Gdyby pytał na korytarzu „kto zaczął”, dostałby dwie sprzeczne wersje i rozpalone emocje. Historia z piórnikiem pojawiła się dopiero w spokojnej rozmowie i dała mu wiedzę, której nie miał: dla Wojtka zabranie przedmiotu było czymś znacznie więcej niż psotą. To nie usprawiedliwia uderzenia, ale tłumaczy jego siłę.

Jak korzystać z kursu

Najlepiej przechodzić moduły w kolejności, bo każdy opiera się na poprzednim. Jeśli jednak dziś rano zdarzyło się coś trudnego, możesz zacząć od modułu 4 (agresja w sali) albo 5 (agresja wobec nauczyciela), a potem wrócić do początku. Karty z załączników drukuj i trzymaj w teczce wychowawcy, w pokoju nauczycielskim lub na dyżurze. W kursie podajemy gotowe zdania, ale nie mów ich jak z kartki: zmień słowa tak, żeby brzmiały po Twojemu, i zachowaj ich budowę (krótko, spokojnie, jedna informacja naraz).

Jeśli w trakcie kursu przyjdzie Ci na myśl konkretny uczeń, nie czytaj dalej z myślą „to na pewno on”. Czytaj z myślą „co mogę sprawdzić, zanim cokolwiek zdecyduję”, i zapisuj pytania, które chcesz zadać pedagogowi albo wychowawcy.

Zadanie na start

Weź kartkę i zapisz trzy ostatnie sytuacje, w których uczeń zachował się agresywnie albo bardzo trudno wobec Ciebie lub innych. Przy każdej odpowiedz krótko: co dokładnie się stało (same fakty, bez ocen), gdzie i o której, jak zareagowano, co zadziałało, a co nie. Nie podawaj imion ani danych zdrowotnych, jeśli kartka miałaby zostać w widocznym miejscu. Wrócisz do tej kartki po module 1 i po module 3, żeby zobaczyć, co zrobisz inaczej.

Przykład wpisu: „Wtorek, 3. lekcja, sala 14. Uczeń kopnął krzesło i powiedział do mnie przekleństwo, gdy poprosiłem o schowanie telefonu. Powiedziałem głośno, że wystawię uwagę. Uczeń wyszedł z sali. Nie wiedziałem, gdzie poszedł.” Taki wpis ma fakty, reakcję i skutek. Za kilka lekcji będziesz wiedzieć, co w nim zmienić.

Jeśli w tej chwili martwisz się o bezpieczeństwo swoje lub ucznia, nie czekaj na koniec lekcji. W bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia dzwoń na 112. Gdy Ty sam przeżywasz kryzys po trudnym zdarzeniu, możesz zadzwonić na 116 123 (całodobowo) albo 800 70 2222 (całodobowo). Uczeń w kryzysie może zadzwonić na 116 111.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 47 lekcji w abonamencie

Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.