Co to znaczy AuDHD: skąd ten skrót i co oznaczają autyzm i ADHD u jednego dziecka

Scena z życia

Sobota, godzina dziesiąta. Antek ma osiem lat i od rana buduje z klocków stację kolejową. Wie o pociągach więcej niż niejeden dorosły. Gdy mama mówi, że za chwilę jadą do babci, Antek nie odpowiada. Gdy mówi drugi raz, krzyczy: „Nie! Miało być po obiedzie!”. Pięć minut później, już w samochodzie, nie może usiedzieć w foteliku, zaczepia siostrę, gada bez przerwy, a w sklepie po drodze nagle zatyka uszy i chce natychmiast wyjść.

Mama Antka zna już dwa słowa z dokumentacji od specjalistów: spektrum autyzmu i ADHD. Ale wciąż zadaje sobie pytanie: które z nich jest „bardziej” jej synem? Odpowiedź, którą proponuje ten kurs, brzmi: oba naraz, i to w sposób, który tworzy coś więcej niż prostą sumę.

Skąd się wziął skrót AuDHD

AuDHD to potoczna nazwa, która przyjęła się wśród osób z oboma profilami i ich rodzin. Łączy dwa słowa: „autyzm” (Au) i „ADHD”. W internecie, w grupach rodziców i w rozmowach coraz częściej mówi się „dziecko z AuDHD”.

Uczciwie trzeba powiedzieć jedno: w dokumentacji medycznej i psychologicznej nie znajdziesz rozpoznania „AuDHD”. Znajdziesz dwa osobne rozpoznania: spektrum autyzmu i ADHD. Skrót jest wygodny w codziennym języku i w tym kursie będziemy go używać, bo dobrze opisuje doświadczenie dziecka, które ma oba profile jednocześnie. Na wizycie u specjalisty, w szkole czy w poradni posługuj się jednak nazwami z dokumentów.

Spektrum autyzmu prostym językiem

Dziecko w spektrum autyzmu inaczej odbiera i przetwarza świat. Najczęściej dotyczy to trzech obszarów:

• zmysłów: dźwięki, światło, zapachy czy dotyk ubrania mogą być dla niego dużo mocniejsze albo dużo słabsze niż dla innych,
• kontaktów z ludźmi: niepisane zasady rozmowy, żarty, ton głosu nie są dla niego oczywiste, trzeba się ich uczyć,
• przewidywalności: znany porządek dnia daje mu poczucie bezpieczeństwa, a nagła zmiana bywa jak trzęsienie ziemi.

Do tego często dochodzą głębokie zainteresowania, w które dziecko potrafi wejść całym sobą.

ADHD prostym językiem

Dziecko z ADHD ma inny sposób regulowania uwagi, ruchu i impulsów. Na co dzień widać to tak:

• uwaga odpływa przy rzeczach nudnych, a przykleja się do rzeczy ciekawych,
• ciało potrzebuje ruchu, żeby mózg mógł pracować,
• działanie wyprzedza myśl: najpierw robi, potem zauważa, co zrobiło,
• trudno mu planować, zaczynać i kończyć zadania, nawet gdy bardzo chce.

Co się dzieje, gdy oba profile są w jednym dziecku

U dziecka z AuDHD te dwa sposoby działania mózgu żyją obok siebie i ciągle się spotykają. Czasem jeden pomaga drugiemu, czasem go ukrywa, a bardzo często ciągną w przeciwne strony. Spektrum mówi: „Chcę, żeby było tak jak zawsze”. ADHD mówi: „Nudzi mi się, chcę czegoś nowego”. Spektrum mówi: „Za głośno, za dużo”. ADHD mówi: „Za mało się dzieje, muszę coś poczuć”.

Dlatego dziecko z AuDHD może wyglądać na niekonsekwentne albo „wiecznie niezadowolone”. W rzeczywistości ono codziennie żongluje sprzecznymi potrzebami, często nie mając słów, żeby to wyjaśnić. O tym jest ten kurs: o codzienności, w której trzeba pogodzić oba profile naraz.

Czym ten kurs jest, a czym nie jest

Ten kurs nie jest diagnozą ani terapią i nie zastępuje spotkań ze specjalistami, którzy znają Twoje dziecko. Nie znajdziesz tu listy objawów do samodzielnej oceny ani porad dotyczących leczenia. Jeśli masz pytania o rozpoznanie, rozwój czy leczenie, kieruj je do psychologa dziecięcego, lekarza psychiatry dzieci i młodzieży albo poradni psychologiczno-pedagogicznej.

To, co tu dostaniesz, to wyjaśnienia, sceny z życia, gotowe zdania i małe kroki do wypróbowania w domu. Możesz czytać po kolei albo wybierać moduły, które są Ci teraz najbardziej potrzebne.

Gotowe zdania

Na początek kilka zdań, które pomagają zmienić sposób patrzenia, Twój i dziecka:

• Do siebie: „Moje dziecko nie jest niekonsekwentne. Ono ma dwie różne potrzeby naraz”.
• Do przedszkolaka: „Twoja głowa czasem chce ciszy, a czasem chce skakać. Jedno i drugie jest w porządku”.
• Do dziecka w wieku szkolnym: „Widzę, że chciałeś zostać przy klockach i jednocześnie nie mogłeś usiedzieć. To trudne, kiedy chce się dwóch rzeczy naraz”.
• Do nastolatki: „Mam wrażenie, że twój mózg często ciągnie cię w dwie strony. Jeśli chcesz, możemy o tym kiedyś pogadać”.

Zadanie na dziś

Weź kartkę i podziel ją na dwie kolumny. W jednej zapisz jedną sytuację z ostatnich dni, w której Twoje dziecko potrzebowało spokoju, przewidywalności albo ciszy. W drugiej jedną sytuację, w której potrzebowało ruchu, nowości albo wrażeń. Nie oceniaj, tylko zauważ. Ta kartka przyda Ci się w kolejnych lekcjach.