Czym jest dialog motywujący i jak korzystać z kursu

Rozmowa, która zwykle idzie źle

Marek (52) przychodzi do poradni z powodu bezsenności. W wywiadzie mówi mimochodem, że „wieczorem trzy, cztery piwa, żeby się wyciszyć”. Większość z nas w tym momencie czuje znajome napięcie: widzimy związek między alkoholem a snem, wiemy, co mówi wiedza o zdrowiu, i mamy ochotę to przekazać. Mówimy więc, że alkohol pogarsza jakość snu, że warto spróbować bez niego, że są lepsze sposoby na wyciszenie. Marek kiwa głową, mówi „no tak, wiem” i dodaje, że bez piwa w ogóle nie zaśnie. Za tydzień nic się nie zmienia, a on rzadziej wspomina o wieczorach.

Ta scena nie jest porażką wiedzy. Wiedza była trafna. Zawiodła forma rozmowy, w której to my mówiliśmy o powodach do zmiany, a rozmówcy zostało bronienie tego, co robi. Dialog motywujący jest odpowiedzią właśnie na tę sytuację.

Definicja, którą możesz podać rozmówcy i sobie

Dialog motywujący to sposób prowadzenia rozmowy o zmianie, oparty na współpracy i nakierowany na cel, który pomaga człowiekowi usłyszeć i wzmocnić jego własne powody do zmiany. Prowadzący nie dostarcza motywacji z zewnątrz. Pomaga ją odnaleźć w tym, co rozmówca już myśli, czuje i ceni, i robi to w atmosferze akceptacji i troski.

Warto zapamiętać trzy poziomy, na których będziemy pracować w całym kursie:

• duch rozmowy, czyli postawa: partnerstwo, akceptacja, troska i wydobywanie,
• cztery procesy, czyli to, co dzieje się w rozmowie po kolei: angażowanie, ukierunkowanie, wydobywanie, planowanie,
• umiejętności, czyli konkretne narzędzia: pytania otwarte, afirmacje, odzwierciedlenia, podsumowania, informowanie za zgodą.

Same umiejętności bez ducha zamieniają się w technikę, którą rozmówca szybko wyczuwa. Sam duch bez umiejętności daje życzliwą, ale bezkierunkową pogawędkę. Kurs uczy obu rzeczy naraz.

Ta sama rozmowa, poprowadzona inaczej

Psycholożka: Wspomniał pan o piwie wieczorem. Jak to wygląda w zwykły dzień?

Marek (52): Wracam, siadam, otwieram jedno. Potem drugie. To jedyna chwila, kiedy schodzi ze mnie praca.

Psycholożka: To dla pana sposób, żeby wreszcie odpuścić po całym dniu.

Marek (52): No właśnie. Tylko że i tak budzę się o trzeciej i leżę.

Psycholożka: Piwo pomaga zasnąć, a w nocy coś się psuje.

Marek (52): Czytałem, że to może być przez alkohol. Ale nie wiem, czy bez tego w ogóle bym zasnął.

Psycholożka: Z jednej strony podejrzewa pan, że piwo może mieć coś wspólnego z nocnym budzeniem. Z drugiej boi się pan, że bez niego wieczór będzie nie do zniesienia.

Marek (52): Tak. Chyba bym spróbował, ale nie od razu wszystko.

Komentarz. Psycholożka nie powiedziała ani jednego zdania o szkodliwości alkoholu, a Marek sam połączył picie z budzeniem się i sam wspomniał o próbie. Zadziałały trzy rzeczy: pytanie o zwykły dzień zamiast oceny, odzwierciedlenie sensu („sposób, żeby odpuścić”), które pokazało zrozumienie, oraz odzwierciedlenie obu stron wahania. Zdanie „chyba bym spróbował” to pierwszy język zmiany. W kolejnych modułach nauczysz się go słyszeć i wzmacniać.

Zamiast tego: wersja z odruchem naprawiania

Psycholożka: Alkohol wieczorem bardzo pogarsza sen. Warto go odstawić.

Marek (52): Bez tego nie zasnę.

Psycholożka: To tylko przyzwyczajenie. Można spróbować melisy albo spaceru.

Marek (52): Próbowałem, nie działa.

Każda rada psycholożki wywołała kontrargument. Marek nie kłamie i nie jest „oporny”. Robi to, co robi każdy z nas, gdy ktoś bierze za nas jedną stronę naszego wahania: bronimy drugiej.

Czym dialog motywujący nie jest

• Nie jest sposobem, żeby ktoś zrobił to, czego Ty chcesz. Jeśli rozmówca nie ma żadnych własnych powodów do zmiany, nie wydobędziesz ich sprytnymi pytaniami.
• Nie jest terapią samą w sobie. To styl rozmowy, który można połączyć z terapią, poradnictwem, edukacją, opieką medyczną albo zwykłą rozmową z bliską osobą.
• Nie jest techniką na każdą sytuację. W kryzysie, przy zagrożeniu życia, przy przemocy czy w ostrym stanie psychicznym potrzebne jest inne działanie. Wrócimy do tego w module 13.
• Nie polega na unikaniu informacji. Informację dajesz, ale w określony sposób: za zgodą, krótko i z pytaniem, co rozmówca o niej myśli.

Jak zbudowany jest kurs

Kurs ma trzynaście modułów. Pierwsze trzy budują fundament: duch rozmowy, ambiwalencja i cztery procesy. Moduły od czwartego do ósmego to warsztat umiejętności: pytania otwarte, afirmacje, odzwierciedlenia, podsumowania, język zmiany i język podtrzymania. Moduł dziewiąty dotyczy planowania. Dziesiąty omawia trudne sytuacje: osobę skierowaną z przymusu, nastolatka, rozmówcę milczącego lub zbyt zgodnego, rozmowę o zdrowiu. Jedenasty pokazuje rozmowę o zmianie poza gabinetem: w bliskiej relacji, w szkole, w zespole, oraz granice etyczne. Dwunasty dotyczy pary, rodziny i grupy. Trzynasty to rozwój Twoich umiejętności i trzy pełne studia przypadków.

Każda lekcja zawiera przykładowe rozmowy z komentarzem, wersję „zamiast tego”, gotowe zdania i typowe błędy. W każdym module znajdziesz studium przypadku, a na końcu modułu ćwiczenie praktyczne. Do kursu dołączyliśmy osiem materiałów do pobrania, w tym schemat pytań wydobywających język zmiany, arkusz ze skalami ważności i pewności oraz arkusz samooceny rozmowy.

Ważne zastrzeżenie

Kurs nie nadaje uprawnień ani tytułu trenera lub terapeuty dialogu motywującego. Daje wiedzę, ćwiczenia i certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Biegłość w tej metodzie wymaga praktyki na prawdziwych rozmowach, informacji zwrotnej i superwizji. Traktuj kurs jako solidny początek albo uporządkowanie tego, co już robisz.

Jak korzystać z kursu, żeby coś się zmieniło w Twoich rozmowach

• Ćwicz od pierwszego modułu. Dialogu motywującego nie da się nauczyć z czytania, tak jak nie da się nauczyć jazdy na rowerze z instrukcji.
• Znajdź partnera do ćwiczeń. Koleżanka z zespołu, ktoś z superwizji, nawet bliska osoba. Ćwiczenia w parach opisujemy w module 13.
• Prowadź zeszyt zdań. Zapisuj zdania z lekcji, które brzmią naturalnie w Twoich ustach, i te, które sam stworzysz.
• Nagrywaj, za zgodą, fragmenty rozmów albo ćwiczeń. Słuchanie siebie uczy szybciej niż cokolwiek innego.
• Zacznij od jednej umiejętności tygodniowo. Lepiej przez tydzień świadomie robić odzwierciedlenia niż próbować wszystkiego naraz.

Możesz powiedzieć

• „Nie przyszedłem tu pana przekonywać. Chcę zrozumieć, jak pan to widzi.”
• „Decyzja należy do pani. Mogę pomóc ją przemyśleć.”
• „Co pana zdaniem byłoby dobre w tej zmianie, jeśli w ogóle coś?”

Typowe błędy na starcie nauki

• Traktowanie metody jak zestawu sprytnych pytań. Rozmówca wyczuwa, kiedy jest prowadzony do z góry ustalonej odpowiedzi.
• Przekonanie, że trzeba porzucić wiedzę ekspercką. Twoja wiedza jest potrzebna, zmienia się tylko moment i sposób jej podania.
• Oczekiwanie szybkiego efektu. Pierwsze tygodnie nauki często wydają się niezręczne. To dobry znak: zauważasz własne nawyki.