Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Dysleksja i dysgrafia u ucznia: dostosowania na lekcji, ocenianie, sprawdziany. Szkolenie dla nauczycieli i pedagogów

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dysleksja u ucznia: dla kogo jest kurs i czym się zajmiemy

21 minModuł: Dysleksja, dysortografia, dysgrafia: co oznaczają, a czego nie

Trzecia lekcja polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej pod Kielcami. Nauczycielka prosi, żeby ktoś odczytał akapit z lektury. Dwanaście rąk idzie w górę, trzynasta zostaje na ławce. Jedenastoletni Bartek schyla głowę, szuka czegoś w piórniku i pyta, czy może wyjść do toalety. Po powrocie akapit jest już przeczytany przez kogoś innego. Wieczorem w zeszycie ćwiczeń zostaje pięć linijek tekstu, w którym litery są różnej wielkości, a część wyrazów trudno odczytać nawet autorowi. Nauczycielka ma przed sobą chłopca, który jej zdaniem „nie chce się starać”, a matka dziecko, które po lekcjach płacze nad zeszytem. Sam Bartek od dawna jest przekonany, że wszyscy dookoła robią to łatwo, a on jeden nie umie.

Możliwe, że za tym stoi dysleksja, dysortografia i dysgrafia. Możliwe też, że chłopiec źle widzi, nie słyszy części głosek albo nigdy porządnie nie nauczono go składania liter w wyrazy. Na początku tego nie wiesz i nie musisz wiedzieć. Ten kurs uczy, co zrobić na lekcji w obu przypadkach, zanim ktokolwiek postawi rozpoznanie.

Dla kogo jest ten kurs

Kurs jest dla osób, które pracują z uczniami w szkole lub przedszkolu i spotykają dzieci mające kłopot z czytaniem, pisaniem lub ortografią mimo zwykłej inteligencji i wysiłku. Są to nauczyciele przedmiotów, wychowawcy, nauczycielki edukacji wczesnoszkolnej i przedszkola, nauczyciele wspomagający, pedagodzy i psycholodzy szkolni, pedagodzy specjalni oraz dyrektorzy, którzy odpowiadają za organizację sprawdzianów, egzaminów i pracy zespołów. Przykłady pochodzą z dużych szkół w mieście i z małej szkoły na wsi, z przedszkola, z klasy integracyjnej, ze szkoły specjalnej, z liceum, technikum i szkoły branżowej oraz z poradni. Wszystkie imiona są zmyślone, a sytuacje złożone z wielu podobnych historii.

Nie potrzebujesz przygotowania terapeutycznego. Autorka kursu jest pedagożką specjalną i terapeutką pedagogiczną z ponad dwudziestoletnim stażem. Wiele z tego, co przeczytasz, pochodzi z gabinetu, ale zawsze przekładamy to na to, co możesz zrobić w klasie, kiedy jesteś sam, masz dwadzieścia pięć osób i czterdzieści pięć minut.

Czym zajmiemy się w tym kursie

Kurs ma dwanaście modułów. Zaczynamy od pojęć, bo bez nich rozmowa z rodzicem i z poradnią zamienia się w nieporozumienia. Potem idziemy za tym, co dzieje się w szkole: pierwsze sygnały w klasach młodszych i starszych, czytanie opinii poradni, czytanie na głos, dyktanda i ocenianie pisania, sprawdziany i kartkówki, języki obce, matematyka, przyroda i historia, egzamin ósmoklasisty i matura, komputer i nagrania, rozmowa z uczniem i rodzicem, a na końcu jedna kartka, na której zespół zapisuje to, co ustalił.

W każdym module znajdziesz sytuacje z praktyki z komentarzem, rozmowy z podpisanymi wypowiedziami, typowe błędy i gotowe sformułowania, które możesz wziąć wprost: do ucznia, do klasy, do rodzica, do kolegi z pokoju nauczycielskiego i do dziennika. Jedna lekcja w każdym module to studium przypadku, a ostatnia kończy się ćwiczeniem z przykładową odpowiedzią. Do kursu dołączone są karty i wzory do druku.

Czego kurs nie robi

Tu zastrzeżenia, które lepiej przeczytać na początku niż na końcu.

Kurs nie jest akredytowany i nie daje uprawnień ani kwalifikacji, także z zakresu pedagogiki specjalnej, i nie zastępuje studiów podyplomowych ani kursu kwalifikacyjnego. Nie jest formą doskonalenia nauczycieli uznawaną do awansu zawodowego. Po ukończeniu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin, czyli potwierdzenie, że przeszłaś lub przeszedłeś materiał. Dla pracodawcy jest to informacja o Twojej pracy własnej, a nie dokument urzędowy.

Kurs nie jest poradą prawną. Odwołujemy się do przepisów oświatowych i pokazujemy, jak się je stosuje, ale w sprawie konkretnego ucznia o interpretacji decyduje dyrektor, a w sporze prawnik lub organ prowadzący. Przepisy się zmieniają, dlatego tam, gdzie liczy się termin albo wykaz, odsyłamy do aktualnego komunikatu.

Kurs nie uczy diagnozowania ani terapii pedagogicznej. Rozpoznanie specyficznych trudności w uczeniu się należy do poradni i wykwalifikowanych specjalistów, a terapię prowadzi terapeuta pedagogiczny na zajęciach, nie nauczyciel w trakcie lekcji. Twoja rola jest inna i nie jest mniejsza: widzisz dziecko codziennie, dostosowujesz warunki pracy i decydujesz, czy uczeń przez lata będzie czuł się głupi, czy nie.

Dyskalkulia pojawia się w kursie tylko jako wzmianka, bo to osobny temat. Kłopoty z liczeniem omawiamy tylko tam, gdzie wiążą się z czytaniem i pisaniem zadań.

Czym jest dysleksja u ucznia, w jednym akapicie

Dysleksja u ucznia to trwała trudność w nauce czytania, która nie wynika z niskiej inteligencji, wad wzroku czy słuchu ani z braku nauczania, a przejawia się wolnym, męczącym i niedokładnym czytaniem. Dysortografia to trudność z poprawną pisownią, a dysgrafia to trudność z kształtem i czytelnością pisma. Często występują razem, czasem osobno. Szczegóły w następnych lekcjach.

Najważniejsze zdanie dla nauczyciela brzmi tak: uczeń z dysleksją ma opanować tę samą treść co koledzy, a do tej treści potrzebuje innej drogi. Czytanie na głos przy klasie, dyktando z oceną za błędy, wypracowanie ręcznie na czas, kartkówka z długim tekstem do przeczytania: każda z tych form może mierzyć wiedzę ucznia albo mierzyć jego trudność. Twoim zadaniem jest tak ułożyć lekcję, żeby mierzyła wiedzę.

Weźmy kartkówkę z historii w klasie szóstej. W pierwotnej wersji uczeń ma przeczytać półstronicowy fragment źródła i odpowiedzieć pełnymi zdaniami na trzy pytania, a czas to dziesięć minut. Bartek przez osiem minut czyta, przez dwie pisze jedno zdanie i dostaje jedynkę, choć na lekcji opowiadał o tym samym wydarzeniu ze szczegółami. Po dostosowaniu fragment jest krótszy, wydrukowany większą czcionką, z ponumerowanymi wierszami, a pytania odsyłają do konkretnych wierszy. Bartek może odpowiadać równoważnikami zdań i ma dodatkowe pięć minut. Pytania sprawdzają tę samą wiedzę o przyczynach i skutkach wydarzenia, więc ocena mówi coś o historii, a nie o tempie czytania.

Co zmienia się z wiekiem ucznia

W klasach 1-3 nauczycielka uczy czytania i pisania, więc trudność widać od razu, ale jeszcze nie wiadomo, czy to wolniejsze tempo rozwoju, czy coś trwałego. Na tym etapie najwięcej daje obserwacja, rozmowa z rodzicem, pomoc w szkole i dostosowanie bieżącej pracy. W klasach 4-8 pojawiają się nauczyciele przedmiotów, długie teksty, notatki z tablicy i sprawdziany, więc trudność, którą dziecko dotąd jakoś obchodziło, nagle wychodzi na każdej lekcji. W liceum, technikum i szkole branżowej uczeń jest już nastolatkiem, który często woli dostać gorszą ocenę, niż żeby ktoś zauważył, że dostaje inny arkusz. Tu dostosowania muszą być dyskretne, a rozmowa o nich odbywa się z uczniem, nie ponad jego głową. W technikum i szkole branżowej dochodzą instrukcje, dokumentacja techniczna i przepisy BHP, które uczeń musi zrozumieć, bo od tego zależy jego bezpieczeństwo w warsztacie.

Dlaczego to Twoja sprawa, skoro poradnia wydaje opinię

Opinia poradni jest ważnym dokumentem, ale nie zmienia dnia ucznia sama z siebie. Zmienia go nauczyciel, który wie, co z niej wynika dla jego lekcji. W praktyce często bywa tak, że opinia leży w teczce pedagoga, a nauczyciel historii nie wie o niej nic. Albo wie, że uczeń „ma dysleksję”, i na każdej lekcji robi to samo: daje więcej czasu, bo tak ktoś kiedyś powiedział. Czy to wystarcza? Zwykle nie. Dostosowanie ma sens wtedy, gdy odpowiada na konkretną trudność ucznia na konkretnej lekcji.

Jest też druga strona. W każdej szkole są uczniowie z tymi samymi trudnościami, którzy opinii nie mają: dziecko jest w klasie drugiej i na opinię o specyficznych trudnościach jest za wcześnie, rodzice jeszcze nie poszli do poradni albo uczeń dopiero przeniósł się z innej szkoły. Przepisy o ocenianiu przewidują, że wymagania dostosowuje się na podstawie opinii poradni, a uczniowi bez opinii, który jest objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole, na podstawie rozpoznania jego potrzeb dokonanego przez nauczycieli i specjalistów. O tym szerzej w module 3.

Rozmowa, od której zaczyna się wiele szkolnych historii

Oto rozmowa z pokoju nauczycielskiego, jakich w każdej szkole jest kilka w roku.

Danuta: Bartek z 6b znowu oddał zeszyt, w którym nic nie da się odczytać. Mówię mu, że ma pisać staranniej, a on kiwa głową i nic się nie zmienia.

Cezary: Ja mam podobnie z dyktandami. Pisze „ż” przez „rz”, potem znowu odwrotnie, a w mowie jest bystry jak mało kto.

Danuta: To po co mu to mówię, skoro nie działa?

Cezary: Bo nikt nam nie powiedział, co zamiast tego. Zapytajmy pedagoga, czy chłopiec ma opinię.

Komentarz: nauczyciele zauważyli rozbieżność między tym, co uczeń mówi, a tym, co pisze. To ważny sygnał, ale jeszcze nie rozpoznanie. Dobrze, że rozmowa kończy się pytaniem o dokumentację, a nie oceną dziecka. Błędem byłoby ogłoszenie przy kawie, że „on ma dysleksję”, bo nauczyciel nie diagnozuje, a uczeń nie powinien być obiektem plotek.

Typowe błędy na początku drogi

Najczęściej nauczyciele czekają na opinię, zanim cokolwiek zmienią. Jeśli widzisz, że uczeń męczy się przy czytaniu, możesz od razu dać mu tekst wcześniej, zostawić więcej czasu na odpowiedź ustną i nie prosić o czytanie przy klasie. Do tego nie potrzebujesz papieru z poradni, wystarczy, że poinformujesz wychowawcę, co zauważyłaś i co już robisz.

Równie często każdy błąd ortograficzny bierze się za objaw dysortografii. Dziecko, które pisze „bóg” przez „u”, bo nie zna zasady, a w innych miejscach pisze poprawnie, może po prostu potrzebować powtórki. Inaczej wygląda zeszyt ucznia, który w jednym zdaniu zapisuje to samo słowo na trzy sposoby i nie widzi różnicy, nawet gdy mu ją pokazać.

Szkodzi też etykieta wypowiadana przy klasie: „on ma dysleksję, więc go nie pytaj”. Takie zdanie zdejmuje z ucznia wymagania, zamiast zmienić formę, w jakiej je spełnia, a przy okazji ujawnia informację o jego zdrowiu osobom, które nie muszą jej znać.

Zdania do użycia

Uczniowi na osobności możesz powiedzieć: „Zauważyłam, że czytanie na głos jest dla Ciebie męczące. Nie będę prosić Cię o to przy wszystkich. Gdybyś chciał coś przeczytać, daj mi znak”.

Do pedagoga napisz na przykład: „Proszę o informację, czy Bartek z 6b ma opinię poradni i jakie dostosowania z niej wynikają. Chciałabym je stosować na polskim. Jeśli opinii nie ma, proszę o rozmowę o tym, jak możemy go wesprzeć”.

Do nastolatka w liceum lepiej brzmi coś prostszego: „Widzę, że przy długich poleceniach tracisz czas. Chcesz, żebym na sprawdzianie dawała Ci wersję z większym drukiem? Nikt nie musi o tym wiedzieć”.

Możesz napisać w dzienniku wychowawcy: „Uczeń ma trudności z odczytaniem własnego pisma i ze zrozumieniem tekstu czytanego na głos. Rozmawiałam z rodzicem. Ustaliliśmy konsultację z pedagogiem szkolnym”. Nie wpisujesz rozpoznania, bo go nie stawiasz.

Jak korzystać z materiałów dołączonych do kursu

Do tego kursu dołączone są karty i wzory: ściąga z pojęć, arkusz obserwacji, karta „z opinii do lekcji”, zasady czytania na lekcji, kryteria oceniania prac pisemnych, listy kontrolne sprawdzianu i egzaminu, dostosowania na językach obcych i matematyce, wzór rozmowy z rodzicem i plan dostosowań na jedną kartkę. Wydrukuj je w miarę czytania modułów i trzymaj w teczce. Nie trzeba ich wypełniać wszystkich dla jednego ucznia: bierzesz to, co odpowiada jego trudności i Twojemu przedmiotowi.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 47 lekcji w abonamencie

Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.