Gdy umiera dziadek albo babcia: o czym jest ten kurs

Możesz czytać po kawałku, w dowolnej kolejności i wracać do lekcji wtedy, kiedy będą potrzebne. Jeśli dziś masz siłę tylko na jeden akapit, to wystarczy.

Scena z życia

Jest wtorek wieczorem. Telefon dzwoni w trakcie kolacji. Mama Zosi wychodzi do przedpokoju, a gdy wraca, ma inną twarz. Siada przy stole, ale nie je. Sześcioletnia Zosia patrzy na nią i pyta: „Coś się stało?”. Mama odpowiada: „Nie, nic, jedz”. Zosia je, ale już wie, że to nieprawda. Wieczorem słyszy zza drzwi, jak mama płacze i mówi do kogoś przez telefon: „Tata umarł dziś po południu”. Dziadek Zosi. Ten, z którym w każdą sobotę karmiła kaczki.

Mama Zosi nie jest złą mamą. Właśnie straciła własnego tatę i nie ma pojęcia, co powiedzieć sześciolatce. Boi się, że jak zacznie mówić, to się rozpadnie. Chce chronić córkę. Tylko że Zosia i tak już wie. I została z tym sama, w łóżku, pod kołdrą.

Ten kurs jest po to, żeby w takim momencie mieć w głowie kilka prostych zdań i kilka pewnych kroków.

Dla kogo jest ten kurs

Jest dla Ciebie, jeśli Twoje dziecko w wieku od około trzech do szesnastu lat straciło dziadka, babcię, prababcię, ciocię, wujka albo kogoś z rodziny, kto był mu bliski. Jest też dla Ciebie, jeśli bliska osoba ciężko choruje i wiesz, że czas, który został, może być krótki.

Bardzo często rodzic, który czyta takie lekcje, sam jest w żałobie. Umarła Twoja mama albo Twój tata, teść albo teściowa. Opłakujesz kogoś, kogo znasz całe życie, a jednocześnie robisz kanapki do szkoły, odbierasz telefony i odpowiadasz na pytania pięciolatka. Ta podwójna rola ma w kursie osobny moduł, ale pojawia się też w wielu innych lekcjach.

Kurs jest również dla innych dorosłych, którzy opiekują się dzieckiem: dla babci, która została sama i ma pod opieką wnuki, dla cioci, dla rodzica zastępczego, dla drugiego rodzica, który żyje osobno.

Co może dziać się w dziecku

Dziecko, które straciło dziadka albo babcię, może przeżywać bardzo różne rzeczy naraz albo po kolei: smutek, zdziwienie, złość, lęk, a czasem pozorną obojętność. Często dzieci przeżywają stratę po swojemu i w swoim tempie, które nie przypomina tempa dorosłych. Nie ma jednego właściwego sposobu. Najbardziej pomaga dziecku nie to, co dokładnie powiesz, tylko to, że nie zostaje z tym samo.

Jedno chcemy powiedzieć od razu: żałoba dziecka to naturalna reakcja na stratę, a nie choroba. Nie trzeba jej leczyć. Trzeba jej towarzyszyć. Ten kurs nie obiecuje, że „przestanie boleć”. Obiecuje coś skromniejszego i bardziej realnego: że będziesz wiedzieć, jak być przy dziecku, gdy boli.

Co znajdziesz w kursie

Kurs ma trzynaście modułów. Idziemy mniej więcej po kolei, tak jak toczy się życie rodziny:

• najpierw o tym, czym jest żałoba dziecka i co dziecko traci,
• potem o czasie choroby dziadka lub babci, jeśli macie ten czas,
• o tym, jak powiedzieć dziecku o śmierci, także nagłej,
• o pierwszych dniach, pogrzebie i innych formach pożegnania,
• o trudnych pytaniach, zachowaniach dziecka i o nastolatkach,
• o Tobie, gdy opłakujesz własną mamę albo tatę,
• o innych stratach, o pamięci, o pierwszym roku,
• i o tym, kiedy szukać pomocy specjalisty.

Każda lekcja ma ten sam układ: scena z życia, to, co może dziać się w dziecku, małe kroki, które możesz zrobić, gotowe zdania osobno dla dziecka w wieku 3-7 lat, 8-12 lat i dla nastolatka, a na końcu jedno małe zadanie na dziś. Do kursu dołączyliśmy dziesięć kart do wydruku.

Czym ten kurs nie jest

Uczciwie: ten kurs nie jest terapią ani pomocą psychologiczną dla dziecka w kryzysie. Nie zastąpi rozmowy z psychologiem dziecięcym, który pozna Twoje dziecko. Jeśli masz poczucie, że dziecku dzieje się coś, czemu nie umiesz sprostać, albo że Ty nie dajesz rady, to nie jest porażka. To dobry moment, żeby poprosić o pomoc. W module trzynastym piszemy, kiedy i gdzie jej szukać, a w każdym module znajdziesz wskazówki, kiedy nie czekać.

Gotowe zdania

Na start jedno zdanie, które pasuje prawie zawsze, w trzech wersjach.

Do dziecka w wieku 3-7 lat:

• „Jestem smutna, bo stało się coś smutnego. Powiem Ci, co się stało. To nie przez Ciebie.”
• „Jestem smutny, bo stało się coś smutnego. Jesteś bezpieczny, ja jestem przy Tobie.”

Do dziecka w wieku 8-12 lat:

• „Muszę Ci powiedzieć coś ważnego i trudnego. Możesz pytać o wszystko, a jak nie będę znać odpowiedzi, powiem Ci to.”

Do nastolatka:

• „Nie będę udawać, że wszystko jest w porządku. Chcę, żebyś wiedział lub wiedziała ode mnie, co się dzieje, a nie z drugiej ręki.”

Zadanie na dziś

Zapisz na kartce imię osoby, która umarła albo ciężko choruje, i obok trzy słowa: co Twoje dziecko w niej najbardziej lubiło. Na przykład: „kaczki, naleśniki, żarty”. Nie musisz z tym nic robić. To będzie Twoja ściąga do wielu lekcji, które przed Tobą, i przypomnienie, że dziecko straciło nie „dziadka w ogóle”, tylko tego jednego, konkretnego człowieka.