Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Narcystyczne zaburzenie osobowości w gabinecie: diagnoza, sojusz terapeutyczny i terapia

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dla kogo jest ten kurs i jak z niego korzystać

18 minModuł: Od cechy do zaburzenia: narcyzm zdrowy, cechy narcystyczne i narcystyczne zaburzenie osobowości

Halszka prowadzi gabinet w Radomiu od jedenastu lat. Edwin (54), dyrektor handlowy w firmie dystrybucyjnej, przyszedł do niej po rozmowie z żoną, która postawiła warunek: albo terapia, albo wyprowadzka. Po trzeciej sesji Halszka zapisała w notatkach jedno zdanie: „Mam wrażenie, że jestem mu do niczego niepotrzebna”. Edwin mówił płynnie o negocjacjach, o zespole, który „nie nadąża”, o poprzednim terapeucie, który „nie dorósł do rozmowy”. Na pytanie, jak się czuje, odpowiedział, że świetnie, tylko trochę męczy go ta cała sprawa z żoną.

Taki początek zna każdy, kto pracuje z osobami z cechami narcystycznymi. Najwięcej trudności dzieje się w relacji z Tobą przez pierwsze miesiące, a treść tego, co klient mówi, jest dopiero drugim tematem. Kurs prowadzi przez te sytuacje po kolei: od rozpoznania, przez budowanie kontaktu i jego pęknięcia, po zakończenie długiej terapii.

Czym jest narcystyczne zaburzenie osobowości?

Narcystyczne zaburzenie osobowości to utrwalony od wczesnej dorosłości wzorzec poczucia własnej wielkości lub szczególności, silnej potrzeby podziwu i trudności z liczeniem się z uczuciami innych ludzi, który powoduje cierpienie albo rozregulowuje pracę i relacje. DSM-5-TR opisuje je jako osobną kategorię. ICD-11 jej nie ma: opisuje zaburzenie osobowości przez nasilenie i przez wiodące domeny cech. Narcystyczny obraz zapisuje się tam najczęściej przez dyssocjalność (skupienie na sobie, poczucie uprzywilejowania, brak empatii), a odmianę wrażliwą często także przez negatywną afektywność. Szczegóły tej różnicy dostajesz w module 2.

Pod jedną nazwą kryją się dwa różne obrazy kliniczne. Jeden jest głośny, widoczny w gabinecie od pierwszej minuty. Drugi, nazywany narcyzmem ukrytym albo wrażliwym, wygląda jak wstydliwość, lęk i poczucie bycia niedocenionym. Moduł 3 poświęcamy wyłącznie temu rozróżnieniu, bo od niego zależy, co klient usłyszy od Ciebie na początku.

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs jest dla psychologów i psychoterapeutów pracujących z dorosłymi, także z parami: w gabinecie prywatnym w dużym i w małym mieście, w poradni zdrowia psychicznego, na oddziale dziennym, w szpitalu, w pracy online. Zakładam, że prowadzisz już sesje, znasz podstawy diagnozy klinicznej i wiesz, jak wygląda umowa terapeutyczna. Kurs opisuje to, co zmienia się w Twojej pracy, gdy po drugiej stronie siedzi osoba, dla której bycie ocenianą jest zagrożeniem, a Twoja pomoc może zabrzmieć jak stwierdzenie, że coś jest z nią nie tak.

Autorem jest psychoterapeuta i psycholog kliniczny z ponad dwudziestoletnim stażem, który pracuje z osobami z zaburzeniami osobowości i superwizuje takie terapie. Wszystkie opisane osoby są fikcyjne, zbudowane z typowych sytuacji, a każde imię oznacza w kursie jedną osobę.

Jak zbudowany jest kurs i jak się po nim poruszać?

Kurs ma 12 modułów po cztery lekcje. Moduły 1 i 2 porządkują pojęcia i diagnozę. Moduły 3 i 4 pokazują obraz kliniczny i różnicowanie. Moduły 5 i 6 dotyczą pierwszych sesji i tego, co dzieje się w Tobie. Moduł 7 prowadzi przez wstyd, kryzys i ryzyko samobójcze. Moduły 8 i 9 to metody pracy i naprawa pęknięć sojuszu. Moduły 10 i 11 wychodzą poza gabinet: związek, rodzina, młodzi dorośli. Moduł 12 opisuje długą terapię, jej zakończenie i Twoją własną higienę pracy.

W każdym module jedna lekcja zawiera studium przypadku, a ostatnia kończy się ćwiczeniem z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączone są karty do druku: karta obserwacji pierwszych sesji, porównanie dwóch obrazów narcyzmu, tabela różnicowania, punkty kontraktu, dziennik przeciwprzeniesienia, karta pracy w kryzysie wstydu, karta naprawy pęknięcia sojuszu i karta dla klientki lub klienta w trudnym związku lub po rozstaniu. Najwięcej z nich wyniesiesz, jeśli będziesz je wypełniać na bieżąco dla jednego prawdziwego klienta.

Jeśli masz teraz trudny przypadek, przeczytaj najpierw moduły 1 i 2, a potem przejdź do tego, który odpowiada Twojemu problemowi: do modułu 5, jeśli klient odpada po dwóch spotkaniach, do modułu 9, jeśli terapia utknęła w sporach o zasady, do modułu 7, jeśli po porażce klienta widzisz gwałtowną zmianę nastroju.

Czego ten kurs nie jest i co dostajesz po jego ukończeniu?

Po ukończeniu kursu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany, nie daje uprawnień zawodowych, w tym do prowadzenia psychoterapii, i nie zastępuje szkolenia w żadnym nurcie psychoterapii. Kurs nie jest poradą prawną. Przepisy omawiam na stan z 30.10.2026 r. i tylko tam, gdzie wpływają na codzienną decyzję w gabinecie. Dziś obowiązuje ustawa z 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów; nowa ustawa z 23.01.2026 r. w głównej części wejdzie w życie dopiero 19.05.2028 r. W konkretnej sprawie zapytaj prawnika albo samorząd zawodowy.

Kurs nie zawiera treści pozycji testowych, kluczy, norm ani punktacji metod licencjonowanych. Opisuje, do czego służą narzędzia i czego nie rozstrzygają. Nie omawia też leków: gdy w tekście pojawia się potrzeba konsultacji psychiatrycznej, zapisuję ją jako skierowanie klienta, a nie zalecenie farmakologiczne.

Jak będziemy mówić o klientach?

Piszę „osoba z cechami narcystycznymi” albo „osoba z narcystycznym zaburzeniem osobowości”, kiedy rozpoznanie zostało postawione. Słowo „narcyz” pojawia się tylko w cudzysłowie, jako potoczne określenie, którego używają klienci, ich partnerzy i rodzice, i które trzeba umieć rozpakować. Nie diagnozujemy osób publicznych ani bohaterów medialnych: to, co widzisz na ekranie, nie jest badaniem klinicznym i w gabinecie nie powinno być punktem odniesienia.

Słowo „klient” oznacza osobę, z którą pracujesz, także wtedy, gdy w Twojej placówce mówi się „pacjent”. Jeśli klient pyta wprost, czy „ma narcyzm”, możesz powiedzieć: „Zanim odpowiem na to pytanie, chcę zrozumieć, po co pytasz i co się zmieni, jeśli usłyszysz tak albo nie”. Odpowiedź bywa bardziej pouczająca niż etykieta.

Co robić, gdy klient mówi o myślach samobójczych?

Narcystyczny obraz siebie bywa kruchy, a upokorzenie potrafi uruchomić kryzys szybciej, niż się spodziewasz. Dlatego w module 7 omawiam ocenę ryzyka po porażce, rozwodzie czy utracie pozycji. Już teraz zapamiętaj podstawę: pytasz wprost, nie zostawiasz osoby samej przy wysokim ryzyku, przy bezpośrednim zagrożeniu dzwonisz pod 112. Dorosły w kryzysie może zadzwonić pod 116 123 (całodobowo) albo 800 70 2222 (całodobowo), dziecko pod 116 111.

Jak czytać opisy przypadków?

Opisy klientów są zapisane tak, jak zapisałbyś je w notatkach: krótko, z konkretnym zachowaniem, bez interpretacji w tym samym zdaniu. Po scenie zwykle następuje komentarz, który mówi, co terapeuta zrobił i dlaczego. Zatrzymaj się po scenie i zanim przeczytasz komentarz, zapisz, co zrobiłbyś na jego miejscu. Różnica między Twoją odpowiedzią a tą z kursu jest najcenniejszą informacją o Twoim własnym stylu pracy.

Przykładowe wypowiedzi terapeuty podaję w formie, którą możesz powiedzieć własnymi słowami. Nie traktuj ich jak skryptów. Klient z cechami narcystycznymi bardzo szybko wyczuwa tekst wyuczony na pamięć i odbiera go jako brak zainteresowania jego osobą. Zmieniaj brzmienie, zachowaj intencję.

Jak długo zajmie przejście kursu?

Kurs ma około piętnastu godzin materiału. Najlepiej pracować w tempie jednego modułu na tydzień lub dwa, bo pomiędzy modułami warto sprawdzić zdobytą wiedzę na własnych klientach. Lekcje możesz przerywać: każda dzieli się na krótkie sekcje z pytaniami w śródtytułach, więc łatwo wrócić do właściwego miejsca. Jeśli pracujesz z zespołem, możecie omawiać po jednym module na spotkaniu superwizyjnym.

Zadanie przed modułem 2

Zanim przejdziesz dalej, zapisz klienta, który jest dla Ciebie najtrudniejszy, i trzy zdania o tym, co dzieje się po jego ostatnich dwóch sesjach: co czujesz, co robisz, co masz ochotę zrobić. Nie nazywaj rozpoznania. Do tych notatek wrócisz w module 6, kiedy zajmiemy się przeciwprzeniesieniem.

Przykład: Halszka zapisała po trzeciej sesji z Edwinem: „Czuję znużenie i trochę irytacji. Kończę punktualnie, choć wcześniej zostawałam dłużej. Chciałabym, żeby w końcu przyznał, że coś go boli”.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 47 lekcji w abonamencie

Dostęp do całego szkolenia i pozostałych materiałów biblioteki wynika z subskrypcji. Plan Student można uzupełnić o pojedyncze szkolenia ze Specjalisty (29 zł, powyżej 20 godz. 39 zł). Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.