Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ

Opieka nad bliskim z demencją — praca z opiekunem w praktyce psychologa

Warsztatowe szkolenie dla psychologa i psychoterapeuty: jak towarzyszyć opiekunowi osoby z otępieniem — od rozumienia przebiegu choroby i technik komunikacji, przez pracę z żałobą antycypacyjną, poczuciem winy i dylematem bezpieczeństwo–autonomia, po decyzje rodzinne o opiece i higienę własną terapeuty.

Godziny dydaktyczne
14 godz.
Poziom
Średniozaawansowany
Program
60 lekcji
Opieka nad bliskim z demencją — praca z opiekunem w praktyce psychologa

Opiekun osoby z demencją trafia do gabinetu z ciężarem, który wygląda inaczej niż każde inne obciążenie opiekuńcze: jego bliski „jest i go nie ma”, choroba trwa latami bez końca, a relacja, którą znał, rozpada się na jego oczach, choć obiekt tej relacji wciąż żyje. To szkolenie jest w całości poświęcone temu klientowi. Nie uczy medycyny otępień — uczy, jak psycholog może rozumieć chorobę na tyle, by trafnie towarzyszyć rodzinie, i jak prowadzić opiekuna przez to, czego żadna diagnoza za niego nie przejdzie.

Kurs prowadzi Cię przez pięć obszarów. Najpierw budujemy rozumienie demencji z perspektywy pracy z rodziną: rodzaje otępień i ich różnicujący przebieg, fazy choroby widziane oczami opiekuna, trudne zachowania (agresja, błądzenie, powtarzanie, zaprzeczanie chorobie), techniki komunikacji, których psycholog może nauczyć opiekuna, i praca z rodziną w pierwszych tygodniach po diagnozie. Drugi obszar to codzienna praca z opiekunem: specyfika obciążenia przy demencji, utrata dawnej relacji (ambiguous loss), poczucie winy i etyka „kłamstw opiekuńczych”, konflikt bezpieczeństwo–autonomia i wypalenie w chorobie o nieprzewidywalnym przebiegu. Trzeci obszar to żałoba i strata: żałoba antycypacyjna, praca z opiekunem, który „już się pożegnał”, zmiana ról rodzinnych i żałoba po śmierci osoby z zaawansowanym otępieniem. Czwarty to dynamika rodzinna i decyzje: dom opieki, konflikty wokół diagnozy, rozmowa z dziećmi w rodzinie, prowadzenie grupy wsparcia. Ostatni obszar to wsparcie systemowe i praktyka gabinetu: orientacja w rodzajach pomocy dostępnych w Polsce oraz przeciwprzeniesienie i higiena pracy terapeuty.

Każdy z 20 modułów kończy się praktycznym ćwiczeniem dla psychologa — szkieletem wywiadu, checklistą, przykładowym dialogiem terapeuta–opiekun z komentarzem — do przećwiczenia lub adaptacji we własnej pracy. Treść jest warsztatowa i osadzona w przykładach z pracy klinicznej, nie w ogólnikach.

Szkolenie ma charakter edukacyjny i poszerza warsztat pracy. Nie zastępuje superwizji, diagnozy medycznej ani indywidualnego szkolenia certyfikującego, a informacje o świadczeniach systemowych warto weryfikować lokalnie i na bieżąco, bo oferta wsparcia zmienia się w czasie. Dostępne online, z imiennym certyfikatem ukończenia i liczbą godzin dydaktycznych.

Czego się nauczysz

  • Zrozumiesz różnicujący przebieg głównych otępień na tyle, by trafnie towarzyszyć rodzinie i wiedzieć, kiedy skierować po diagnostykę
  • Rozpoznasz fazę choroby, w której jest podopieczny, i przełożysz ją na to, czego w danym momencie potrzebuje opiekun
  • Nauczysz opiekuna konkretnych technik komunikacji z osobą z demencją i pomożesz mu rozumieć trudne zachowania zamiast walczyć z nimi
  • Poprowadzisz rodzinę przez pierwsze tygodnie po diagnozie i przez żałobę antycypacyjną — opłakiwanie kogoś, kto jeszcze żyje
  • Będziesz pracować z poczuciem winy, dylematem bezpieczeństwo–autonomia i etyką codziennych „kłamstw opiekuńczych”
  • Rozpoznasz wypalenie specyficzne dla demencji i wesprzesz opiekuna w decyzji o domu opieki oraz w konfliktach rodzinnych wokół choroby
  • Poprowadzisz rozmowę z dziećmi w rodzinie o demencji dziadka lub babci i poprowadzisz grupę wsparcia dla opiekunów
  • Zadbasz o higienę własną w pracy z tematem demencji — rozpoznasz przeciwprzeniesienie i zabezpieczysz się przed wtórnym wyczerpaniem

Dla kogo jest to szkolenie

  • Psycholodzy i psychoterapeuci pracujący z osobami dorosłymi, do których trafiają opiekunowie osób z otępieniem
  • Neuropsycholodzy, psycholodzy zdrowia i specjaliści pracujący w poradniach pamięci, oddziałach geriatrycznych, placówkach opieki długoterminowej i hospicjach
  • Psycholodzy pierwszego kontaktu i interwenci kryzysowi, do których trafia rodzina po świeżej diagnozie otępienia
  • Studenci ostatnich lat psychologii i osoby w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego, poszerzający warsztat o pracę z rodziną osoby z demencją

Czego to szkolenie nie daje

Piszemy to wprost, żebyś nie musiał lub nie musiała zgadywać. Szkolenie doskonalące ma granice — poniżej te, które dotyczą tego materiału.

  • Kurs nie jest szkoleniem medycznym ani nie uczy stawiania rozpoznania otępienia — to zadanie lekarza i diagnostyki różnicowej, do której uczysz kierować
  • Nie jest szkoleniem certyfikującym w żadnej modalności psychoterapeutycznej ani nie nadaje uprawnień do samodzielnego prowadzenia terapii
  • Nie zastępuje superwizji przypadków własnych — przeciwnie, zakłada, że trudniejsze sytuacje omawiasz z superwizorem
  • Nie podaje aktualnych numerów, nazw instytucji ani szczegółów proceduralnych świadczeń systemowych — orientuje w rodzajach wsparcia, które trzeba weryfikować lokalnie

Program szkolenia

60 lekcji w 20 modułach. Lekcje oznaczone jako otwarte obejrzysz bez zakładania konta.

Moduł 1

Rodzaje otępień i ich przebieg — co psycholog powinien wiedzieć, żeby rozumieć rodzinę

Moduł 2

Fazy choroby z perspektywy opiekuna — jak zmienia się obciążenie na każdym etapie

  • Faza wczesna z perspektywy opiekuna — lęk, zaprzeczanie i pierwsze przesunięcie ról14 min
  • Faza umiarkowana — szczyt chaosu, trudnych zachowań i obciążenia opiekuna4 min
  • Faza zaawansowana i schyłkowa — opieka totalna, ciężar fizyczny i cicha rezygnacja15 min
Moduł 3

Zmiany w zachowaniu osoby z demencją — jak pomóc opiekunowi je rozumieć

  • Trudne zachowania jako komunikat, nie złośliwość — rama, którą dajesz opiekunowi14 min
  • Błądzenie, powtarzanie pytań, oskarżenia i odwrócony rytm dobowy — konkretne odczytania4 min
  • Gdy chory zaprzecza chorobie — anozognozja i to, jak odciąża opiekuna jej zrozumienie15 min
Moduł 4

Komunikacja z osobą z demencją — konkretne techniki, których psycholog uczy opiekuna

  • Podstawy komunikacji — tempo, jeden komunikat i mowa ciała, których uczysz opiekuna4 min
  • Walidacja zamiast prostowania — jak rozmawiać, gdy chory żyje w innej rzeczywistości4 min
  • Komunikacja w fazie zaawansowanej — poza słowami: dotyk, ton, obecność14 min
Moduł 5

Moment diagnozy — praca z rodziną w pierwszych tygodniach po rozpoznaniu

  • Co dzieje się w rodzinie tuż po diagnozie — szok, chaos informacyjny i zamrożenie4 min
  • Pierwsza sesja z rodziną po diagnozie — co robić, a czego unikać4 min
  • Zadania pierwszych tygodni — okno, które warto wykorzystać zanim się zamknie14 min
Moduł 6

Specyfika obciążenia przy demencji — czym różni się od opieki nad osobą sprawną poznawczo

  • Co czyni opiekę przy demencji szczególnym obciążeniem — pięć wyróżników4 min
  • Opieka nad umysłem a opieka nad ciałem — dlaczego to zmienia całą pracę4 min
  • Ukryte koszty poznawcze i emocjonalne — hiperczujność, izolacja i erozja tożsamości opiekuna14 min
Moduł 7

Utrata dawnej relacji — gdy bliski „jest i go nie ma” (ambiguous loss)

  • Strata niejednoznaczna — dlaczego utrata bez pożegnania jest tak trudna4 min
  • Jak pracować ze stratą niejednoznaczną — trzymanie dwóch prawd naraz14 min
  • Utrata konkretnych wymiarów relacji — mąż, rodzic, powiernik, partner decyzji14 min
Moduł 8

Poczucie winy przy demencji — etyka „kłamstw opiekuńczych” i codziennych decyzji

  • Skąd bierze się poczucie winy opiekuna osoby z demencją — mapa źródeł14 min
  • Praca z poczuciem winy — oddzielanie uczucia od czynu i urealnianie standardów14 min
  • Etyka „kłamstw opiekuńczych” — jak pomóc opiekunowi podejmować codzienne decyzje bez rozpadu14 min
Moduł 9

Bezpieczeństwo osoby z demencją a autonomia — praca z opiekunem nad tym konfliktem

  • Natura dylematu — bezpieczeństwo kontra godność i prawo do ryzyka14 min
  • Pola konfliktu — auto, kuchnia, pieniądze, wychodzenie z domu i pomoc obcych4 min
  • Plan bezpieczeństwa dla osoby błądzącej — i wspieranie opiekuna w jego tworzeniu14 min
Moduł 10

Wypalenie opiekuna specyficzne dla demencji — długi, nieprzewidywalny przebieg

  • Dlaczego wypalenie w demencji ma własną specyfikę — maraton bez mety14 min
  • Rozpoznawanie sygnałów wypalenia, różnicowanie z depresją i kryteria pilnej reakcji14 min
  • Interwencje w wypaleniu — realne odciążenie, tlen dla siebie i praca z przekonaniami15 min
Moduł 11

Żałoba antycypacyjna przy demencji — opłakiwanie osoby, która jeszcze żyje

  • Czym jest żałoba antycypacyjna przy demencji — i dlaczego trwa latami14 min
  • Jak pracować z żałobą antycypacyjną — pozwolenie, żegnanie na raty, życie obok4 min
  • Ryzyka żałoby antycypacyjnej — przedwczesne wycofanie i żałoba, która nie ma końca14 min
Moduł 12

Praca z opiekunem, który „już się pożegnał”, a osoba wciąż żyje

  • Gdy opiekun mówi „on już umarł” — zjawisko przedwczesnego pożegnania4 min
  • Jak pracować z opiekunem, który się wycofał — bez zawstydzania i bez przymusu4 min
  • Wina powrotu i „lepsze momenty” chorego — gdy pożegnanie okazuje się przedwczesne14 min
Moduł 13

Zmiana ról rodzinnych — gdy dorosłe dziecko staje się opiekunem rodzica

  • Odwrócenie ról — co znaczy przestać być czyimś dzieckiem, będąc dorosłym4 min
  • Gdy w opiece odżywa cała historia — dawne relacje, konflikty i długi4 min
  • Opiekun-dziecko między pokoleniami — własne życie, rodzeństwo i tożsamość14 min
Moduł 14

Żałoba po śmierci osoby z zaawansowaną demencją — specyfika wobec nagłej straty

  • Żałoba po długiej demencji — ulga, wina za ulgę i podwójna strata14 min
  • „Powinienem czuć więcej” — pusta żałoba i żałoba już częściowo przeżyta5 min
  • Ryzyko żałoby powikłanej i praca z opiekunem po stracie14 min
Moduł 15

Decyzja o domu opieki — praca z poczuciem porażki i sprzeciwem rodziny

  • Dom opieki — dlaczego ta decyzja jest tak obciążona i czego opiekun potrzebuje16 min
  • Prowadzenie opiekuna przez decyzję o placówce — i przez czas po niej15 min
  • Gdy rodzina się sprzeciwia — różne tempo akceptacji i podział odpowiedzialności14 min
Moduł 16

Konflikty rodzinne wokół diagnozy i opieki — różne tempo akceptacji choroby

  • Skąd biorą się konflikty rodzinne wokół demencji — mapa źródeł4 min
  • Nierówny podział opieki — żal głównego opiekuna i poczucie niesprawiedliwości4 min
  • Praca z rodziną w konflikcie — postawa mediacyjna zamiast roli sędziego14 min
Moduł 17

Rozmowa z dziećmi w rodzinie o demencji dziadka lub babci

  • Co dzieci rozumieją i czują, gdy dziadek ma demencję — i dlaczego nie wolno ich pomijać14 min
  • Jak wyposażyć rodzica do rozmowy z dzieckiem — język, prawda i uczucia15 min
  • Trudne sytuacje — dziadek nie poznaje wnuka, agresja i śmierć; jak chronić dziecko14 min
Moduł 18

Prowadzenie grupy wsparcia dla opiekunów osób z demencją

  • Po co grupa wsparcia dla opiekunów — i co daje, czego nie da praca indywidualna5 min
  • Jak zbudować i prowadzić grupę — struktura, zasady i rola prowadzącego4 min
  • Trudne procesy grupowe — licytacja cierpienia, dominacja i śmierć podopiecznego uczestnika15 min
Moduł 19

Wsparcie systemowe w Polsce dla rodzin z demencją — co psycholog powinien wiedzieć, żeby trafnie skierować

  • Po co psychologowi orientacja w systemie wsparcia — rola kierującego, nie załatwiającego14 min
  • Rodzaje wsparcia dla rodzin z demencją — mapa typów pomocy, do której warto kierować14 min
  • Jak skutecznie kierować rodzinę — i pracować z oporem przed przyjęciem pomocy14 min
Moduł 20

Przeciwprzeniesienie i higiena pracy terapeuty pracującego z tematem demencji

  • Przeciwprzeniesienie w pracy z demencją — własne lęki, które temat uruchamia4 min
  • Wtórne obciążenie i wypalenie terapeuty — gdy cudza żałoba osiada w Tobie4 min
  • Higiena pracy terapeuty — superwizja, granice i odnajdywanie sensu15 min

Materiały do pobrania

Arkusze i protokoły do wykorzystania w gabinecie. Lista informacyjna: pliki otwierają się przy lekcji, w każdym planie.

  • Załącznik A — Karta obserwacji zmian w zachowaniu (ABC)PDF
  • Załącznik B — Karta komunikacji z osobą z demencjąPDF
  • Załącznik C — Plan bezpieczeństwa dla osoby błądzącejPDF
  • Załącznik D — Checklista sygnałów wypalenia opiekunaPDF
  • Załącznik E — Checklista rozmowy rodzinnej o domu opiekiPDF

Najczęściej zadawane pytania

Opiekunowi osoby z demencją pomaga przede wszystkim zrozumienie choroby, nauka konkretnych sposobów komunikacji i wsparcie w radzeniu sobie z emocjami, takimi jak żal, złość i poczucie winy. Ważne jest też planowanie opieki na kolejne etapy choroby, dzielenie się obowiązkami w rodzinie i korzystanie z pomocy zewnętrznej. Psycholog może pomóc opiekunowi zadbać o własne zdrowie i granice, zanim dojdzie do wyczerpania. Wsparcie powinno zmieniać się wraz z postępem choroby.

Z osobą z demencją najlepiej rozmawiać spokojnie, krótkimi zdaniami, zadając jedno pytanie naraz i dając czas na odpowiedź. Warto utrzymywać kontakt wzrokowy, mówić do osoby po imieniu i zwracać uwagę na jej emocje, a nie tylko na treść wypowiedzi. Nie pomaga poprawianie, sprzeczanie się czy sprawdzanie pamięci pytaniami typu „pamiętasz?”. Gdy osoba jest zdezorientowana, lepiej odpowiedzieć na jej uczucia i delikatnie przekierować uwagę.

Strata niejednoznaczna to sytuacja, w której bliska osoba jest fizycznie obecna, ale psychicznie coraz bardziej nieobecna, bo demencja zmienia jej pamięć, osobowość i sposób bycia w relacji. Opiekunowie mówią często, że bliski „jest i go nie ma”. Brak wyraźnego momentu straty utrudnia przeżycie żałoby i wywołuje poczucie zawieszenia. Psycholog może pomóc nazwać to doświadczenie i znaleźć sposoby na podtrzymanie więzi z tym, co w bliskim wciąż jest obecne.

Żałoba antycypacyjna to opłakiwanie bliskiej osoby jeszcze za jej życia, w miarę jak choroba odbiera kolejne jej cechy i wspólne możliwości. U opiekunów osób z demencją może trwać latami i przeplatać się z codziennym zaangażowaniem w opiekę. Towarzyszą jej smutek, złość, lęk, a czasem wstydliwe pragnienie, by to się już skończyło. Takie myśli są częste i nie świadczą o braku miłości. Pomocne jest wsparcie, które pozwala o nich mówić bez oceniania.

Tzw. kłamstwa opiekuńcze, czyli nieprzekazywanie bolesnej prawdy lub wchodzenie w rzeczywistość osoby z demencją, są częstym dylematem etycznym opiekunów. Czasem przypominanie po raz kolejny o śmierci bliskiej osoby wywołuje za każdym razem nową rozpacz, dlatego lepiej odpowiedzieć na emocje, np. tęsknotę, niż korygować fakty. Warto kierować się dobrem i poczuciem bezpieczeństwa osoby chorej oraz szacunkiem dla jej godności. Psycholog pomaga opiekunowi przepracować poczucie winy związane z takimi decyzjami.

Pogodzenie bezpieczeństwa z autonomią polega na szukaniu rozwiązań, które zmniejszają realne ryzyko, zostawiając jednocześnie jak najwięcej wyboru i godności osobie z demencją. Przykładem może być zabezpieczenie kuchenki zamiast zakazu gotowania czy lokalizator zamiast zamykania drzwi. Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka bez odebrania osobie niezależności. Decyzje warto podejmować stopniowo, rozmawiając o nich w rodzinie i dostosowując je do etapu choroby.

Z dziećmi o demencji dziadka lub babci warto rozmawiać prosto i prawdziwie, dopasowując słowa do ich wieku, np. „Babcia ma chorobę, przez którą zapomina i czasem się myli”. Dziecko powinno wiedzieć, że zachowanie chorej osoby nie jest jego winą i że choroba nie jest zaraźliwa. Pomaga pokazanie, jak dziecko może spędzać czas z dziadkiem lub babcią, na przykład przy muzyce czy zdjęciach. Warto też pytać o jego emocje i odpowiadać na pytania.

Psycholog może uczyć się pracy z opiekunami osób z demencją na materiale, który łączy wiedzę o przebiegu choroby z pracą z emocjami i decyzjami rodziny. Szkolenie CWP „Opieka nad bliskim z demencją – praca z opiekunem w praktyce psychologa” omawia rodzaje otępień, komunikację z osobą chorą, stratę niejednoznaczną, żałobę antycypacyjną, poczucie winy, dylemat bezpieczeństwa i autonomii, decyzję o domu opieki, konflikty rodzinne, grupy wsparcia i higienę pracy terapeuty.

Pytania o dostęp i certyfikat

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

Nie. Certyfikaty są dostępne wyłącznie w płatnym planie (Student, Rodzic, Specjalista albo plan dla placówek). Nie obejmuje ich bezpłatny okres próbny ani darmowe konto. W okresie próbnym możesz uczyć się i kończyć szkolenia, postęp się zapisuje, a certyfikat z każdego ukończonego szkolenia pobierzesz od razu po pierwszej płatności, ze strony szkolenia w strefie kursanta.

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

Tak. Dział Pedagog i psycholog szkolny zbiera szkolenia do pracy w szkole i przedszkolu: uczeń z ADHD i w spektrum autyzmu, agresja i trudne zachowania, uczeń w kryzysie, WOPFU i IPET, trudna rozmowa z rodzicem, ochrona małoletnich, program wychowawczo-profilaktyczny. Znajdziesz go na stronie głównej, w menu jako Pedagog szkolny i pod adresem cwp.edu.pl/kategorie/pedagog-i-psycholog-szkolny. Szkolenia są w planie Specjalista. Na blogu jest osobna zakładka Pedagog szkolny z tekstami do pracy z uczniem i klasą.

Powiązane szkolenia

Rozmowa z seniorem o przeprowadzce do domu opiekiNowość

Opiekun osoby starszej

Rozmowa z seniorem o przeprowadzce do domu opieki

Jak prowadzić proces decyzyjny z osobą starszą i jej rodziną — od pierwszego kontaktu po monitorowanie adaptacji.

12 godz. dydakt.Zaawansowany
W abonamencie
Aktywizacja poznawcza i terapia zajęciowa seniora — rola psychologaNowość

Opiekun osoby starszej

Aktywizacja poznawcza i terapia zajęciowa seniora — rola psychologa

Warsztatowe szkolenie dla psychologa: jak zamienić aktywizację i terapię zajęciową seniora z zapełniania czasu w przemyślaną interwencję — od oceny funkcji poznawczych i doboru zadań, przez repertuar aktywizacji poznawczej, sensorycznej, społecznej i ruchowej, po pracę z placówką i rodziną, sytuacje trudne, etykę i indywidualny plan aktywizacyjny.

14 godz. dydakt.Średniozaawansowany
W abonamencie

Przeczytaj także