CWPCentrum Wiedzy Psychologicznej

Opieka nad bliskim z demencją — praca z opiekunem w praktyce psychologa

Warsztatowe szkolenie dla psychologa i psychoterapeuty: jak towarzyszyć opiekunowi osoby z otępieniem — od rozumienia przebiegu choroby i technik komunikacji, przez pracę z żałobą antycypacyjną, poczuciem winy i dylematem bezpieczeństwo–autonomia, po decyzje rodzinne o opiece i higienę własną terapeuty.

Godziny dydaktyczne
20 godz.
Poziom
Średniozaawansowany
Program
60 lekcji
Opieka nad bliskim z demencją — praca z opiekunem w praktyce psychologa

Opiekun osoby z demencją trafia do gabinetu z ciężarem, który wygląda inaczej niż każde inne obciążenie opiekuńcze: jego bliski „jest i go nie ma”, choroba trwa latami bez końca, a relacja, którą znał, rozpada się na jego oczach, choć obiekt tej relacji wciąż żyje. To szkolenie jest w całości poświęcone temu klientowi. Nie uczy medycyny otępień — uczy, jak psycholog może rozumieć chorobę na tyle, by trafnie towarzyszyć rodzinie, i jak prowadzić opiekuna przez to, czego żadna diagnoza za niego nie przejdzie.

Kurs prowadzi Cię przez pięć obszarów. Najpierw budujemy rozumienie demencji z perspektywy pracy z rodziną: rodzaje otępień i ich różnicujący przebieg, fazy choroby widziane oczami opiekuna, trudne zachowania (agresja, błądzenie, powtarzanie, zaprzeczanie chorobie), techniki komunikacji, których psycholog może nauczyć opiekuna, i praca z rodziną w pierwszych tygodniach po diagnozie. Drugi obszar to codzienna praca z opiekunem: specyfika obciążenia przy demencji, utrata dawnej relacji (ambiguous loss), poczucie winy i etyka „kłamstw opiekuńczych”, konflikt bezpieczeństwo–autonomia i wypalenie w chorobie o nieprzewidywalnym przebiegu. Trzeci obszar to żałoba i strata: żałoba antycypacyjna, praca z opiekunem, który „już się pożegnał”, zmiana ról rodzinnych i żałoba po śmierci osoby z zaawansowanym otępieniem. Czwarty to dynamika rodzinna i decyzje: dom opieki, konflikty wokół diagnozy, rozmowa z dziećmi w rodzinie, prowadzenie grupy wsparcia. Ostatni obszar to wsparcie systemowe i praktyka gabinetu: orientacja w rodzajach pomocy dostępnych w Polsce oraz przeciwprzeniesienie i higiena pracy terapeuty.

Każdy z 20 modułów kończy się praktycznym ćwiczeniem dla psychologa — szkieletem wywiadu, checklistą, przykładowym dialogiem terapeuta–opiekun z komentarzem — do przećwiczenia lub adaptacji we własnej pracy. Treść jest warsztatowa i osadzona w przykładach z pracy klinicznej, nie w ogólnikach.

Szkolenie ma charakter edukacyjny i poszerza warsztat pracy. Nie zastępuje superwizji, diagnozy medycznej ani indywidualnego szkolenia certyfikującego, a informacje o świadczeniach systemowych warto weryfikować lokalnie i na bieżąco, bo oferta wsparcia zmienia się w czasie. Dostępne online, z imiennym certyfikatem ukończenia i liczbą godzin dydaktycznych.

Najczęściej zadawane pytania

Opiekunowi osoby z demencją pomaga przede wszystkim zrozumienie choroby, nauka konkretnych sposobów komunikacji i wsparcie w radzeniu sobie z emocjami, takimi jak żal, złość i poczucie winy. Ważne jest też planowanie opieki na kolejne etapy choroby, dzielenie się obowiązkami w rodzinie i korzystanie z pomocy zewnętrznej. Psycholog może pomóc opiekunowi zadbać o własne zdrowie i granice, zanim dojdzie do wyczerpania. Wsparcie powinno zmieniać się wraz z postępem choroby.

Z osobą z demencją najlepiej rozmawiać spokojnie, krótkimi zdaniami, zadając jedno pytanie naraz i dając czas na odpowiedź. Warto utrzymywać kontakt wzrokowy, mówić do osoby po imieniu i zwracać uwagę na jej emocje, a nie tylko na treść wypowiedzi. Nie pomaga poprawianie, sprzeczanie się czy sprawdzanie pamięci pytaniami typu „pamiętasz?”. Gdy osoba jest zdezorientowana, lepiej odpowiedzieć na jej uczucia i delikatnie przekierować uwagę.

Strata niejednoznaczna to sytuacja, w której bliska osoba jest fizycznie obecna, ale psychicznie coraz bardziej nieobecna, bo demencja zmienia jej pamięć, osobowość i sposób bycia w relacji. Opiekunowie mówią często, że bliski „jest i go nie ma”. Brak wyraźnego momentu straty utrudnia przeżycie żałoby i wywołuje poczucie zawieszenia. Psycholog może pomóc nazwać to doświadczenie i znaleźć sposoby na podtrzymanie więzi z tym, co w bliskim wciąż jest obecne.

Żałoba antycypacyjna to opłakiwanie bliskiej osoby jeszcze za jej życia, w miarę jak choroba odbiera kolejne jej cechy i wspólne możliwości. U opiekunów osób z demencją może trwać latami i przeplatać się z codziennym zaangażowaniem w opiekę. Towarzyszą jej smutek, złość, lęk, a czasem wstydliwe pragnienie, by to się już skończyło. Takie myśli są częste i nie świadczą o braku miłości. Pomocne jest wsparcie, które pozwala o nich mówić bez oceniania.

Tzw. kłamstwa opiekuńcze, czyli nieprzekazywanie bolesnej prawdy lub wchodzenie w rzeczywistość osoby z demencją, są częstym dylematem etycznym opiekunów. Czasem przypominanie po raz kolejny o śmierci bliskiej osoby wywołuje za każdym razem nową rozpacz, dlatego lepiej odpowiedzieć na emocje, np. tęsknotę, niż korygować fakty. Warto kierować się dobrem i poczuciem bezpieczeństwa osoby chorej oraz szacunkiem dla jej godności. Psycholog pomaga opiekunowi przepracować poczucie winy związane z takimi decyzjami.

Pogodzenie bezpieczeństwa z autonomią polega na szukaniu rozwiązań, które zmniejszają realne ryzyko, zostawiając jednocześnie jak najwięcej wyboru i godności osobie z demencją. Przykładem może być zabezpieczenie kuchenki zamiast zakazu gotowania czy lokalizator zamiast zamykania drzwi. Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka bez odebrania osobie niezależności. Decyzje warto podejmować stopniowo, rozmawiając o nich w rodzinie i dostosowując je do etapu choroby.

Z dziećmi o demencji dziadka lub babci warto rozmawiać prosto i prawdziwie, dopasowując słowa do ich wieku, np. „Babcia ma chorobę, przez którą zapomina i czasem się myli”. Dziecko powinno wiedzieć, że zachowanie chorej osoby nie jest jego winą i że choroba nie jest zaraźliwa. Pomaga pokazanie, jak dziecko może spędzać czas z dziadkiem lub babcią, na przykład przy muzyce czy zdjęciach. Warto też pytać o jego emocje i odpowiadać na pytania.

Psycholog może uczyć się pracy z opiekunami osób z demencją na materiale, który łączy wiedzę o przebiegu choroby z pracą z emocjami i decyzjami rodziny. Szkolenie CWP „Opieka nad bliskim z demencją – praca z opiekunem w praktyce psychologa” omawia rodzaje otępień, komunikację z osobą chorą, stratę niejednoznaczną, żałobę antycypacyjną, poczucie winy, dylemat bezpieczeństwa i autonomii, decyzję o domu opieki, konflikty rodzinne, grupy wsparcia i higienę pracy terapeuty.

Czego się nauczysz

  • Zrozumiesz różnicujący przebieg głównych otępień na tyle, by trafnie towarzyszyć rodzinie i wiedzieć, kiedy skierować po diagnostykę
  • Rozpoznasz fazę choroby, w której jest podopieczny, i przełożysz ją na to, czego w danym momencie potrzebuje opiekun
  • Nauczysz opiekuna konkretnych technik komunikacji z osobą z demencją i pomożesz mu rozumieć trudne zachowania zamiast walczyć z nimi
  • Poprowadzisz rodzinę przez pierwsze tygodnie po diagnozie i przez żałobę antycypacyjną — opłakiwanie kogoś, kto jeszcze żyje
  • Będziesz pracować z poczuciem winy, dylematem bezpieczeństwo–autonomia i etyką codziennych „kłamstw opiekuńczych”
  • Rozpoznasz wypalenie specyficzne dla demencji i wesprzesz opiekuna w decyzji o domu opieki oraz w konfliktach rodzinnych wokół choroby
  • Poprowadzisz rozmowę z dziećmi w rodzinie o demencji dziadka lub babci i poprowadzisz grupę wsparcia dla opiekunów
  • Zadbasz o higienę własną w pracy z tematem demencji — rozpoznasz przeciwprzeniesienie i zabezpieczysz się przed wtórnym wyczerpaniem

Dla kogo jest to szkolenie

  • Psycholodzy i psychoterapeuci pracujący z osobami dorosłymi, do których trafiają opiekunowie osób z otępieniem
  • Neuropsycholodzy, psycholodzy zdrowia i specjaliści pracujący w poradniach pamięci, oddziałach geriatrycznych, placówkach opieki długoterminowej i hospicjach
  • Psycholodzy pierwszego kontaktu i interwenci kryzysowi, do których trafia rodzina po świeżej diagnozie otępienia
  • Studenci ostatnich lat psychologii i osoby w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego, poszerzający warsztat o pracę z rodziną osoby z demencją

Czego to szkolenie nie daje

Piszemy to wprost, żebyś nie musiał lub nie musiała zgadywać. Szkolenie doskonalące ma granice — poniżej te, które dotyczą tego materiału.

  • Kurs nie jest szkoleniem medycznym ani nie uczy stawiania rozpoznania otępienia — to zadanie lekarza i diagnostyki różnicowej, do której uczysz kierować
  • Nie jest szkoleniem certyfikującym w żadnej modalności psychoterapeutycznej ani nie nadaje uprawnień do samodzielnego prowadzenia terapii
  • Nie zastępuje superwizji przypadków własnych — przeciwnie, zakłada, że trudniejsze sytuacje omawiasz z superwizorem
  • Nie podaje aktualnych numerów, nazw instytucji ani szczegółów proceduralnych świadczeń systemowych — orientuje w rodzajach wsparcia, które trzeba weryfikować lokalnie

Program szkolenia

60 lekcji w 20 modułach. Lekcje oznaczone jako otwarte obejrzysz bez zakładania konta.

Moduł 1

Rodzaje otępień i ich przebieg — co psycholog powinien wiedzieć, żeby rozumieć rodzinę

Moduł 2

Fazy choroby z perspektywy opiekuna — jak zmienia się obciążenie na każdym etapie

  • Faza wczesna z perspektywy opiekuna — lęk, zaprzeczanie i pierwsze przesunięcie ról20 min
  • Faza umiarkowana — szczyt chaosu, trudnych zachowań i obciążenia opiekuna20 min
  • Faza zaawansowana i schyłkowa — opieka totalna, ciężar fizyczny i cicha rezygnacja20 min
Moduł 3

Zmiany w zachowaniu osoby z demencją — jak pomóc opiekunowi je rozumieć

  • Trudne zachowania jako komunikat, nie złośliwość — rama, którą dajesz opiekunowi20 min
  • Błądzenie, powtarzanie pytań, oskarżenia i odwrócony rytm dobowy — konkretne odczytania20 min
  • Gdy chory zaprzecza chorobie — anozognozja i to, jak odciąża opiekuna jej zrozumienie20 min
Moduł 4

Komunikacja z osobą z demencją — konkretne techniki, których psycholog uczy opiekuna

  • Podstawy komunikacji — tempo, jeden komunikat i mowa ciała, których uczysz opiekuna20 min
  • Walidacja zamiast prostowania — jak rozmawiać, gdy chory żyje w innej rzeczywistości20 min
  • Komunikacja w fazie zaawansowanej — poza słowami: dotyk, ton, obecność20 min
Moduł 5

Moment diagnozy — praca z rodziną w pierwszych tygodniach po rozpoznaniu

  • Co dzieje się w rodzinie tuż po diagnozie — szok, chaos informacyjny i zamrożenie20 min
  • Pierwsza sesja z rodziną po diagnozie — co robić, a czego unikać20 min
  • Zadania pierwszych tygodni — okno, które warto wykorzystać zanim się zamknie20 min
Moduł 6

Specyfika obciążenia przy demencji — czym różni się od opieki nad osobą sprawną poznawczo

  • Co czyni opiekę przy demencji szczególnym obciążeniem — pięć wyróżników20 min
  • Opieka nad umysłem a opieka nad ciałem — dlaczego to zmienia całą pracę20 min
  • Ukryte koszty poznawcze i emocjonalne — hiperczujność, izolacja i erozja tożsamości opiekuna20 min
Moduł 7

Utrata dawnej relacji — gdy bliski „jest i go nie ma” (ambiguous loss)

  • Strata niejednoznaczna — dlaczego utrata bez pożegnania jest tak trudna20 min
  • Jak pracować ze stratą niejednoznaczną — trzymanie dwóch prawd naraz20 min
  • Utrata konkretnych wymiarów relacji — mąż, rodzic, powiernik, partner decyzji20 min
Moduł 8

Poczucie winy przy demencji — etyka „kłamstw opiekuńczych” i codziennych decyzji

  • Skąd bierze się poczucie winy opiekuna osoby z demencją — mapa źródeł20 min
  • Praca z poczuciem winy — oddzielanie uczucia od czynu i urealnianie standardów20 min
  • Etyka „kłamstw opiekuńczych” — jak pomóc opiekunowi podejmować codzienne decyzje bez rozpadu20 min
Moduł 9

Bezpieczeństwo osoby z demencją a autonomia — praca z opiekunem nad tym konfliktem

  • Natura dylematu — bezpieczeństwo kontra godność i prawo do ryzyka20 min
  • Pola konfliktu — auto, kuchnia, pieniądze, wychodzenie z domu i pomoc obcych20 min
  • Plan bezpieczeństwa dla osoby błądzącej — i wspieranie opiekuna w jego tworzeniu20 min
Moduł 10

Wypalenie opiekuna specyficzne dla demencji — długi, nieprzewidywalny przebieg

  • Dlaczego wypalenie w demencji ma własną specyfikę — maraton bez mety20 min
  • Rozpoznawanie sygnałów wypalenia, różnicowanie z depresją i kryteria pilnej reakcji20 min
  • Interwencje w wypaleniu — realne odciążenie, tlen dla siebie i praca z przekonaniami20 min
Moduł 11

Żałoba antycypacyjna przy demencji — opłakiwanie osoby, która jeszcze żyje

  • Czym jest żałoba antycypacyjna przy demencji — i dlaczego trwa latami20 min
  • Jak pracować z żałobą antycypacyjną — pozwolenie, żegnanie na raty, życie obok20 min
  • Ryzyka żałoby antycypacyjnej — przedwczesne wycofanie i żałoba, która nie ma końca20 min
Moduł 12

Praca z opiekunem, który „już się pożegnał”, a osoba wciąż żyje

  • Gdy opiekun mówi „on już umarł” — zjawisko przedwczesnego pożegnania20 min
  • Jak pracować z opiekunem, który się wycofał — bez zawstydzania i bez przymusu20 min
  • Wina powrotu i „lepsze momenty” chorego — gdy pożegnanie okazuje się przedwczesne20 min
Moduł 13

Zmiana ról rodzinnych — gdy dorosłe dziecko staje się opiekunem rodzica

  • Odwrócenie ról — co znaczy przestać być czyimś dzieckiem, będąc dorosłym20 min
  • Gdy w opiece odżywa cała historia — dawne relacje, konflikty i długi20 min
  • Opiekun-dziecko między pokoleniami — własne życie, rodzeństwo i tożsamość20 min
Moduł 14

Żałoba po śmierci osoby z zaawansowaną demencją — specyfika wobec nagłej straty

  • Żałoba po długiej demencji — ulga, wina za ulgę i podwójna strata20 min
  • „Powinienem czuć więcej” — pusta żałoba i żałoba już częściowo przeżyta20 min
  • Ryzyko żałoby powikłanej i praca z opiekunem po stracie20 min
Moduł 15

Decyzja o domu opieki — praca z poczuciem porażki i sprzeciwem rodziny

  • Dom opieki — dlaczego ta decyzja jest tak obciążona i czego opiekun potrzebuje20 min
  • Prowadzenie opiekuna przez decyzję o placówce — i przez czas po niej20 min
  • Gdy rodzina się sprzeciwia — różne tempo akceptacji i podział odpowiedzialności20 min
Moduł 16

Konflikty rodzinne wokół diagnozy i opieki — różne tempo akceptacji choroby

  • Skąd biorą się konflikty rodzinne wokół demencji — mapa źródeł20 min
  • Nierówny podział opieki — żal głównego opiekuna i poczucie niesprawiedliwości20 min
  • Praca z rodziną w konflikcie — postawa mediacyjna zamiast roli sędziego20 min
Moduł 17

Rozmowa z dziećmi w rodzinie o demencji dziadka lub babci

  • Co dzieci rozumieją i czują, gdy dziadek ma demencję — i dlaczego nie wolno ich pomijać20 min
  • Jak wyposażyć rodzica do rozmowy z dzieckiem — język, prawda i uczucia20 min
  • Trudne sytuacje — dziadek nie poznaje wnuka, agresja i śmierć; jak chronić dziecko20 min
Moduł 18

Prowadzenie grupy wsparcia dla opiekunów osób z demencją

  • Po co grupa wsparcia dla opiekunów — i co daje, czego nie da praca indywidualna20 min
  • Jak zbudować i prowadzić grupę — struktura, zasady i rola prowadzącego20 min
  • Trudne procesy grupowe — licytacja cierpienia, dominacja i śmierć podopiecznego uczestnika20 min
Moduł 19

Wsparcie systemowe w Polsce dla rodzin z demencją — co psycholog powinien wiedzieć, żeby trafnie skierować

  • Po co psychologowi orientacja w systemie wsparcia — rola kierującego, nie załatwiającego20 min
  • Rodzaje wsparcia dla rodzin z demencją — mapa typów pomocy, do której warto kierować20 min
  • Jak skutecznie kierować rodzinę — i pracować z oporem przed przyjęciem pomocy20 min
Moduł 20

Przeciwprzeniesienie i higiena pracy terapeuty pracującego z tematem demencji

  • Przeciwprzeniesienie w pracy z demencją — własne lęki, które temat uruchamia20 min
  • Wtórne obciążenie i wypalenie terapeuty — gdy cudza żałoba osiada w Tobie20 min
  • Higiena pracy terapeuty — superwizja, granice i odnajdywanie sensu20 min

Materiały do pobrania

Arkusze i protokoły do wykorzystania w gabinecie. Lista informacyjna — pliki otwierają się przy lekcji, w planie Specjalista.

  • Załącznik A — Karta obserwacji zmian w zachowaniu (ABC)PDF
  • Załącznik B — Karta komunikacji z osobą z demencjąPDF
  • Załącznik C — Plan bezpieczeństwa dla osoby błądzącejPDF
  • Załącznik D — Checklista sygnałów wypalenia opiekunaPDF
  • Załącznik E — Checklista rozmowy rodzinnej o domu opiekiPDF

Pytania o dostęp i certyfikat

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

Imię i nazwisko wraz z tytułem zawodowym, tytuł szkolenia, liczba godzin dydaktycznych, data wystawienia, numer dokumentu oraz klauzula o zakresie, jaki certyfikat potwierdza. Dane są zamrażane w chwili wystawienia — późniejsza zmiana tytułu szkolenia nie zmienia dokumentu, który już masz.

Tak. Każdy dokument ma numer i indywidualny adres weryfikacyjny. Pracodawca albo placówka może sprawdzić jego autentyczność bez zakładania konta i bez kontaktu z nami.

Powiązane szkolenia

Opiekun osoby starszej

Aktywizacja poznawcza i terapia zajęciowa seniora — rola psychologa

Warsztatowe szkolenie dla psychologa: jak zamienić aktywizację i terapię zajęciową seniora z zapełniania czasu w przemyślaną interwencję — od oceny funkcji poznawczych i doboru zadań, przez repertuar aktywizacji poznawczej, sensorycznej, społecznej i ruchowej, po pracę z placówką i rodziną, sytuacje trudne, etykę i indywidualny plan aktywizacyjny.

18 godz. dydakt.Średniozaawansowany
W abonamencieZobacz szkolenie

Przeczytaj także

W abonamencie

7 dni za darmo

Przetestuj 7 dni za darmo