W poradni w małym mieście, w piątek o szesnastej, Halszka kończy ostatnie badanie tygodnia. W korytarzu czeka matka chłopca, którego Halszka diagnozowała dwa miesiące temu. Kobieta trzyma w ręku kopertę z powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. „Pani psycholog, napisali, że komisja nie widzi podstaw. A ja przecież przyniosłam Pani opinię. Co Pani tam napisała, że im nie wystarczyło?”. Halszka bierze kopertę, czyta uzasadnienie i widzi, że jej opinia nie zawiera tego, czego zespół szukał. Ma dwie strony diagnozy i ani jednego zdania o tym, jak chłopiec radzi sobie rano, w szkole i po lekcjach.
Ten kurs powstał dla takich sytuacji. Prowadzi przez całą drogę opinii: od pytania, które zadaje zespół orzekający, przez badanie i zapis wyników, po rozmowę z rodzicem i odwołanie, gdy orzeczenie jest dla osoby niekorzystne.
Czym jest opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności?
Opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności to dokument, który psycholog przygotowuje na prośbę osoby badanej albo jej przedstawiciela ustawowego i który trafia do zespołu orzekającego razem z wnioskiem. Opisuje funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne i społeczne człowieka oraz to, jak te funkcje przekładają się na jego codzienność. W rozmowach z rodzicami i klientami często słyszysz o „opinii do komisji”. Tak potocznie mówi się o zespołach orzekających. Przepisy używają nazwy „zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności” i tej nazwy trzymamy się w kursie, a słowo „komisja” pojawia się tylko w wypowiedziach rodziców i klientów.
Opinia nie jest orzeczeniem. Orzeka skład orzekający wyznaczony przez przewodniczącego zespołu. W sprawie o niepełnosprawność albo o stopień niepełnosprawności liczy on co najmniej dwie osoby, a przewodniczy mu lekarz (§ 7 i § 19 rozporządzenia w sprawie orzekania). Psycholog bywa w składzie, ale nie w każdej sprawie. Twoja opinia jest jednym z dokumentów, które skład bierze pod uwagę. Może przesądzić o tym, jak dobrze członkowie zespołu zrozumieją sytuację człowieka, ale niczego nie rozstrzyga sama.
Do kogo adresowany jest ten kurs?
Kurs jest dla psychologów, którzy piszą lub zamierzają pisać opinie dla osób ubiegających się o orzeczenie. Najczęściej będzie to psycholog w poradni psychologiczno-pedagogicznej, w szpitalu, w poradni zdrowia psychicznego, w ośrodku wczesnej interwencji, w gabinecie prywatnym albo w placówce dla dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną. Znajdą tu coś dla siebie także psychologowie szkolni, którzy dostają prośby o dokumenty od rodziców, oraz klinicyści, którzy do tej pory opisywali pacjentów dla lekarza, a teraz mają pisać dla zespołu orzekającego.
Zakładamy, że umiesz diagnozować i znasz podstawy pisania opinii. Budowy opinii od podstaw nie uczymy, bo to temat osobnego szkolenia. Tutaj uczysz się tego, co jest specyficzne dla postępowania orzeczniczego: jakich informacji szuka zespół, jak dobrać metody do pytania, jak opisać funkcjonowanie, żeby było zrozumiałe dla lekarza i pracownika socjalnego, jak uniknąć sformułowań, które szkodzą osobie badanej, i co zrobić, gdy orzeczenie jest niekorzystne.
Jak korzystać z kursu?
Lekcje są ułożone w dwanaście modułów. Pierwsze cztery porządkują wiedzę o systemie, kryteriach i badaniu. Moduły od piątego do siódmego dotyczą konkretnych grup: niepełnosprawności intelektualnej, spektrum autyzmu i ADHD oraz zaburzeń psychicznych dorosłych. Ósmy moduł pokazuje budowę opinii i daje gotowe sformułowania. Dziewiąty, dziesiąty i jedenasty dotyczą wskazań w orzeczeniu, odwołania i różnic między dokumentami. Ostatni moduł zamyka kurs etyką, dokumentacją i rozmową z klientem o wyniku.
Możesz przejść kurs po kolei albo wejść w moduł, którego akurat potrzebujesz. Jeśli piszesz opinię dla dziecka z autyzmem, po module pierwszym i trzecim przejdź do szóstego. Jeśli dostałeś odmowę dla swojego klienta, zacznij od dziesiątego. W każdym module jest studium przypadku i na końcu ćwiczenie praktyczne z przykładowymi odpowiedziami. Warto zrobić je na papierze albo w notatniku, zanim zajrzysz do odpowiedzi.
Do kursu dołączone są materiały do pobrania: mapa orzekania, karta wywiadu o funkcjonowaniu na co dzień, karta doboru metod, dwa wzory opinii (dziecko i dorosły), bank sformułowań, lista kontrolna odwołania i karta przygotowania rozmowy o wyniku. To dokumenty robocze, które możesz wydrukować i dopasować do swojej praktyki.
Co ten kurs daje, a czego nie daje?
Po kursie będziesz wiedział, jak działa system orzekania w Polsce, kto czyta Twoją opinię, o co pyta skład orzekający i jak to przełożyć na opis funkcjonowania człowieka. Napiszesz opinię, w której każde twierdzenie ma oparcie w danych z badania i wywiadu. Dowiesz się, jak przygotować opinię uzupełniającą po odmowie i co zmienia się w postępowaniu odwoławczym.
Kurs nie daje uprawnień do orzekania ani członkostwa w zespole orzekającym. Do zespołów powołuje się osoby spełniające wymogi z przepisów, a samo ukończenie szkolenia ich nie zastępuje. Kurs nie jest akredytowany i nie daje uprawnień do prowadzenia psychoterapii. Po ukończeniu kursu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin szkolenia. Jest to potwierdzenie udziału w szkoleniu, a nie dokument kwalifikacyjny.
Kurs nie jest poradą prawną. Podajemy przepisy, bo psycholog musi wiedzieć, w jakim systemie pracuje, ale w konkretnej sprawie, zwłaszcza w sporze sądowym, potrzebujesz prawnika.
Jak czytać przykłady z praktyki?
Osoby w przykładach są fikcyjne, a sytuacje oparte na typowych przebiegach spraw. Imiona, wiek i diagnozy dobrano tak, żeby pokazać różne miejsca pracy: poradnię w małym mieście, oddział szpitalny, gabinet prywatny, powiatowy zespół, wojewódzki zespół. Po każdej rozmowie jest komentarz, który tłumaczy, co działa, a co można zrobić lepiej. W lekcjach znajdziesz zdania w formie „Możesz napisać w opinii” oraz „Rodzicowi możesz powiedzieć”. To propozycje, które trzeba dopasować do konkretnej osoby, a nie formułki do przepisania.
Sytuacja z praktyki: pierwsza rozmowa po odmowie
Wróćmy do Halszki. Matka chłopca siedzi w jej gabinecie z odmową w ręku.
Matka: Napisali, że dziecko nie spełnia kryteriów. A on nie potrafi sam się ubrać, nie zjada obiadu bez mojej obecności i w szkole nie ma jednego kolegi.
Halszka (41): Przeczytałam uzasadnienie. Zespół pisze, że z dokumentów nie wynika, w jakim zakresie chłopiec wymaga pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb w porównaniu z rówieśnikami. Moja opinia opisywała wyniki badania, a nie to, co Pani mi mówi o domu.
Matka: To dlaczego Pani tego nie napisała?
Halszka (41): Bo wtedy nie zapytałam o to wprost i nie zebrałam tego w jednym miejscu. To moje niedopatrzenie. Mogę przygotować opinię uzupełniającą, w której opiszę codzienne funkcjonowanie chłopca w domu i w szkole, i która będzie wskazywała, w czym wymaga większego wsparcia niż dziecko w jego wieku. Potrzebuję do tego godziny rozmowy z Panią i informacji od wychowawczyni.
Komentarz. Halszka nie broni się i nie przerzuca winy na zespół. Nazywa lukę w swojej opinii, mówi, co poprawi, i podaje konkretny plan. Zauważ, że nie obiecuje wyniku odwołania. O tym, jak zachowywać się w takiej rozmowie i co zmienia opinia uzupełniająca, jest osobny moduł.
Błąd Halszki jest typowy. Wielu psychologów pisze opinię tak, jak uczy diagnoza kliniczna: wyniki, wnioski, zalecenia. Zespół orzekający szuka czegoś innego: opisu, co człowiek robi i czego nie robi samodzielnie, ile pomocy potrzebuje i jak długo. Diagnoza jest ważna, ale to nie ona jest tu pytaniem.
Typowe błędy na starcie
Pierwszy błąd to pisanie opinii pod rozpoznanie. Zespół zna rozpoznanie z dokumentacji lekarskiej, a Ty dokładasz do niego opis funkcjonowania. Drugi to opinia, która kończy się zdaniem „proponuję przyznać stopień niepełnosprawności”. Psycholog nie orzeka, więc takie zdanie jest poza Twoją rolą. Trzeci to zapis wyników bez wyjaśnienia, co one oznaczają w życiu codziennym. Lekarz w składzie orzekającym może nie znać Twoich metod, ale zrozumie zdanie: „Chłopiec nie wykonuje samodzielnie czynności samoobsługowych wymagających kilku kroków i potrzebuje, aby dorosły ich słownie prowadził”.
Przed i po poprawie:
Przed: „Wyniki badania wskazują na obniżone funkcjonowanie poznawcze.”
Po: „W badaniu chłopiec rozumiał polecenia jednoetapowe, a przy poleceniach dwuetapowych wykonywał tylko pierwszą część. W domu, według matki, ubiera się wyłącznie przy słownym prowadzeniu przez dorosłego.”
Pytania, które zadają rodzice i klienci na początku
Czy psycholog może odmówić napisania opinii do orzeczenia? Może, jeśli nie ma wiedzy lub narzędzi, by ocenić dany obszar, albo gdy ma konflikt interesów. W module dwunastym rozbieramy to szczegółowo, z gotowymi zdaniami odmowy.
Czy opinia musi być dołączona do wniosku? Przepisy o wniosku wymagają dokumentacji medycznej, w tym zaświadczenia lekarskiego wydanego nie wcześniej niż trzy miesiące przed wnioskiem, oraz innych dokumentów, które mogą mieć wpływ na ustalenie niepełnosprawności (§ 6 rozporządzenia w sprawie orzekania). Opinia psychologiczna należy do tej drugiej grupy. Skład orzekający nie musi podzielać Twoich wniosków, ale w sprawach, w których niepełnosprawność wynika z zaburzeń psychicznych, intelektualnych lub rozwojowych, dobra opinia pomaga zrozumieć, co się dzieje.
Czy po tym kursie mogę zasiadać w zespole orzekającym? Nie wynika to z samego kursu. Wymogi dla członków zespołów określa rozporządzenie. Członków powołuje starosta albo wojewoda na wniosek przewodniczącego zespołu (§ 18 rozporządzenia). Kurs pomoże Ci zrozumieć pracę zespołu od środka, ale nie jest drogą do członkostwa.
Zadanie wstępne
Zanim przejdziesz dalej, zrób krótką diagnozę swojej obecnej praktyki. Weź jedną opinię, którą napisałeś w ostatnim roku z myślą o orzeczeniu, i przeczytaj ją oczami członka zespołu, który nie widział klienta.
- Podkreśl w opinii wszystkie zdania, które opisują, co człowiek robi albo czego nie robi w codziennym życiu.
- Zaznacz zdania, które opisują wyłącznie wyniki testów lub rozpoznanie.
- Sprawdź, czy w opinii jest informacja o tym, kto i jak często pomaga klientowi w czynnościach dnia codziennego.
Przykładowa odpowiedź. Opinia, w której na dziesięć akapitów dwa opisują codzienne funkcjonowanie, a osiem wyniki, wymaga przebudowy. Po kursie ten stosunek powinien się odwrócić: większość opinii opisuje funkcjonowanie, a wyniki badania służą do wyjaśnienia jego przyczyn. Jeśli w Twojej opinii nie ma zdania o tym, kto pomaga w czynnościach dnia codziennego, to jest pierwszy element do dopisania.
Dalsza część szkolenia
Pozostałe 47 lekcji w abonamencie
Dostęp do całego szkolenia i pozostałych materiałów biblioteki wynika z subskrypcji. Plan Student można uzupełnić o pojedyncze szkolenia ze Specjalisty (29 zł, powyżej 20 godz. 39 zł). Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.
Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.