Czym są praktyki na psychologii i co możesz z nich wynieść

Po co ten kurs

Praktyki to moment, w którym psychologia przestaje być wyłącznie tekstem z podręcznika. Nagle jest pokój, w którym ktoś płacze, szkolny korytarz pełen hałasu, zespół, który na zebraniu mówi skrótami, i Ty, z identyfikatorem „praktykant” i pytaniem w głowie: co mi tu właściwie wolno? Ten kurs odpowiada właśnie na to pytanie, krok po kroku: jak wybrać miejsce, jak się zgłosić, jak zachowywać się na miejscu, jak dbać o poufność i o siebie, jak prowadzić dziennik i napisać sprawozdanie, a na końcu jak wykorzystać to doświadczenie w dalszych studiach.

Kurs nie zastępuje regulaminu praktyk Twojej uczelni. Wymiar godzinowy, terminy, rodzaje praktyk, wymagane dokumenty i zasady zaliczenia ustala uczelnia, a na różnych wydziałach wyglądają one inaczej. Wszędzie tam, gdzie piszemy o formalnościach, traktuj to jako mapę typowych rozwiązań, a szczegóły sprawdzaj w regulaminie i u osoby, która na Twoim wydziale odpowiada za praktyki.

Czym są praktyki na psychologii

Praktyki studenckie to zaplanowany okres nauki w miejscu, gdzie psychologowie lub osoby pracujące z ludźmi wykonują swoją codzienną pracę. Najczęściej są częścią programu studiów, więc mają określony cel, opiekuna i sposób zaliczenia. Uczelnie różnie je nazywają i dzielą: spotkasz praktyki obowiązkowe i dodatkowe, śródroczne, czyli rozłożone w czasie semestru, oraz wakacyjne, czyli skupione w krótszym okresie. Bywa też, że część praktyk ma charakter ogólny, a część jest związana z wybraną ścieżką kształcenia. Która wersja dotyczy Ciebie, mówi Twój regulamin.

Warto odróżnić praktyki od kilku podobnych form:

• wolontariat: pomagasz w organizacji z własnej woli, często bez związku z programem studiów; bywa świetnym uzupełnieniem, ale nie zawsze może zostać zaliczony jako praktyka,
• staż: zwykle forma wejścia na rynek pracy, często po studiach lub pod koniec studiów, rządzi się własnymi zasadami,
• zajęcia terenowe lub hospitacje: krótkie wizyty w placówkach w ramach przedmiotu, bez samodzielnego okresu nauki.

Co praktyki dają, a czego nie dają

Praktyki nie robią z Ciebie psychologa w kilka tygodni. Dają coś innego, co trudno zdobyć na wykładzie:

• obraz codziennej pracy: ile czasu zajmuje dokumentacja, jak wygląda dzień w poradni, jak psycholog współpracuje z lekarzem, pedagogiem czy kierownikiem,
• kontakt z prawdziwą różnorodnością ludzi: osoby, które przychodzą po pomoc, rzadko przypominają opisy przypadków z podręcznika,
• pierwszą informację zwrotną o sobie: jak reagujesz na napięcie, cierpienie, chaos czy rutynę,
• język zawodu: jak się pisze notatkę, jak się mówi o trudnych sprawach w zespole, jakie pytania zadaje się w rozmowie,
• odpowiedź na pytanie, czy to Twój obszar: czasem największą wartością praktyk jest odkrycie, że jakaś dziedzina nie jest dla Ciebie.

Czego praktyki nie dają? Nie dają prawa do samodzielnej diagnozy ani terapii. Praktykant działa pod nadzorem opiekuna i według zasad placówki, nawet jeśli jest na ostatnim roku i czuje się gotowy. To nie jest wyraz nieufności wobec Ciebie, tylko ochrona osób, z którymi pracuje placówka, i ochrona Ciebie przed odpowiedzialnością, której jeszcze nie możesz udźwignąć. Do tego tematu wrócimy szczegółowo w module trzecim.

Trzy role, które pełnisz naraz

Na praktykach jesteś jednocześnie:

• uczniem: przyszedłeś się uczyć, więc wolno Ci nie wiedzieć i wolno pytać,
• gościem: placówka zgodziła się Cię przyjąć, ma swoje zasady, rytm i sprawy ważniejsze niż Twój plan,
• przedstawicielem uczelni i zawodu: dla pacjentów, uczniów czy klientów jesteś kimś z zespołu, więc Twoje zachowanie wpływa na to, jak widzą placówkę.

Kiedy nie wiesz, jak się zachować, zadaj sobie pytanie, która z tych ról jest w tej chwili najważniejsza. Zwykle odpowiedź staje się prostsza.

Przykład z praktyk

Kinga, studentka trzeciego roku, trafiła na praktyki do poradni psychologiczno-pedagogicznej w średniej wielkości mieście. Wyobrażała sobie, że będzie przyglądać się diagnozie dzieci od rana do wieczora. Pierwszego dnia spędziła godzinę przy kopiowaniu arkuszy, dwie przy obserwacji rozmowy z rodzicem i resztę dnia na zebraniu zespołu. Wieczorem była rozczarowana. Po tygodniu zauważyła jednak, że zebranie pokazało jej więcej niż niejeden wykład: jak pedagog, logopeda i psycholog składają różne obserwacje w jedną opinię, kto o czym decyduje i jak rozmawia się o dziecku z szacunkiem, nawet w zamkniętym gronie. Do dziennika wpisała: „Myślałam, że praca psychologa to głównie testy. Okazuje się, że to w dużej mierze rozmowa z innymi dorosłymi wokół dziecka”. To zdanie stało się później osią jej sprawozdania.

Zrób to teraz

1. Znajdź regulamin praktyk swojego kierunku i zapisz, jakie rodzaje praktyk przewiduje oraz kiedy powinnaś lub powinieneś je odbyć.
2. Ustal, kto na Twoim wydziale odpowiada za praktyki, i zapisz jego dane kontaktowe oraz godziny dyżurów.
3. Wypisz trzy pytania o praktyki, na które dziś nie znasz odpowiedzi. Postaraj się znaleźć odpowiedzi w tym kursie i w regulaminie.
4. Zapisz jednym zdaniem, czego najbardziej się obawiasz w związku z praktykami. Wrócisz do tego zdania w ostatniej lekcji.
5. Załóż folder na dokumenty praktyk, w wersji papierowej i elektronicznej.

Najczęstsze błędy

• Traktowanie praktyk jak formalności do odhaczenia. Wtedy wybierasz pierwsze lepsze miejsce i tracisz okazję, żeby sprawdzić coś ważnego dla siebie. Potraktuj praktyki jak mały projekt z własnym celem.
• Opieranie się na opowieściach starszych roczników. Zasady mogą się zmienić, a każdy wydział ma swoje. Sprawdzaj w aktualnym regulaminie.
• Oczekiwanie, że od pierwszego dnia będziesz pracować z ludźmi samodzielnie. Praktykant głównie obserwuje i pomaga. To normalny etap nauki, a nie zmarnowany czas.
• Mylenie wolontariatu z praktykami. Jeśli chcesz, żeby wolontariat został zaliczony jako praktyka, uzgodnij to z osobą odpowiedzialną za praktyki przed rozpoczęciem, nie po fakcie.
• Zostawianie wszystkiego na ostatnią chwilę. Dobre miejsca mają ograniczoną liczbę praktykantów i często zapisy z wyprzedzeniem.