Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Przesłuchanie dziecka i ocena wiarygodności zeznań: psycholog w procesie karnym

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dla kogo jest ten kurs i jak z niego korzystać

20 minModuł: Psycholog w procesie karnym z udziałem dziecka: role, podstawy prawne i granice kompetencji

W poniedziałek o 14.20 Donata odebrała telefon z sekretariatu wydziału karnego sądu rejonowego w Rzeszowie. Sędzia prosił, żeby w czwartek o dziesiątej stawiła się w sądzie jako biegła psycholog na przesłuchaniu dziewięcioletniego chłopca. Przez dwanaście lat pracowała w poradni, badała dzieci, pisała opinie dla sądów rodzinnych. Do przyjaznego pokoju przesłuchań nigdy nie weszła. Odłożyła słuchawkę i pomyślała naraz o kilku rzeczach: co ma powiedzieć dziecku, czego jej wolno, a czego nie, kto jeszcze będzie siedział za lustrem.

Ten kurs jest dla takich czwartków. Prowadzi przez całe przesłuchanie dziecka z udziałem psychologa: od akt i rozmowy z sędzią, przez wstępną rozmowę z dzieckiem i pytania, po ocenę wiarygodności zeznań, opinię i rozprawę, na której Twoje czynności zostaną opisane i sprawdzone.

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs jest dla psychologów, którzy biorą udział albo będą brać udział w przesłuchaniach małoletnich pokrzywdzonych i świadków. Najczęściej są to osoby powołane przez sąd do udziału w przesłuchaniu w przyjaznym pokoju, psycholodzy z ośrodków pomocy dzieciom krzywdzonym, biegli sądowi z listy sądu okręgowego oraz psycholodzy z poradni, którzy dostali pierwsze postanowienie o powołaniu i nie wiedzą, od czego zacząć.

Przyda się też psychologom, którzy sami nie wejdą do pokoju przesłuchań, ale rozmawiają z dzieckiem i rodzicem przed przesłuchaniem lub po nim. Jeśli prowadzisz terapię dziecka, które ma zeznawać, musisz wiedzieć, co się z nim dzieje na sali, żeby nie zepsuć dowodu i nie zostawić dziecka samego z napięciem.

Kurs ma poziom zaawansowany. Zakładam, że znasz psychologię rozwojową, umiesz rozmawiać z dzieckiem i znasz podstawy pracy z opinią psychologiczną. Nie tłumaczę, czym jest rozwój mowy ani czym jest trauma. Tłumaczę, jak te wiadomości zastosować w trzydziestu minutach rozmowy, którą nagrywa kamera i którą odtworzy się na rozprawie.

Jak zbudowany jest kurs?

Kurs ma dwanaście modułów po cztery lekcje. Najpierw rola i podstawy prawne, potem przepisy o przesłuchaniu w trybie art. 185a do 185c oraz art. 185e i stan prawny na 2026 rok. Moduł trzeci to pamięć, mowa i podatność na sugestię u dzieci w różnym wieku. W modułach od czwartego do szóstego idziesz przez przygotowanie, przebieg przesłuchania i pytania. Siódmy dotyczy dzieci, z którymi jest trudniej: bardzo małych, z niepełnosprawnością, w spektrum autyzmu, po urazie, z konfliktem lojalności i obcojęzycznych. Ósmy opisuje ocenę wiarygodności zeznań i jej granice. Dziewiąty uczy pisać opinię o świadku. Dziesiąty rozszerza wiedzę na dorosłych świadków szczególnie wrażliwych. Jedenasty prowadzi na rozprawę. Dwunasty dotyczy ochrony dziecka i Ciebie.

W każdej lekcji znajdziesz sytuację z praktyki z komentarzem, typowe błędy i gotowe sformułowania, których możesz użyć na sali albo w piśmie do sądu. W każdym module jest jedno studium przypadku, a ostatnia lekcja modułu kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładową odpowiedzią. Do kursu dołączone jest osiem kart i wzorów do druku, od mapy przepisów po kartę rozmowy z opiekunem.

Ile to zajmuje i jak się uczyć?

Kurs liczy kilkanaście godzin nauki. Najlepiej pracować modułami: jedna lekcja, krótka przerwa, następna. Ćwiczenia praktyczne zrób na papierze albo w notatniku, zanim przeczytasz przykładową odpowiedź. Kto od razu czyta odpowiedź, łatwo uznaje, że napisałby to samo. Własny tekst szybciej pokazuje, gdzie brakuje słów.

Jeśli czeka Cię przesłuchanie w tym tygodniu, przeczytaj w pierwszej kolejności moduły 4, 5 i 6, a potem wróć do początku. Do wydruku zabierz listę kontrolną przygotowania i kartę przebiegu przesłuchania.

Jak pracować z kartami i wzorami?

Do kursu dołączono osiem dokumentów do druku. Mapa przepisów porządkuje, kiedy stosuje się art. 185a, 185b, 185c i 185e i kto bierze udział w czynności. Lista kontrolna przygotowania prowadzi Cię przez godzinę przed wejściem dziecka do pokoju. Karta przebiegu przesłuchania ma miejsca na notatki w kolejnych fazach rozmowy. Bank pytań otwartych podsuwa przeformułowania pytań, które sędzia lub strona zadaje w formie trudnej dla dziecka. Karta dostosowań pomaga zaplanować przesłuchanie dziecka ze szczególnymi potrzebami. Karta obserwacji służy do zapisu spostrzeżeń o zdolności świadka do postrzegania i odtwarzania. Wzór opinii pokazuje strukturę pisma dla sądu. Ostatnia karta to plan rozmowy z opiekunem po przesłuchaniu.

Każdy dokument ma pola wykropkowane, które wypełniasz długopisem, i notę, że jest materiałem edukacyjnym CWP dla specjalistów, a nie poradą prawną. Nie wklejaj do nich danych dziecka w wersji elektronicznej, jeśli nie masz do tego podstawy. Karty są po to, żebyś ćwiczyła lub ćwiczył na przykładach, a w pracy zawodowej korzystała lub korzystał z własnych dokumentów, zgodnych z wymaganiami miejsca zatrudnienia.

Przykład z pierwszego dnia pracy z kursem

Psycholog Wacław z ośrodka w Opolu zaczął kurs w niedzielę wieczorem. W poniedziałek miał przesłuchanie dwunastolatki. Zrobił to, co radzę: przeczytał moduł piąty o przebiegu przesłuchania, wydrukował kartę przebiegu i wpisał w nią imię sędziego, godzinę, nazwę pokoju oraz trzy pytania, które chciał zadać sędziemu przed wejściem dziewczynki.

Pierwsze pytanie dotyczyło sygnałów. Drugie przerw: ile potrzebuje czasu i gdzie matka będzie czekać. Trzecie tego, czy sędzia chce, żeby psycholog streścił mu wnioski z rozmowy wstępnej, czy woli otrzymać je pisemnie. Sędzia zdziwił się, że ktoś pyta o takie rzeczy, ale odpowiedział na wszystko. Po przesłuchaniu powiedział Wacławowi, że po raz pierwszy ktoś przyszedł z gotową listą. Wystarczyło zapytać przed wejściem dziecka, a nie w trakcie.

Jak pisać do sądu, gdy masz wątpliwość co do swojej roli?

Przy pierwszych powołaniach psycholodzy często nie wiedzą, czy mogą zadać sądowi pytanie. Mogą. Rozporządzenie samo przewiduje, że sąd ustala z psychologiem zasady współpracy, więc pytanie o te zasady jest częścią Twojej pracy, a nie dowodem braku kompetencji. Możesz napisać: „W związku z powołaniem do udziału w przesłuchaniu małoletniego proszę o informację, czy czynność obejmuje także badanie psychologiczne i w jakim terminie jest ono przewidziane”. Takie pismo jest krótkie i dotyczy jednej sprawy, więc sekretariat może szybko przekazać je sędziemu.

Jeśli pytanie dotyczy kwestii prawnej, na przykład statusu osoby towarzyszącej dziecku, zadaj je w ten sam sposób, ale nie próbuj samodzielnie rozstrzygać. Status osoby określonej w art. 51 § 2 ocenia sąd.

Czego w tym kursie nie ma?

Kurs jest edukacyjny, nie jest poradą prawną i nie zastępuje konsultacji z prawnikiem ani z sędzią prowadzącym sprawę. Opisuję przepisy w brzmieniu sprawdzonym na 30 października 2026 roku i pokazuję, jak psycholog stosuje je w pracy. O tym, jak przeprowadzić konkretną czynność w konkretnej sprawie, decyduje sąd i postanowienie, na podstawie którego zostałaś lub zostałeś powołany.

Kurs nie jest akredytowany. Po jego ukończeniu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin, który potwierdza udział w szkoleniu. Nie daje on uprawnień zawodowych: nie zastępuje szkolenia z psychoterapii, nie daje wpisu na listę biegłych sądowych i nie czyni nikogo biegłym. Funkcję biegłego sprawuje osoba, którą powołał organ procesowy.

Nie znajdziesz tu też opisów czynów wobec dzieci. Przypadki z praktyki są pozbawione szczegółów zdarzenia, bo do pracy psychologa na przesłuchaniu one nie są potrzebne. Psycholog nie ustala, co się stało. Dba o to, żeby dziecko mogło to powiedzieć własnymi słowami, a sąd mógł to usłyszeć.

Co psycholog robi na przesłuchaniu, a czego nie robi?

Psycholog w pokoju przesłuchań pomaga dziecku się wypowiedzieć i pomaga sądowi zadawać pytania, które dziecko zrozumie. Obserwuje, czy dziecko jest zmęczone albo przestraszone, i sygnalizuje potrzebę przerwy. Nie przesłuchuje samodzielnie, nie nakłania i nie decyduje, komu sąd uwierzy. Ocena, czy zeznania są prawdziwe, należy do sądu, który ocenia dowody swobodnie, z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia życiowego. Wynika to z art. 7 Kodeksu postępowania karnego.

Ta granica będzie wracać w całym kursie, bo najczęściej bywa przekraczana nie ze złej woli, ale z dobrej. Psycholog widzi, że dziecko płacze, i chce je pocieszyć słowami, które zabrzmią jak potwierdzenie. Widzi, że dziecko milknie, i podsuwa słowo. Obie reakcje są ludzkie i obie mogą kosztować dowód.

Sędzia: Pani Donato, zanim wprowadzimy chłopca, proszę powiedzieć, jak chciałaby Pani pracować.

Donata: Chciałabym najpierw porozmawiać z nim kilka minut w pokoju, zanim Pan wejdzie. Nie będę pytać o zdarzenie. Sprawdzę, jak się czuje i czy rozumie, po co tu jest. Potem przedstawię Panu, co zauważyłam.

Sędzia: Dobrze. A pytania?

Donata: Jeśli pytanie będzie dla niego za trudne, dam Panu znak i zaproponuję krótsze. Pytań nie będę zadawać sama, chyba że Pan o to poprosi.

Taka rozmowa przed wejściem dziecka do pokoju to jeden z najważniejszych momentów przygotowania. Możesz powiedzieć sędziemu: „Chciałabym ustalić z Panem Sędzią, w jaki sposób będziemy się porozumiewać w trakcie przesłuchania i kiedy mogę zaproponować przerwę”. Takie zdanie od razu otwiera rozmowę o zasadach współpracy i nie wchodzi w kompetencje sądu.

Typowe błędy osób, które zaczynają

Najczęstszy błąd to przekonanie, że psycholog w pokoju przesłuchań jest terapeutą dziecka. W pokoju nie prowadzi się terapii, psycholog nie wyjaśnia dziecku, co się z nim dzieje, i nie zbiera informacji o zdarzeniu dla siebie. Zdarza się też, że psycholog wchodzi do pokoju bez przeczytania postanowienia o powołaniu. Zakres Twoich czynności zapisano tam często dokładniej, niż się wydaje: czasem tylko udział w przesłuchaniu, czasem także badanie psychologiczne po nim. Trzecim błędem bywa rozmowa z rodzicem o sprawie. Rodzic może być źródłem informacji o stanie dziecka w dniu przesłuchania, ale nie o samym zdarzeniu.

Zanim zaczniesz drugą lekcję

Wybierz jedną sytuację z własnej praktyki, w której dziecko opowiadało Ci o czymś trudnym, a Ty poczułaś lub poczułeś pokusę, żeby je poprowadzić. Zapisz, co wtedy zrobiłaś albo zrobiłeś i co byś zrobiła lub zrobił teraz. Do notatki wrócisz w lekcji o granicach roli.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 47 lekcji w abonamencie

Dostęp do całego szkolenia i pozostałych materiałów biblioteki wynika z subskrypcji. Plan Student można uzupełnić o pojedyncze szkolenia ze Specjalisty (29 zł, powyżej 20 godz. 39 zł). Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.