Psychologia osobowości dla studenta psychologii: teorie, badania i pytania egzaminacyjne

Temperament to biologicznie uwarunkowane, formalne cechy zachowania, takie jak tempo, siła i czas trwania reakcji. Jest obecny od wczesnego dzieciństwa i obserwuje się go także u zwierząt. Osobowość to pojęcie szersze, kształtowane w toku rozwoju i socjalizacji, obejmujące treść zachowania: cele, wartości, przekonania i obraz siebie. Temperament odpowiada na pytanie „jak?”, osobowość na pytanie „co i dlaczego?”. Według Strelaua temperament jest jednym z elementów, na bazie których kształtuje się osobowość.

Wielka Piątka to model opisujący osobowość za pomocą pięciu szerokich wymiarów: neurotyczności, ekstrawersji, otwartości na doświadczenie, ugodowości i sumienności. Wyrósł z hipotezy leksykalnej, zgodnie z którą najważniejsze różnice między ludźmi są zapisane w języku. Nazwę spopularyzował Lewis Goldberg, a kwestionariuszową wersję, model pięcioczynnikowy z trzydziestoma aspektami, opracowali Paul Costa i Robert McCrae. Rozszerzeniem jest model HEXACO z szóstym wymiarem uczciwości-pokory.

Według Jana Strelaua temperament to względnie stałe cechy przejawiające się w poziomie energetycznym i charakterystykach czasowych zachowania, a jego podstawową funkcją jest regulacja stymulacji. Kwestionariusz FCZ-KT mierzy sześć cech: żwawość i perseweratywność (czasowe) oraz wrażliwość sensoryczną, reaktywność emocjonalną, wytrzymałość i aktywność (energetyczne). Ważne pojęcia to zharmonizowana i niezharmonizowana struktura temperamentu oraz temperamentalny czynnik ryzyka.

Mechanizmy obronne to nieświadome sposoby, którymi ego chroni się przed lękiem, zniekształcając rzeczywistość. Najczęściej wymienia się wyparcie, zaprzeczanie, projekcję, przemieszczenie, racjonalizację, formację reaktywną, regresję, sublimację, intelektualizację i izolację afektu. Systematycznie opisała je Anna Freud. Na egzaminie ważne jest rozróżnianie par, na przykład wyparcia od świadomego tłumienia czy projekcji od przemieszczenia. Vaillant uporządkował mechanizmy od dojrzałych do psychotycznych.

Umiejscowienie kontroli, pojęcie Juliana Rottera, to przekonanie, czy to, co mnie spotyka, zależy od moich działań (wewnętrzne), czy od czynników zewnętrznych, takich jak szczęście lub inni ludzie. Poczucie własnej skuteczności, pojęcie Alberta Bandury, to przekonanie, czy potrafię wykonać działanie potrzebne do osiągnięcia celu. Można wierzyć, że zdanie egzaminu zależy od nauki, a jednocześnie wątpić, czy da się opanować materiał. Żadne z tych pojęć nie jest samooceną.

Ucz się teoriami, a nie nazwiskami: każdą teorię streść według tych samych kryteriów, czyli autora, jednostki opisu, motywacji, rozwoju i metody badania. Potem porównuj teorie w tabeli i ćwicz rozróżnianie pojęć, które łatwo pomylić, na przykład cechy i stanu albo wyparcia i tłumienia. Testuj się fiszkami i pytaniami zamiast tylko czytać, a odpowiedzi otwarte pisz według schematu: teza, porównanie kryterium po kryterium, przykład, wniosek.

Tak, choć jest względnie stała. Badania podłużne pokazują, że stałość pozycji względnej rośnie z wiekiem, ale nigdy nie jest pełna. Jednocześnie zmienia się przeciętny poziom cech: zgodnie z zasadą dojrzałości w dorosłości rośnie sumienność i ugodowość, a spada neurotyczność. Wyjaśnia się to dojrzewaniem biologicznym oraz podejmowaniem ról dorosłych, jak praca i związek. Hipoteza, że osobowość tężeje po trzydziestce, okazała się zbyt mocna.

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Imię i nazwisko wraz z tytułem zawodowym, tytuł szkolenia, liczba godzin dydaktycznych, data wystawienia, numer dokumentu oraz klauzula o zakresie, jaki certyfikat potwierdza. Dane są zamrażane w chwili wystawienia — późniejsza zmiana tytułu szkolenia nie zmienia dokumentu, który już masz.

Tak. Pierwsza lekcja każdego szkolenia jest otwarta bez logowania. Po założeniu darmowego konta dostajesz dodatkowo trzy pełne szkolenia oraz cały blog.