Poniedziałek, siedemnasta, poradnia zdrowia psychicznego w dużym mieście. Antonina, psycholożka po pięciu latach pracy z pacjentami z depresją i zaburzeniami lękowymi, wraca z zebrania zespołu. Koleżanka z sąsiedniego gabinetu powiedziała przy kawie, że jej pacjentka „robi przeniesienie”, a kierownik dodał, że u trzeciej osoby z listy oczekujących „obrony są dość pierwotne”. Antonina kiwała głową i dopiero w korytarzu zorientowała się, że rozumie te słowa mniej więcej tak, jak rozumie się obcy język po kursie wakacyjnym: pojedyncze wyrazy, bez gramatyki. W domu otwiera laptopa i wpisuje w wyszukiwarkę: „psychoterapia psychodynamiczna na czym polega”.
Ten kurs jest napisany dla osób w takiej sytuacji i dla tych, które to słownictwo znają, ale chcą je uporządkować i przełożyć na konkretne ruchy w gabinecie.
Czym jest psychoterapia psychodynamiczna w tym kursie?
Psychoterapia psychodynamiczna to rodzina podejść, które zakładają, że część tego, co człowiek czuje i robi, wynika z procesów poza jego bieżącą świadomością, że wczesne doświadczenia z ważnymi osobami kształtują sposób przeżywania bliskości w dorosłym życiu i że relacja z terapeutą jest miejscem, w którym te wzorce się ujawniają i można je zmienić. Nie jest jedną metodą z jednym podręcznikiem protokołu. Są w niej podejścia długoterminowe i krótkoterminowe, o różnej częstotliwości spotkań, z różnymi akcentami teoretycznymi, a nazwa „psychodynamiczna” obejmuje je wszystkie.
W kursie opisujemy to, co większość tych podejść ma wspólnego: sposób rozumienia klienta (konflikt, obrona, wzorzec relacyjny), prowadzenie diagnozy i formułowania przypadku, ramę terapii, przeniesienie i przeciwprzeniesienie, rodzaje interwencji, opór, wersję krótkoterminową i zakończenie. Tam, gdzie szkoły się różnią, mówimy to wprost.
Dla kogo jest ten kurs?
Dla psychologów i psychoterapeutów pracujących w innych nurtach, którzy chcą rozumieć język i sposób myślenia kolegów z nurtu psychodynamicznego, na przykład po to, by dobrze współpracować z nimi w zespole albo rozumieć opis przypadku w skierowaniu. Dla psychologów klinicznych w poradniach, centrach zdrowia psychicznego i na oddziałach dziennych, które przyjmują pacjentów z kilku grup rozpoznań i szukają sposobu na zrozumienie tych, u których dobrze zaplanowane interwencje nie działają. Dla osób w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego, także w innym nurcie, które chcą dołożyć do swojej pracy kilka narzędzi myślenia. Jako odbiorcy poboczni: dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i psychiatrów, którzy czytają opinie psychologiczne napisane językiem psychodynamicznym i chcą zrozumieć, co w nich jest opisem, a co hipotezą.
Czego ten kurs nie robi?
Kurs nie uczy prowadzenia psychoterapii psychodynamicznej samodzielnie. Psychoterapia psychodynamiczna wymaga wieloletniego szkolenia psychoterapeutycznego, własnego procesu terapeutycznego, regularnej superwizji i praktyki pod okiem doświadczonych osób. Po przeczytaniu kursu nie będziesz prowadzić terapii psychodynamicznej, tak jak po lekturze podręcznika do prawa nie prowadzi się sprawy w sądzie. Zyskasz mapę pojęć, przykłady rozmów i narzędzia do pracy własnej: karty, wzory i listy kontrolne, które możesz wykorzystać w swojej praktyce, w superwizji i podczas szkolenia.
Kurs nie jest akredytowany, nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych i nie zastępuje szkolenia psychoterapeutycznego ani superwizji. Po jego ukończeniu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin, który potwierdza, że przeszłaś lub przeszedłeś materiał, i nic poza tym. Kurs nie jest poradą prawną ani medyczną. Przepisy opisuje ogólnie, tylko tam, gdzie służą praktyce, a w konkretnej sprawie sprawdzasz aktualny stan prawny lub pytasz prawnika. Nie podaje nazw ani dawek leków i nie zastępuje konsultacji psychiatrycznej.
Jak są zbudowane lekcje?
Każda lekcja zaczyna się od sytuacji z gabinetu: prywatnego w dużym albo mniejszym mieście, z sesji online, z poradni zdrowia psychicznego, centrum zdrowia psychicznego, ośrodka akademickiego albo firmowego programu wsparcia pracowników. Osoby są fikcyjne, a rozmowy podpisane, żeby było słychać, co mówi terapeuta i klient. Pod rozmową jest komentarz: co się działo, co zrobił terapeuta i dlaczego. W lekcjach są też gotowe zdania („Możesz powiedzieć: …”), typowe błędy i część śródtytułów w formie pytań, które psychologowie wpisują w wyszukiwarkę.
W każdym module jest jedno studium przypadku, a ostatnia lekcja modułu kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładową odpowiedzią. Do dziesięciu z czternastu modułów dołączone są karty i wzory do wydruku, z polami do uzupełnienia. Ostatni moduł zawiera trzy dłuższe opisy przypadków, od pierwszej sesji do zakończenia.
Czy trzeba znać psychoanalizę, żeby zacząć?
Nie trzeba. Kurs zakłada, że znasz podstawy psychologii klinicznej i ICD-11 lub DSM-5-TR, ale każde pojęcie z nurtu psychodynamicznego wyjaśnia na przykładzie z gabinetu, zanim zacznie go używać. Nazwisk twórców i badaczy nie podajemy, bo CWP trzyma się zasady, że uczymy pojęć i praktyki, a nie biografii. Zamiast tego piszemy „twórca psychoanalizy” albo „brytyjska szkoła relacji z obiektem”. Nazwa nurtu wystarczy, żeby odnaleźć go w polskich materiałach szkoleniowych, nawet jeśli nazwiska tam padają.
Sytuacja z praktyki: skierowanie, które trzeba przetłumaczyć
Wróćmy do Antoniny. Następnego dnia dostaje od lekarki psychiatry skierowanie na konsultację dla pacjenta, Błażeja, lat 38, informatyka. Opis brzmi: „Pacjent z objawami depresyjnymi, w sesji widoczny opór, przeniesienie idealizujące wobec lekarza, w relacjach powtarzalny wzorzec porzucania”. Antonina dzwoni do Róży, koleżanki psychoterapeutki z nurtu psychodynamicznego i prosi, żeby ją przeprowadziła przez to zdanie.
Antonina: Powiedz mi po ludzku. Co lekarka widziała u pacjenta?
Róża: Że od pierwszej wizyty mówił, że jest jedyną osobą, która go rozumie, i że poprzedni lekarz był „do niczego”. Potem, gdy lekarka odwołała wizytę, wrócił zły i powiedział, że wiedział, że tak będzie. A opowiada, że każda z jego trzech ostatnich partnerek odeszła po kilku miesiącach.
Antonina: To jest „przeniesienie idealizujące” i „wzorzec porzucania”?
Róża: Tak. To są hipotezy lekarki, nie rozpoznania. Opisuje, jak ten człowiek przeżywa relację z kimś, od kogo czegoś potrzebuje, i że coś się w niej powtarza.
Komentarz: Róża rozdziela dwie warstwy, które bywają zlewane w opiniach. Pierwsza to obserwacje (co powiedział, jak zareagował na odwołaną wizytę, co opowiada o związkach). Druga to hipoteza interpretacyjna (idealizacja, wzorzec porzucania). Antonina nie musi przyjmować hipotezy, żeby użyć obserwacji: widzi, że przy konsultacji ma uważnie obserwować, jak Błażej reaguje na nią, na zmiany terminu i na własne uczucie zależności. Taka umiejętność, czytanie opisu psychodynamicznego i oddzielanie faktów od interpretacji, jest jedną z głównych korzyści z tego kursu także dla osób, które nigdy nie poprowadzą terapii w tym nurcie.
Typowe błędy osób, które zaczynają się uczyć tego nurtu
Pierwszy błąd to traktowanie języka psychodynamicznego jak zestawu etykiet do nadawania klientom: „on ma obronę projekcyjną”, „ona jest borderline”. Etykieta, której klient nie zna i nie zgodziłby się z nią, jest tylko dziwnym sposobem powiedzenia „nie rozumiem”. Drugi błąd to przeświadczenie, że interpretacja to mówienie klientowi, co naprawdę czuje, i że im szybciej, tym lepiej. Trzeci to przekonanie, że nurt psychodynamiczny oznacza wieloletnią terapię z kozetką, więc w publicznej poradni czy w centrum zdrowia psychicznego nic z niego nie da się wykorzystać. Wszystkie trzy omawiamy w kolejnych modułach.
Czwarty błąd polega na lekceważeniu innych nurtów: myśleniu, że „głębokie” znaczy „lepsze”. O wyborze podejścia decydują klient, jego problem, dostępny czas i kompetencje terapeuty. W CWP znajdziesz kursy o innych podejściach. Na początek warto zajrzeć do kursów „Mentalizacja w praktyce: terapia oparta na mentalizacji krok po kroku. Szkolenie dla psychologów” (podejście, które wyrosło z myślenia psychodynamicznego i teorii przywiązania) oraz „Relacja terapeutyczna w psychoterapii: sojusz, przymierze i naprawa zerwań” (sojusz i zerwania ujęte szerzej, we wszystkich nurtach).
Jak korzystać z kursu, żeby coś z niego zostało?
Czytaj po jednej lekcji dziennie, bo pojęcia ułożą się lepiej, gdy dasz im noc. Po każdym module wykonaj ćwiczenie praktyczne na własnym albo fikcyjnym materiale. Karty i wzory drukuj i uzupełniaj ołówkiem: to narzędzia do myślenia, nie formularze do odhaczenia. Jeśli pracujesz z superwizorem, zabierz do niego jedną kartę z materiałem, który naprawdę Cię zastanawia.
Zapisuj własne pytania na marginesie. Jeśli po którejś lekcji czujesz opór („to nadinterpretacja”, „ja bym tego nie powiedziała”), potraktuj to jako informację: zwykle jest za nim konkretna wątpliwość, którą warto sprawdzić na superwizji albo w szkole psychoterapii. Nie ma tu zobowiązania do przyjęcia całego sposobu myślenia. Możesz wziąć z kursu tyle, ile Ci się przydaje w Twojej pracy.
Od czego zaczniemy?
W następnej lekcji opisujemy, skąd się wzięła ta rodzina podejść: od gabinetu twórcy psychoanalizy do poradni zdrowia psychicznego, w których pracujesz dziś. Bez tej historii trudno zrozumieć, dlaczego terapeuci psychodynamiczni spierają się o to, co dokładnie leczy, i dlaczego ten sam język ma tak różne znaczenia w różnych szkołach.
Dalsza część szkolenia
Pozostałe 55 lekcji w abonamencie
Dostęp do całego szkolenia i pozostałych materiałów biblioteki wynika z subskrypcji. Plan Student można uzupełnić o pojedyncze szkolenia ze Specjalisty (29 zł, powyżej 20 godz. 39 zł). Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.
Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.