Wtorek, kwadrans po siódmej, sala nauczycielska w szkole podstawowej na obrzeżach dużego miasta. Aleksandra jest dyrektorką od trzech lat i właśnie dostała z kuratorium pismo z zapowiedzią kontroli. Wśród spraw do przygotowania stoi jedno krótkie zdanie: „dokument standardów ochrony małoletnich wraz z potwierdzeniem zapoznania personelu”. Aleksandra wie, że jakiś dokument kiedyś powstał, bo pamięta radę pedagogiczną z podpisywaniem list. Nie pamięta, kto go pisał, gdzie leży i czy ktokolwiek poza nią go otworzył od tamtej pory.
Ten kurs jest dla ludzi, którzy znaleźli się w podobnym miejscu, i dla tych, którzy chcą się w nim nigdy nie znaleźć. Prowadzi przez całą drogę: od pytania, skąd bierze się obowiązek, przez napisanie standardów, po rozpoznawanie krzywdzenia, rozmowę z dzieckiem, interwencję i coroczne przeglądy. Po drodze dostajesz wzory do druku, gotowe sformułowania i sytuacje z komentarzem.
Czym są standardy ochrony małoletnich w jednym akapicie?
Standardy ochrony małoletnich to pisemny dokument placówki, który określa, jak dorośli mają się zachowywać wobec dzieci, jak dzieci mają być chronione przed krzywdzeniem i co dokładnie zrobić, gdy ktoś podejrzewa, że dziecko jest krzywdzone. Ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich nazywa je szczególnym środkiem ochrony małoletnich (art. 3 ust. 2 pkt 2). Dokument ma konkretne elementy obowiązkowe, trzeba go udostępnić dzieciom i rodzicom, przeglądać co najmniej raz na dwa lata i stosować na co dzień, na przykład przy planowaniu wycieczki albo wtedy, gdy nowa woźna pyta, czy może zostać sama z grupą w szatni.
Kto musi mieć standardy?
Obowiązek wprowadzenia standardów ma organ zarządzający jednostką systemu oświaty, a więc w praktyce dyrektor przedszkola, szkoły podstawowej, szkoły ponadpodstawowej, placówki specjalnej, poradni i innych jednostek, o których mówi Prawo oświatowe. Obowiązek ma też organizator innej działalności z udziałem dzieci, na przykład klubu sportowego, zajęć artystycznych, kolonii albo świetlicy prowadzonej przez fundację (art. 22b). Przepis nie zależy od liczby dzieci ani od tego, czy placówka jest publiczna. Dwunastoosobowe przedszkole niepubliczne ma ten sam obowiązek co szkoła z tysiącem uczniów.
Drugie pytanie, które pojawia się od razu: czy standardy ma sama szkoła, czy może wystarczy dokument organu prowadzącego. Obowiązek spoczywa na organie zarządzającym placówką. Gmina może przygotować wzór, pomoc prawną albo szkolenie, ale pod standardami w szkole podpisuje się dyrektor i to on odpowiada za ich wprowadzenie, dostosowanie do tej szkoły i stosowanie. Ten sam dokument skopiowany ze wzoru bez zmiany nazwy placówki, bez nazwisk osób odpowiedzialnych i bez opisu własnych miejsc ryzyka kontrolujący rozpozna w minutę.
Od kiedy obowiązuje?
Ustawa z 28 lipca 2023 roku, która wprowadziła obowiązek, weszła w życie po sześciu miesiącach od ogłoszenia, czyli w lutym 2024 roku, a placówki dostały kolejne sześć miesięcy na wprowadzenie standardów (art. 10 i 12 ustawy z 2023 roku). Termin minął w sierpniu 2024 roku. Dziś, w listopadzie 2026, nie ma już okresu przejściowego. Jeśli w placówce nie ma standardów albo istnieje tylko plik bez udostępnienia i bez przeszkolonego personelu, kontrolujący opisze to jako niewykonanie obowiązku. Określenie „opóźnienie we wdrożeniu” straciło sens razem z końcem okresu przejściowego.
To ważne także z innego powodu. Kontrola obowiązków z art. 21 i 22b należy do kilku organów: wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty i marszałka województwa, a w oświacie także organu prowadzącego szkołę i organu sprawującego nadzór pedagogiczny (art. 22x). Kontrolujący może wejść do placówki, żądać dokumentów i informacji, a po kontroli sporządza protokół z zaleceniami. Jeśli stwierdzi naruszenie, niezwłocznie powiadamia Policję lub prokuratora. Niewprowadzenie standardów jest wykroczeniem zagrożonym grzywną albo naganą, przy ponownym naruszeniu surowszą grzywną (art. 23b). Z mojego doświadczenia kontrola często zaczyna się od strony internetowej placówki i od pytania zadanego pierwszej napotkanej osobie z personelu, do kogo pójdzie, gdy dziecko powie coś niepokojącego. Jeżeli woźna i wychowawczyni świetlicy odpowiadają bez zastanowienia, dokument naprawdę działa.
Dla kogo jest ten kurs?
Kurs jest dla pedagogów i psychologów szkolnych, dyrektorów i wicedyrektorów, nauczycieli, wychowawców świetlic, koordynatorów standardów, pracowników poradni, osób prowadzących kółka, zajęcia pozalekcyjne i kolonie. Zakłada, że znasz placówkę od środka i wiesz, jak wygląda dzień w szkole. Nie musisz znać przepisów ani mieć doświadczenia w prowadzeniu interwencji. Jeśli prowadzisz je od lat, znajdziesz w kursie narzędzia do uporządkowania własnych procedur: listę kontrolną elementów obowiązkowych, wzory, karty interwencji, plan wsparcia i ankiety do przeglądu.
Co ten kurs jest, a czym nie jest?
Kurs jest szkoleniem online do przerabiania we własnym tempie, z kartami i wzorami do druku. Po jego ukończeniu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany, nie daje kwalifikacji zawodowych ani uprawnień (w tym z pedagogiki specjalnej) i nie jest formą doskonalenia zawodowego uznawaną do awansu. Kurs nie jest poradą prawną: omawia przepisy ogólnie, a w konkretnej sprawie obowiązują aktualne przepisy i standardy Twojej placówki. Wątpliwości prawne rozstrzygnij z prawnikiem organu prowadzącego albo kuratorium.
Jak jest zbudowany kurs?
Szesnaście modułów po cztery lekcje. Moduły od pierwszego do czwartego porządkują prawo i dokument: obowiązek, elementy obowiązkowe, sposób pisania standardów oraz rekrutację i weryfikację pracowników. Moduły od piątego do siódmego dotyczą profilaktyki: relacji dorosły-dziecko, relacji między dziećmi, Internetu i wizerunku. Moduły od ósmego do trzynastego to rozpoznanie krzywdzenia i interwencja: rodzaje krzywdzenia, wykorzystanie seksualne, rozmowa z dzieckiem, procedura, Niebieska Karta, policja i sąd, wreszcie sytuacja, gdy krzywdzi pracownik. Moduły czternasty do szesnastego domykają dokumentację, rozmowę z rodzicami i coroczny przegląd. W każdym module jest studium przypadku, a ostatnia lekcja kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładową odpowiedzią.
Jak korzystać z lekcji?
Czytaj w kolejności, bo późniejsze moduły odwołują się do wcześniejszych. Karty w załącznikach wypełniaj danymi własnej placówki, przykłady zostaw jako wzór. Sytuacje z praktyki są opisane na wymyślonych osobach i miejscach, a komentarz pod każdą z nich pokazuje, co zrobiono dobrze, a co dałoby się zrobić lepiej. Zwroty oznaczone „Możesz powiedzieć” albo „Możesz napisać” to propozycje do przerobienia na własny głos. Jeśli coś brzmi u Ciebie sztucznie, zmień słowa i zostaw sens.
Skąd ten pomysł na standardy w oświacie?
Zanim ustawa nałożyła obowiązek, wiele placówek miało różne regulaminy, procedury „na wypadek” i zasady zapisane na tablicy w pokoju nauczycielskim. Wspólną cechą była przypadkowość: coś działało, bo pracowała tam jedna zaangażowana osoba. Gdy ta osoba odchodziła, wiedza znikała razem z nią. Standardy mają to zmienić. Dokument ma być taki, żeby nowy pracownik w pierwszym tygodniu wiedział, czego mu nie wolno, do kogo ma pójść, gdy dziecko powie coś niepokojącego, i że dyrektor oczekuje od niego reakcji.
Sytuacja z praktyki
Przedszkole publiczne, pięć oddziałów. Jesienią pracownica kuchni zauważa, że czteroletnia dziewczynka w czasie obiadu opowiada, że „wujek pokazuje zdjęcia w telefonie, a mama o tym nie wie”. Kucharka nie pracuje z dziećmi na co dzień, nigdy nie była na żadnym szkoleniu. Mówi o tym nauczycielce grupy w przejściu do szatni, wprost i krótko.
Nauczycielka: Dziękuję, że mi pani to powiedziała. Zapiszę dokładnie, co usłyszała pani i kiedy.
Kucharka: Nie wiem, czy to coś ważnego. Mała lubi opowiadać.
Nauczycielka: Nie musi pani tego oceniać. O tym, co dalej, zdecyduje osoba, która u nas przyjmuje takie zgłoszenia. Proszę mi tylko powtórzyć jej słowa, tak jak padły, i powiedzieć, kiedy to było.
Komentarz: Nauczycielka zrobiła dwie rzeczy, które zadecydowały o dalszym biegu zdarzeń. Podziękowała i nie oceniała, czy informacja jest wiarygodna. Poprosiła o słowa dosłownie, bo to, co trafi do notatki, będzie podstawą dalszych decyzji. Gdyby powiedziała „to na pewno nic takiego”, informacja zostałaby w szatni. W placówce, która ma standardy, kucharka wie, że ma coś powiedzieć, i wie komu. W placówce bez standardów to zależy od przypadku i charakteru dwóch osób.
Zwróć uwagę na to, czego nauczycielka nie zrobiła. Nie poszła do dziewczynki dopytywać, jaki wujek i jakie zdjęcia. Czterolatka pytana po kolei przez kilku dorosłych zaczyna odpowiadać tak, jak jej się wydaje, że dorośli chcą, i jej pierwsza, spontaniczna wypowiedź ginie. Notatka ze słowami dziecka trafia tego samego dnia do osoby przyjmującej zgłoszenia, a ta decyduje o kolejnych krokach zgodnie z procedurą.
Możesz powiedzieć do pracownika, który przyniósł niepokojącą informację: „Dziękuję, że mi to powiedziałaś i że przyszłaś od razu. Tak właśnie robimy, gdy martwimy się o dziecko. Zajmę się tym zgodnie z procedurą, a ty nie musisz już o nic małej pytać”.
Najczęstsze błędy w pierwszym podejściu do obowiązku
Najczęściej widzę standardy pisane „dla kontroli”, bez związku z tym, jak placówka naprawdę pracuje. Blisko tego jest wzór przepisany bez zmiany nazwy placówki i osób odpowiedzialnych. Częsty kłopot to udostępnienie dokumentu tylko w BIP, bez wywieszenia w widocznym miejscu i bez wersji dla dzieci, choć ustawa wymaga obu form. Pracownicy niepedagogiczni, czyli woźne, kucharki i administracja, bywają pomijani w szkoleniach, mimo że to oni często pierwsi słyszą, co dzieci mówią na korytarzu. Wreszcie zdarza się, że cały temat ląduje u pedagożki, a nauczyciele i dyrektor uznają, że ich to nie dotyczy.
Ćwiczenie krótkie na koniec lekcji
Sprawdź w swojej placówce trzy rzeczy: czy standardy istnieją w formie pisemnej, czy ich treść pasuje do Twojej placówki i czy ktoś poza dyrektorem potrafi powiedzieć, gdzie leżą. Zapisz wynik dla każdej z trzech odpowiedzi. Jeśli dwa z trzech sprawdzeń kończą się słowem „nie”, wyznacz osobę, która do końca tygodnia odnajdzie dokument i listę oświadczeń personelu, a potem przejdź do modułu drugiego z tym, co znalazła.
Dalsza część szkolenia
Pozostałe 63 lekcji w abonamencie
Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.
Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.