Zakres tajemnicy i jej podstawy

Co obejmuje tajemnica

Tajemnica obejmuje wszystko, czego psycholog dowiedział się w związku z wykonywaniem zawodu — także sam fakt korzystania z pomocy. To pierwszy punkt, o którym zapominają najczęściej instytucje, rodziny i sami psycholodzy. Odpowiedź „nie mogę potwierdzić ani zaprzeczyć, że ktokolwiek jest moim pacjentem" jest jedyną poprawną odpowiedzią na pytanie telefoniczne od osoby trzeciej.

Tajemnica obejmuje też: dane pochodzące od osób trzecich, obserwacje z gabinetu, treść dokumentacji, terminy wizyt i informacje o zaprzestaniu korzystania z pomocy. Nie wygasa po zakończeniu współpracy ani po śmierci pacjenta.

Trzy równoległe podstawy

1. Przepisy regulujące wykonywanie zawodu psychologa — tajemnica jako obowiązek ustawowy.
2. Zasady etyki zawodowej — obowiązek szerszy niż prawny, obejmujący także sytuacje, w których prawo milczy.
3. Ochrona danych osobowych — dane pacjenta to dane szczególnej kategorii, a ich ujawnienie jest naruszeniem także w reżimie RODO.

Skutek: jedno ujawnienie może wywołać konsekwencje w kilku reżimach jednocześnie — cywilnym (roszczenie pacjenta), administracyjnym (postępowanie organu nadzorczego), pracowniczym i — po wejściu w życie przepisów o odpowiedzialności zawodowej — dyscyplinarnym.

Dystynkcja, od której zależy wszystko dalej

Trzy sytuacje bywają mylone, a mają zupełnie różne konsekwencje:

• Zwolnienie z tajemnicy — decyzja uprawnionego organu w określonym trybie. Psycholog nie decyduje; wykonuje.
• Obowiązek zawiadomienia — wynika wprost z ustawy i tajemnica go nie uchyla. Psycholog musi działać.
• Działanie wobec bezpośredniego zagrożenia życia — psycholog decyduje sam, na podstawie oceny sytuacji, ujawniając tylko to, co niezbędne.

Pierwsza sytuacja to procedura. Druga to obowiązek. Trzecia to decyzja kliniczna z konsekwencjami prawnymi. Mieszanie ich prowadzi albo do bezczynności tam, gdzie trzeba działać, albo do ujawnienia tam, gdzie nie było podstawy.

Wniosek praktyczny

Informację o granicach poufności przekazujemy na pierwszej sesji, zanim staną się aktualne. Pacjent, który dowiaduje się o nich dopiero w momencie ich uruchomienia, słusznie odbiera to jako złamanie umowy — i ma rację, bo umowa była niepełna.

Do sprawdzenia

Czy potrafisz w trzydzieści sekund wymienić trzy wyjątki od poufności własnymi słowami? Jeśli nie, pacjent też ich nie usłyszy.