Zebranie z rodzicami klas czwartych kończy się o 19:40. Prawdziwa rozmowa zaczyna się o 19:45 na korytarzu, między szatnią a tablicą z gazetką, kiedy wychowawczyni zakłada już płaszcz. Ktoś zatrzymuje ją za rękaw i mówi ściszonym głosem: „Pani Lubomiro, bo ja chciałabym jeszcze o Antku”. Każdy, kto pracuje w szkole, zna ten moment. Zebranie było do wysłuchania, korytarz jest do rozmowy.
Ten kurs jest o takich rozmowach, a zwłaszcza o tych, po których wraca się do domu z ciężkim żołądkiem. O trudnej rozmowie z rodzicem ucznia, w której pojawiają się żal, żądanie, krzyk, milczenie albo wiadomość wysłana o 23:47.
Dla kogo jest ten kurs
Dla ludzi, którzy w szkole, przedszkolu lub poradni rozmawiają z rodzicami, a rozmowa nie zawsze idzie tak, jak by chcieli. Konkretnie dla dyrektorów i wicedyrektorów, którzy przyjmują skargi i prowadzą spotkania po nieudanej rozmowie nauczyciela z rodzicem. Dla pedagogów i psychologów szkolnych, których rodzic widzi jako „tych od problemów dziecka”. Dla wychowawców, którzy każdego dnia stoją pierwsi w kolejce. Dla nauczycieli przedmiotów, bo to oni najczęściej słyszą: „dlaczego moje dziecko ma tróję?”. I dla pracowników poradni, do których rodzic przychodzi już po nieudanej rozmowie w szkole.
Przykłady w kursie pochodzą z różnych miejsc: z dużej szkoły podstawowej w mieście i z małej wiejskiej, z przedszkola, ze szkoły ponadpodstawowej, ze szkoły specjalnej, z integracyjnej i z poradni. Postaci są zmyślone. Sytuacje nie.
Czym jest trudna rozmowa z rodzicem
Wygodna definicja brzmi tak: trudna rozmowa z rodzicem to taka, w której przynajmniej jedna ze stron czuje się zagrożona. Rodzic może się bać, że ktoś osądzi jego dziecko, albo że osądzi jego samego. Nauczyciel może się bać, że zostanie oskarżony o to, czego nie zrobił. Dyrektor może się bać skargi do kuratorium. Strach rzadko ma twarz, częściej bierze maskę złości, ironii albo ciszy.
Trudność nie zależy od tematu. Rozmowa o ocenie z matematyki bywa trudniejsza niż rozmowa o podejrzeniu zaburzeń rozwojowych, jeśli rodzic wchodzi do gabinetu z przekonaniem, że szkoła „uwzięła się” na jego syna. Dlatego w tym kursie zaczynamy od ludzi, nie od techniki. Zanim powiemy, co zrobić z krzykiem, zapytamy, skąd się wziął.
Co dostaniesz
Dwanaście modułów, w każdym cztery lekcje. Przejdziemy całą oś rozmowy: przygotowanie, pierwsze minuty, przekazanie trudnej informacji, złość, zaprzeczenie, roszczenia, rozwiedzionych rodziców, nagrywanie i wiadomości nocne, mediację, notatkę i wreszcie dbanie o siebie po wszystkim.
W lekcjach znajdziesz sytuacje z praktyki z komentarzem, dialogi z podpisanymi wypowiedziami, typowe błędy oraz bardzo dużo gotowych zdań. Zdania pojawiają się po słowach „Możesz powiedzieć” i „Możesz napisać”, żebyś mógł je wziąć i dopasować do swoich ust. W każdym module jest studium przypadku, a na końcu modułu ćwiczenie z przykładową odpowiedzią. Do kursu dołączone są karty i wzory do wydruku, między innymi karta przygotowania do spotkania, wzory zaproszeń w dzienniku elektronicznym, plan deeskalacji, ściąga o prawach i obowiązkach szkoły, wzór notatki i karta ustaleń z rodzicem.
Czym ten kurs nie jest
Napisz to sobie na marginesie, bo to ważne. Kurs nie jest akredytowany i nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych, w tym z pedagogiki specjalnej. Nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego. Po ukończeniu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin, który potwierdza udział w szkoleniu, i na tym jego rola się kończy. Jeśli dyrektor lub organ prowadzący rozliczają Cię z doskonalenia zawodowego, zapytaj ich o zasady przed zapisem.
Kurs nie jest poradą prawną. Omawiamy przepisy tam, gdzie pomagają w rozmowie, na przykład gdy rodzic pyta, czy szkoła musi coś zrobić. Przepisy się zmieniają, a konkretna sprawa zależy od statutu szkoły, orzeczeń sądu i dokumentów, które masz przed sobą. Przy sprawach spornych zapytaj dyrektora, organ prowadzący lub radcę prawnego organu. Kurs nie zastępuje też pomocy lekarza ani psychoterapeuty ani Tobie, ani dziecku, ani rodzicowi.
Nie ma tu żadnej gwarancji, że rodzic po Twoim zdaniu się uspokoi. Są sposoby, które zwiększają szansę na rozmowę, i sposoby, które ją zmniejszają. Tylko tyle i aż tyle.
Dwie zasady na cały kurs
Pierwsza: nie wygrywasz z rodzicem. Nie prowadzisz sporu, w którym ktoś ma przegrać. Szkoła i rodzic siedzą po dwóch stronach stołu, a na stole leży dziecko. Rodzic może się mylić w faktach, w ocenie, w tonie. Nadal jest rodzicem tego dziecka, będzie nim jutro i za rok, kiedy Ty możesz już uczyć kogoś innego.
Druga: dbasz o granice własne i szkoły. Rodzic ma prawo do informacji, szacunku i odpowiedzi. Nie ma prawa do obrażania, groźby ani żądania, które łamie przepisy. Ciepło wobec rodzica nie oznacza zgody na wszystko. Moduł piąty i siódmy pokażą, jak je wyważyć.
Obie zasady przewijają się we wszystkich dialogach. Jeśli zobaczysz, że nauczycielka nie dała się wciągnąć w spór, a mimo to nie ustąpiła ani o krok, to właśnie jest ta równowaga.
Pierwsza scena
Wróćmy na korytarz. Lubomira, wychowawczyni klasy 4b w dużej miejskiej szkole podstawowej, ma za sobą sześć lekcji, dyżur i trzygodzinne zebranie. Przed nią stoi Rajmund, ojciec Antka.
Rajmund: Bo ja nie chciałem przy wszystkich, ale Antek wraca do domu zły. Mówi, że pani go ciągle poprawia.
Lubomira: Dziękuję, że Pan do mnie podszedł. Chętnie o tym porozmawiam, ale nie na korytarzu, bo to ważne. Czy możemy umówić się na jutro po lekcjach? Mam wolną salę 12 od 14:30. Przyniosę zeszyt Antka i notatki.
Rajmund: Dobrze. Ale tylko pięć minut, bo mam pracę.
Lubomira: Zarezerwuję dwadzieścia, żebyśmy nie musieli się spieszyć. Jeśli skończymy wcześniej, tym lepiej.
Komentarz: wychowawczyni nie odpowiada na zarzut, nie tłumaczy się i nie wchodzi w szczegóły na korytarzu. Robi dwie rzeczy: dziękuje i odkłada rozmowę na dobre miejsce z konkretnym terminem. Zwróć uwagę, że nie powiedziała: „Pan się myli”. Powiedziała, że sprawa jest ważna. To jest różnica między rozmową, która może się udać, a taką, która od razu schodzi w spór. W module drugim rozłożymy to na części i zobaczysz, co jeszcze mogła przygotować.
Możesz powiedzieć rodzicowi, który zaczepia Cię w drodze do samochodu: „Rozumiem, że to ważne. Nie chcę odpowiadać w biegu, bo zasługuje Pan na uwagę. Czy możemy się umówić na jutro?”.
Jeśli jesteś w pierwszym lub drugim roku pracy, taka scena kosztuje więcej. Rodzic bywa w wieku Twoich rodziców, mówi do Ciebie „pani Lubomiro” tonem, w którym słychać „dziecko”, a Ty nie masz jeszcze za sobą stu podobnych rozmów, które dają spokój. Pomaga jedno: nie musisz znać odpowiedzi na korytarzu. Wystarczy, że znasz następny krok. Możesz powiedzieć: „Chcę to dobrze sprawdzić, zanim odpowiem. Zapiszę sobie Pana pytanie i odezwę się jutro przez dziennik z propozycją terminu”. Potem rzeczywiście się odezwij, najlepiej przed południem. Rodzic, który dostał obiecaną wiadomość o czasie, przychodzi na spotkanie spokojniejszy niż ten, który czekał dwa dni.
Inaczej wygląda to w małej szkole, gdzie wszyscy się znają. Tam korytarz bywa sklepem, przystankiem albo parafialnym festynem. Ojciec ucznia może być sąsiadem, kuzynem męża albo radnym gminy. Zasada pozostaje ta sama, zmienia się tylko zdanie: „Panie Rajmundzie, w sklepie nie będę o tym mówić, bo tu każdy słucha. Zapraszam jutro do szkoły, o czternastej trzydzieści będę w sali”.
Jak pracować z kursem
Najlepiej czytać po jednej lekcji i od razu zastosować jedno zdanie. Nie ma sensu zapamiętywać całości. Zacznij od zdania, które pasuje do ostatniej trudnej rozmowy, i sprawdź, jak by brzmiało w Twoich ustach. Jeśli brzmi sztucznie, zmień słowa. Rodzic wyczuwa wyuczoną formułkę szybciej niż kłamstwo.
Ćwiczenia na końcu modułów nie są sprawdzianem. Odpowiadasz na nie dla siebie, najlepiej na kartce. Przykładowa odpowiedź nie jest jedyną słuszną, tylko jedną z możliwych. Jeśli Twoja jest inna, a lepiej pasuje do Twojej szkoły, to dobrze.
Zdarzy się, że zobaczysz w dialogu zdanie, które wydaje Ci się zbyt grzeczne dla rodzica, który się nie zachowuje. To zamierzone. W rozmowach z rodzicami łatwiej schodzić po drabinie niż po niej wchodzić. Z uprzejmego tonu zawsze możesz przejść do stanowczego. Z krzyku w stronę uprzejmości jest trudniej.
Dwa słowa o wstydzie
Wielu uczestników takich kursów boi się przyznać, że trudne rozmowy ich wyczerpują. Jakby doświadczony nauczyciel nie powinien się tym przejmować. To nieprawda. Z rozmów, w których ktoś na nas krzyczy albo nas pomawia, nie wychodzi się obojętnym. Jeśli Ty też wracasz do domu z obrazem rodzica, który zatrzaskuje drzwi, nie jesteś słaby. Jesteś człowiekiem pracującym z ludźmi. W ostatnim module wrócimy do tego tematu osobno.
Zadanie na dziś
Weź kartkę i napisz jedną trudną rozmowę z rodzicem z ostatnich miesięcy. Nie zapisuj nazwisk. Wypisz: co rodzic powiedział na początku, jak się poczułeś i co chciałbyś powiedzieć inaczej. Odłóż kartkę. Wrócisz do niej po module piątym i zobaczysz, co się zmieniło w Twoim sposobie myślenia o tej rozmowie.
Dalsza część szkolenia
Pozostałe 47 lekcji w abonamencie
Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.
Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.