Czwartek, trzecia godzina, szkoła podstawowa w średniej wielkości mieście. Lucjana uczy w klasie piątej przyrody i prowadzi wychowawstwo. Na stole ma stos sprawdzianów z działu o układzie pokarmowym. Pięć prac zaczyna się tak samo: uczeń przepisał pytanie, napisał dwa zdania i zostawił resztę pustą. Jedna z prac należy do Asji, która na lekcji kiwa głową, kiedy Lucjana pyta, czy wszystko jasne, a po sprawdzianie mówi cicho: „Ja się uczyłam, ale i tak nic nie pamiętam”. Lucjana nie wie, czy ma przed sobą ucznia, który się nie przykłada, czy ucznia, który próbuje, i mimo to nie dociera do wyniku. Nie wie też, od czego zacząć.
Czym są trudności w uczeniu się w tym szkoleniu?
Trudności w uczeniu się to w tym kursie sytuacja, w której uczniowi nauka idzie trudniej, niż wynikałoby z wieku, klasy i wysiłku, jaki wkłada. Nie jest to diagnoza ani nazwa choroby. To opis tego, co widzisz w klasie: uczeń długo robi to, co inni robią szybko, często nie rozumie poleceń, zapomina to, czego uczył się wczoraj, albo przy każdym nowym zadaniu zamiera. Pod takim obrazem może kryć się wiele przyczyn, od zwykłego braku okularów, przez luki po zmianie szkoły i inny język w domu, po trudności, które rozpoznaje poradnia.
Taki sposób mówienia ma jedną zaletę: pozwala Ci działać, zanim ktokolwiek postawi nazwę. Nie czekasz na opinię, żeby powtórzyć polecenie krótszymi zdaniami, usiąść bliżej ucznia albo rozłożyć zadanie na trzy kroki. Zaczynasz od tego, co leży w Twoich rękach, a to, co wymaga specjalisty, przekazujesz specjaliście z dobrym opisem w ręku.
Dla kogo jest ten kurs?
Kurs jest przeznaczony dla osób, które w szkole mają kontakt z uczniem w momencie, gdy nauka zaczyna iść trudniej. Dotyczy to nauczycieli przedmiotów i wychowawców, od klas początkowych po szkołę ponadpodstawową, nauczycieli przedszkoli i edukacji wczesnoszkolnej, pedagogów i psychologów szkolnych, pedagogów specjalnych i terapeutów pedagogicznych, nauczycieli wspomagających i współorganizujących kształcenie, nauczycieli klas integracyjnych i szkół specjalnych, dyrektorów i wicedyrektorów oraz pracowników poradni, którzy wspierają szkoły.
Różne role wyciągają z tego samego materiału różne rzeczy. Nauczyciel przedmiotu zabierze stąd dostosowania, polecenia i sposoby sprawdzania wiedzy. Wychowawca przede wszystkim rozmowy z rodzicem i plan na cały rok. Pedagog i psycholog szkolny uporządkują zbieranie obserwacji i przekazywanie sprawy poradni. Dyrektor zyska spojrzenie na zajęcia wsparcia, ocenianie i promocję. Możesz czytać lekcje po kolei albo wybierać te, których potrzebujesz teraz.
Czym ten kurs jest?
Kurs jest szkoleniem online, które przechodzisz we własnym tempie. Składa się z dwunastu modułów po cztery lekcje. Każda lekcja zawiera sytuacje z praktyki z komentarzem, rozmowy z podpisanymi wypowiedziami, typowe błędy i gotowe sformułowania. W każdym module znajdziesz studium przypadku, a na końcu modułu ćwiczenie z przykładową odpowiedzią. Do kursu dołączone są karty i wzory do druku, które możesz uzupełnić własnymi danymi i zabrać na zebranie zespołu.
Kurs prowadzi Cię od pierwszych pytań, przez możliwe przyczyny, obserwację w klasie i różnice między rodzajami trudności, aż do współpracy z poradnią, zajęć wsparcia, oceniania i rozmów z uczniem oraz rodzicem. Uczy patrzeć na ucznia całościowo, ale nie robi z Ciebie diagnosty.
Czym ten kurs nie jest?
Kurs nie jest akredytowany i nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych, w tym z pedagogiki specjalnej, i nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego. Po ukończeniu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin, który potwierdza udział w szkoleniu i czas poświęcony na naukę. Jeśli Twoja szkoła wymaga zaświadczenia o określonej formie doskonalenia, sprawdź to u dyrektora, zanim zapiszesz się na jakikolwiek kurs.
Kurs nie jest poradą prawną ani medyczną. Przepisy omawiam tam, gdzie służą praktyce szkoły, na przykład przy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, ocenianiu i promocji, ale w sprawach spornych i przy zmianach prawa sprawdź aktualny stan prawny, a w razie wątpliwości zapytaj dyrektora, organ prowadzący albo prawnika. Żadna lekcja nie zastępuje też pomocy lekarza ani psychoterapeuty.
Kurs nie uczy diagnozowania inteligencji, dyskalkulii ani zaburzeń języka i nie uczy prowadzenia terapii. Nauczyciel nie diagnozuje i nie leczy. Obserwuje, dostosowuje pracę i przekazuje sprawę dalej. Rozpoznania należą do poradni, lekarzy i specjalistów, a terapię prowadzą osoby z odpowiednimi kwalifikacjami. Nie znajdziesz tu treści testów, norm ani punktacji, bo nie są Ci potrzebne do codziennej pracy.
Co to znaczy, że nauczyciel nie diagnozuje?
To znaczy, że nie ustalasz, co dziecku jest, ale możesz opisać, co widzisz. Różnica brzmi prosto, a w praktyce bywa trudna, bo w pokoju nauczycielskim diagnozy pojawiają się same. Słyszysz: „On jest po prostu leniwy”, „To na pewno dysleksja”, „Ona ma za niskie IQ”. Każde z tych zdań brzmi jak ustalenie, a jest przypuszczeniem.
Posłuchaj rozmowy, którą Lucjana odbyła z pedagożką następnego dnia.
Lucjana: Mam w piątej klasie Asję. Na sprawdzianie z przyrody oddała prawie pustą kartkę, a na lekcji wszystko wydaje się jasne. Zastanawiam się, czy to nie jest dysleksja.
Pedagożka: Co dokładnie widzisz, kiedy Asja pracuje?
Lucjana: Czyta wolno, czasem zgaduje końcówki wyrazów. Przy pytaniach otwartych zamiera. Do tablicy nie chce wychodzić.
Pedagożka: To są bardzo dobre obserwacje. Nazwę zostawmy poradni, jeśli do niej dojdziemy. Teraz zapiszmy, kiedy to się dzieje, jak długo trwa i co pomaga. A jeszcze jedno: czy ktoś sprawdzał Asji wzrok?
Komentarz: Lucjana zaczęła od przypuszczenia, a pedagożka przeniosła rozmowę na obserwacje. Pytanie „co to jest” zamieniło się w pytania „co widzę” i „co mogę sprawdzić”, a na te dwa nauczycielka umie odpowiedzieć już w tym tygodniu. Ostatnie pytanie dotyczyło wzroku, bo najprostsze przyczyny sprawdza się najpierw. Wraca do nich cały moduł drugi.
W szkole, w której pedagog bywa dwa razy w tygodniu, a psychologa nie ma na etacie, taka rozmowa może się odbyć na przerwie albo przez krótką wiadomość w dzienniku. Liczy się kolejność: najpierw opis, potem proste sprawdzenia, a dopiero na końcu pytanie o poradnię.
Jak zdanie o diagnozie brzmi w ustach nauczyciela?
W rozmowie z rodzicem nauczyciel łatwo przekracza granicę. Mówi: „Pani syn ma na pewno ADHD” albo „Córka jest po prostu mniej zdolna”. Rodzic słyszy wyrok od osoby, która nie ma do tego narzędzi, i często broni dziecka przed ocenianiem zamiast wspólnie szukać pomocy.
Możesz powiedzieć: „Widzę, że Asja czyta wolniej niż koledzy i przy zadaniach otwartych często się zatrzymuje. Chciałabym ustalić z Panią, co możemy sprawdzić i czy poradnia mogłaby nam pomóc spojrzeć na to szerzej”. Takie zdanie opisuje fakty, nie ma w nim nazwy, a jednak otwiera drogę do działania.
Typowe błędy na początku drogi
Pierwszy błąd to czekanie. Nauczyciel obserwuje trudności, ale nic nie zmienia, bo „poradnia powie, co robić”. Opinia przychodzi po miesiącach, a uczeń przez ten czas kolekcjonuje porażki. Zmiany w formie pracy możesz zacząć w tym samym tygodniu, w którym zauważasz problem.
Drugi błąd to etykieta wypowiedziana przy klasie: „Ty nigdy nic nie umiesz” albo, w wersji łagodniejszej, „No, Ty to masz z tym kłopot”. Dziecko zapamiętuje takie zdania na lata i przejmuje je jako opis siebie. Zostaw rozmowę o trudnościach na czas, kiedy jesteście sami.
Trzeci błąd to szukanie jednej przyczyny. Uczeń, który słabo czyta, może mieć za sobą dwa lata nieregularnej nauki, może źle widzieć i może być dwujęzyczny. Każda z tych rzeczy ma inne rozwiązanie, a razem tworzą obraz, którego żadna etykieta nie obejmie.
Czwarty błąd to samotne dźwiganie sprawy. Nauczyciel, który uważa, że musi sam rozwiązać problem ucznia, wypala się albo zaczyna unikać rozmów. W szkole jest wychowawca, są inni nauczyciele i dyrektor, zwykle także pedagog lub psycholog, choćby na część etatu. Z ich pomocy korzystasz od pierwszego tygodnia.
Jak pracować z tym kursem?
Czytaj lekcję, a potem zatrzymaj się nad jednym uczniem ze swojej klasy. Nie musisz zapisywać jego nazwiska. Wystarczy, że zadasz sobie pytanie: gdzie ta sytuacja pasuje do Twojej? Wypełniaj karty w miarę postępu: w pierwszym module będzie to lista pierwszych pytań, w drugim karta możliwych przyczyn, w trzecim arkusz obserwacji.
Stosuj od razu jedną rzecz z lekcji. Nie dziesięć. Jedna zmiana w sposobie wydawania poleceń albo jedno zdanie do rodzica da Ci więcej niż zapamiętanie całego modułu. Po tygodniu sprawdź, co się zmieniło, i zapisz to krótko.
W kursie spotkasz uczniów z różnych szkół: dużych miejskich, wiejskich, przedszkoli, szkół ponadpodstawowych, specjalnych, integracyjnych i z poradni. Wszystkie postaci i sytuacje są wymyślone, a podobieństwo do rzeczywistych osób jest przypadkowe. Rozmowy są przykładami do przemyślenia, nie wzorcami do przepisania słowo w słowo.
Studium przypadku: pierwsza kartka z pytaniami
Wróćmy do Lucjany. Po rozmowie z pedagożką wzięła kartkę i zapisała, co wie, a czego nie wie o Asji.
Wie, że sprawdzian oddała prawie pustą kartkę. Wie, że na lekcji kiwa głową. Wie, że czyta wolno i zgaduje końcówki. Nie wie, czy dziewczynka dobrze widzi, czy ma kłopot ze słuchem, ile lekcji opuściła w czwartej klasie, w jakim języku mówi się w jej domu i czy w domu jest ktoś, kto ją przepytuje. Nie wie też, jak Asja sama opisuje swoje uczenie się.
Następnego dnia Lucjana poprosiła Asję na rozmowę po lekcji.
Lucjana: Asja, chciałabym, żebyśmy razem zrozumiały, co Ci utrudnia naukę przyrody. Nie oceniam Cię i nie będzie z tego oceny.
Asja: Ja się uczę, tylko mi to uciekło.
Lucjana: Jak się uczysz? Pokaż mi, co robisz, kiedy siadasz do zeszytu.
Asja: Czytam to, co jest w książce, kilka razy.
Lucjana: I potem jak sprawdzasz, czy pamiętasz?
Asja: Nie sprawdzam. Mama mówi, że jak przeczytam trzy razy, to wejdzie.
Komentarz: ta krótka rozmowa nie wskazuje jednej przyczyny. Widać z niej za to, że Asja nie ma sposobu na sprawdzanie, czy pamięta, a tego można uczyć. Przy okazji Lucjana dowiedziała się, że w domu jest wsparcie, tylko oparte na przekonaniu, które nie zawsze pomaga. Zapisała trzy pytania: o wzrok, o słuch i o to, jak Asja sprawdza samą siebie. Od nich zaczęła, a w następnych lekcjach zobaczysz, jak to pogłębiać.
Dalsza część szkolenia
Pozostałe 47 lekcji w abonamencie
Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.
Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.