Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Uczeń w kryzysie samobójczym: co ma zrobić szkoła. Procedura, rozmowa z uczniem i rodzicem, powrót ucznia po szpitalu

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dla kogo jest ten kurs i gdzie kończy się rola szkoły

19 minModuł: Sygnały ostrzegawcze w szkole: co widzi nauczyciel, wychowawca i kolega

Wtorek, za dziesięć ósma, szkoła podstawowa w małym mieście. Aldona, pedagożka na pół etatu, stawia torbę na krześle w gabinecie i od progu słyszy pukanie. Eliza, nauczycielka polskiego, trzyma w ręku zeszyt ósmoklasistki. Na ostatniej stronie, między notatkami z lekcji, jest jedno zdanie napisane drobnym pismem: „Chyba nikomu nie będzie przykro, jak mnie nie będzie”.

Eliza: Nie wiem, czy to nic, czy coś. Iga jest cicha, ale zawsze była cicha. Nie chcę robić z tego dramatu.

Aldona: Zrobiłaś to, co trzeba: przyszłaś. Zostaw zeszyt u mnie. Powiedz mi tylko, kiedy ostatnio z nią rozmawiałaś i czy dziś jest w szkole.

Eliza: Jest, siedzi w ostatniej ławce. Rozmawiałam w piątek, o wypracowaniu.

Komentarz: nauczycielka nie musiała wiedzieć, czy to kryzys. Jej rola skończyła się w chwili, gdy zauważyła zdanie, które ją zaniepokoiło, i przyniosła je komuś, kto może zapytać ucznia wprost. Pedagożka nie obiecała, że wszystko będzie dobrze, i nie zapytała, czy Eliza „jest pewna”. Zapytała o fakty i zabezpieczyła zeszyt. Możesz powiedzieć koleżance albo koledze z pokoju nauczycielskiego: „Dobrze, że przyszłaś. Od teraz zajmujemy się tym razem”. Nauczycielka wychodzi wtedy z gabinetu z poczuciem, że zrobiła to, co do niej należało, i następnym razem też przyjdzie.

Kurs dotyczy właśnie takich poranków: zdania w zeszycie, ucznia, który na korytarzu mówi „po co to wszystko”, wiadomości przyniesionej przez kolegę, telefonu od rodzica w sobotę wieczorem. I tego, co dzieje się dalej: rozmowy, decyzji, czy dzwonić pod 112, rodziców, klasy i powrotu ucznia ze szpitala.

Dla kogo jest ten kurs

Kurs powstał dla ludzi, którzy w szkole albo w poradni odpowiadają za uczniów i nie zawsze mają obok kogoś, kto wie więcej. Czytają go dyrektorzy, którzy podpisują procedury i podejmują decyzje, pedagodzy i psycholodzy szkolni, wychowawcy, nauczyciele przedmiotów, pracownicy poradni, a także pedagodzy z przedszkoli i szkół specjalnych. Jeśli jesteś jedyną osobą w placówce, która ma dyplom z psychologii albo pedagogiki, ten kurs jest szczególnie dla Ciebie, bo najczęściej wszystko spada wtedy na jedną osobę.

Nie musisz mieć wcześniejszego przygotowania klinicznego. Wystarczy, że umiesz rozmawiać z uczniem, prowadzić notatki i zadzwonić do rodzica. Całą resztę, czyli słowa pierwszej rozmowy, kolejność kroków, zapis w dokumentacji i rozmowę z klasą, rozbieramy tu krok po kroku, z gotowymi zdaniami.

Czym jest kryzys samobójczy z punktu widzenia szkoły

Kryzys samobójczy ucznia to stan, w którym młody człowiek myśli o odebraniu sobie życia, planuje to albo już próbował. Granice między tymi stanami nie są ostre. Uczeń, który dziś mówi „chciałbym zasnąć i się nie obudzić”, za tydzień może mieć konkretny plan, a u innego ucznia myśli mijają po kilku dniach. Z zewnątrz tego nie rozróżnisz, i nie musisz. Ocena ryzyka należy do lekarza psychiatry albo psychologa klinicznego, który zbada ucznia w gabinecie.

Szkoła więc nie diagnozuje i nie ocenia ryzyka klinicznie, nie stosuje skal z punktacją i nie prowadzi terapii. Szkoła ma cztery zadania, które da się wykonać bez żadnego tytułu lekarskiego:

  1. zapytać ucznia wprost, czy myśli o odebraniu sobie życia,
  2. ocenić pilność, czyli czy to jest sytuacja na dziś, na ten tydzień, czy do ustalenia z rodzicem,
  3. nie zostawiać ucznia samego, dopóki nie przejmie go ktoś dorosły i odpowiedzialny,
  4. przekazać sprawę dalej: rodzicowi, pedagogowi, dyrektorowi, a w razie potrzeby lekarzowi lub służbom ratunkowym.

Wszystko, co dalej znajdziesz w kursie, jest rozwinięciem tych czterech punktów. Ocena ryzyka w gabinecie, plan bezpieczeństwa, leczenie i psychoterapia należą do specjalistów klinicznych. Jeśli pracujesz w gabinecie i potrzebujesz protokołu oceny ryzyka, poznaj kurs „Ocena ryzyka samobójczego i plan bezpieczeństwa: protokół dla gabinetu”. Ten kurs zajmuje się tym, co może i powinna zrobić szkoła, zanim uczeń trafi do lekarza, i po jego powrocie.

Czy nauczyciel ma obowiązek reagować

Tak. Dyrektor szkoły sprawuje opiekę nad uczniami i stwarza warunki ich harmonijnego rozwoju psychofizycznego (Prawo oświatowe, art. 68 ust. 1), a nauczyciele i inni pracownicy realizują to w codziennej pracy. Kodeks karny w art. 162 mówi o obowiązku udzielenia pomocy człowiekowi w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia, a w § 2 dodaje, że nie popełnia przestępstwa ten, kto nie udziela pomocy sam, gdy możliwa jest niezwłoczna pomoc instytucji do tego powołanej. Dla szkoły to dobra wiadomość: telefon pod 112 i pozostanie z uczniem do przyjazdu zespołu ratownictwa to właśnie udzielenie pomocy. Nikt nie oczekuje od Ciebie leczenia.

Nie odpowiadasz za to, czego nie dało się zauważyć. Odpowiadasz za to, co zrobisz z informacją, którą masz: czy zapytasz ucznia, czy zostaniesz z nim i komu przekażesz sprawę.

Dokąd dzwonisz od pierwszej strony kursu

Zanim przejdziemy dalej, zapamiętaj numery, które będą wracały w kolejnych lekcjach. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwonisz pod 112. Uczeń może zadzwonić lub napisać na telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 albo skorzystać z numeru 800 12 12 12 (Rzecznik Praw Dziecka). Dorosły, który jest w kryzysie, może zadzwonić pod 116 123 (całodobowo) albo 800 70 2222 (całodobowo). Te numery warto mieć wywieszone w gabinecie i w pokoju nauczycielskim.

Możesz napisać w mailu do rady pedagogicznej: „W razie rozmowy z uczniem, który mówi o chęci odebrania sobie życia, nie zostawiamy go samego, informujemy pedagoga lub psychologa i dyrektora oraz kontaktujemy się z rodzicem tego samego dnia. W zagrożeniu bezpośrednim dzwonimy pod 112”. Dopisz pod spodem, kto zastępuje pedagoga, gdy go nie ma w szkole, i numer telefonu do tej osoby.

Jak jest zbudowany kurs

Kurs ma 12 modułów po cztery lekcje. Zaczynamy od tego, co widać: od sygnałów ostrzegawczych w słowach, zachowaniu i pracach ucznia. Drugi moduł to pierwsza rozmowa, słowo po słowie. W trzecim uczysz się oceniać pilność, czyli rozróżniać sytuację na 112 od sytuacji na pilną konsultację i od sytuacji na plan w szkole. Czwarty moduł to szkolna procedura: kto co robi i w jakiej kolejności. Piąty to rozmowa z rodzicem, który się boi, zaprzecza albo obwinia szkołę. Szósty dotyczy tajemnicy i tego, kto ma wiedzieć. Siódmy opisuje sygnały z sieci. Ósmy uczy, jak rozmawiać z klasą po próbie samobójczej ucznia. Dziewiąty i dziesiąty prowadzą przez powrót ze szpitala i pierwsze tygodnie. Jedenasty to zapobieganie, a dwunasty dotyczy Ciebie: pedagoga, który po takiej interwencji też potrzebuje wsparcia.

W każdym module znajdziesz sytuacje z praktyki z podpisanymi dialogami i komentarzem, jedno studium przypadku oraz ćwiczenie praktyczne z przykładową odpowiedzią. Do kursu dołączone są karty i wzory do wydruku. Postaci w sytuacjach są wymyślone, a szkoły, miejscowości i rozmowy nie opisują prawdziwych osób.

Czego ten kurs nie jest

Kurs jest szkoleniem online CWP dla pedagogów, nauczycieli i specjalistów. Nie jest akredytowany, nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych (w tym z pedagogiki specjalnej) i nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego. Po jego ukończeniu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie zastępuje pomocy psychologicznej ani leczenia: uczeń w kryzysie samobójczym potrzebuje lekarza psychiatry dzieci i młodzieży, a Ty pomagasz mu do tego lekarza dotrzeć i wrócić potem do szkoły. Kurs nie jest też poradą prawną. Przepisy omawiam tam, gdzie służą praktyce, a szkolną procedurę zapisz po konsultacji z organem prowadzącym i sprawdź aktualny stan prawny.

W kursie nie opisuję metod samobójstwa ani samookaleczeń, nawet w przykładach. Żadna z opisanych sytuacji nie kończy się śmiercią ucznia. Nie podaję statystyk, bo nie są Ci potrzebne do działania. Potrzebne jest Ci co innego: spokój, kilka zdań, które możesz powiedzieć, i wiedza, do kogo zadzwonić.

Zadanie na dziś: pierwszy krok

Zanim przejdziesz do następnej lekcji, sprawdź jedną rzecz: czy w Twojej szkole wiadomo, kto przyjmuje zgłoszenie o uczniu, który mówi o chęci odebrania sobie życia. Jeśli odpowiedź brzmi „pedagog”, a pedagog ma wolne w środę, to procedury jeszcze nie ma. Zapisz sobie imię osoby, która zastępuje, i numer do niej. Do tego tematu wrócimy w module czwartym, ale ta jedna kartka już dziś zmniejsza ryzyko, że wiadomość utknie w czyjejś szufladzie.

Wracając do Aldony i Elizy: tego dnia pedagożka porozmawiała z Igą na pierwszej przerwie, zapytała ją wprost, a po rozmowie zadzwoniła do mamy dziewczynki. Jak ta rozmowa mogła wyglądać, zobaczysz w drugim module. Na razie zapamiętaj: nie musiałaś wiedzieć, czy to „na pewno” kryzys. Wystarczyło, że zauważyłaś i nie zostałaś z tym sama.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 47 lekcji w abonamencie

Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.