Wtorek, dziewiąta czterdzieści, grupa pięciolatków w przedszkolu na osiedlu z wielkiej płyty. Odeta, nauczycielka z dwudziestoletnim stażem, rozkłada na dywanie trzy miski: z suchym grochem, z wodą z odrobiną płynu do naczyń i z wilgotnym piaskiem. Dwudziestu troje dzieci siada w kole. Kajtek od razu wkłada obie ręce w groch i zaczyna nim sypać w powietrze. Fela odsuwa się do tyłu, chowa dłonie pod pachy i patrzy na miski tak, jakby stały w nich węże. Reszta grupy robi wszystko pomiędzy.
Odeta nie robi z tego problemu. Mówi do Kajtka, że groch ma zostać w misce, i podsuwa mu drugą, większą, w której może przesypywać kubkiem. Felę pyta, czy chce być „strażniczką” i podawać innym kubeczki. Fela kiwa głową. Po dziesięciu minutach dotyka grochu jednym palcem, sama z siebie. Odeta niczego nie komentuje. Wieczorem zapisze w zeszycie obserwacji krótką notatkę.
Ta scena dobrze pokazuje, o czym jest ten kurs. Zabawy sensoryczne w przedszkolu i szkole to zwykła praca nauczycielki z grupą: przygotowane materiały, jasny przebieg, kilka wariantów dla dzieci, które reagują na bodźce inaczej niż reszta, i spokojne zakończenie. Bez obietnic, bez diagnozowania, z dużą uważnością na to, co dziecko pokazuje.
Czym są zabawy sensoryczne?
Zabawy sensoryczne to zabawy, w których dziecko poznaje świat przez zmysły i ruch: dotyka, przesypuje, ugniata, słucha, wącha, huśta się, dźwiga, pcha, balansuje na linii, leży na brzuchu, a dorosły za jego zgodą lekko dociska mu plecy dużą poduchą. Zmysłów jest więcej niż pięć ze szkolnej listy. Oprócz wzroku, słuchu, dotyku, smaku i węchu dziecko ma zmysł równowagi (narząd w uchu wewnętrznym), czucie ciała, czyli informacje z mięśni i stawów o tym, gdzie jest ręka i jak mocno pcha, oraz odczucia z wnętrza ciała: głód, pełny pęcherz, bicie serca. W kursie będziemy o nich mówić prostymi słowami, bez specjalistycznych nazw tam, gdzie nie są potrzebne.
Dzieci po prostu lubią grzebać w piasku i stukać w pokrywki, więc zabawa sensoryczna daje im przede wszystkim radość i ciekawość. Nauczycielce przydaje się jeszcze do czegoś: pomaga grupie wrócić do stanu, w którym da się bawić i uczyć. Po długim siedzeniu przyda się ruch, po hałaśliwej przerwie coś wyciszającego. Liczy się też udział. Dziecko, które unika hałasu albo brudnych rąk, często siedzi z boku. Dobrze dobrany wariant zabawy pozwala mu być z grupą, choćby na własnych warunkach.
Zabawy sensoryczne nie są terapią
Zabawa sensoryczna w sali nie jest terapią integracji sensorycznej ani żadną inną terapią. Terapię prowadzi terapeuta z odpowiednim przygotowaniem, po własnej ocenie dziecka, w sali ze specjalnym sprzętem podwieszanym, z planem dopasowanym do jednego dziecka. Nauczycielka prowadzi zajęcia dla grupy, obserwuje, dostosowuje warianty i współpracuje z rodzicem i specjalistami. To dużo, i ta praca ma sens sama w sobie, ale ma inne cele.
Ta granica ma znaczenie w rozmowie z rodzicem. Jeśli rodzic usłyszy, że jego dziecko „ma w przedszkolu SI”, może uznać, że terapii już nie potrzebuje, albo odwrotnie, że skoro przedszkole robi terapię, to dziecko ma zaburzenie. Lepiej mówić o tym, co robicie naprawdę.
Możesz powiedzieć: „W naszej grupie codziennie robimy krótkie zabawy z ruchem, dotykiem i dźwiękiem. Pomagają dzieciom wyciszyć się albo ożywić. To nie jest terapia, po prostu część naszego dnia w przedszkolu”.
Dla kogo jest ten kurs
Kurs napisałam dla osób, które pracują z dziećmi w wieku od trzech do dziewięciu, dziesięciu lat w grupie:
- nauczycielek i nauczycieli wychowania przedszkolnego, także w oddziałach przedszkolnych przy szkołach i w zerówkach,
- nauczycielek edukacji wczesnoszkolnej w klasach 1-3,
- wychowawców świetlicy szkolnej,
- pedagogów i pedagogów specjalnych, którzy wspierają nauczycieli,
- terapeutów pedagogicznych prowadzących zajęcia korekcyjno-kompensacyjne,
- nauczycieli wspomagających w oddziałach integracyjnych,
- dyrektorów przedszkoli, którzy planują wyposażenie sal i chcą wiedzieć, na co wydać pieniądze, a czego nie kupować.
Jestem pedagożką specjalną i terapeutką integracji sensorycznej. Przez wiele lat pracowałam jako nauczycielka w oddziale integracyjnym przedszkola, potem w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Od kilkunastu lat prowadzę warsztaty dla rad pedagogicznych o tym, jak prowadzić zabawy sensoryczne z całą grupą w zwykłej sali. Ten kurs jest zapisem tego, co sprawdza się w sali na dwadzieścia pięć osób, z budżetem bliskim zera.
Czego się nauczysz
Po kursie będziesz mieć w ręku gotowe zabawy i scenariusze, które możesz poprowadzić jutro rano. Każda zabawa ma opis wieku, czasu, materiałów, przebiegu w krokach, wariantu łagodniejszego dla dziecka, które łatwo się przeciąża, wariantu mocniejszego dla dziecka, które szuka intensywnych wrażeń, oraz wskazówki, czego pilnować. Nauczysz się urządzić kącik wyciszenia z rzeczy, które masz w sali albo dostaniesz od rodziców, i wprowadzić go tak, żeby dzieci z niego korzystały, a nie traktowały jak karnego miejsca. Dostaniesz trzydzieści krótkich przerw ruchowych dla klas 1-3, z których część sprawdza się też w przedszkolu, i dziesięć pełnych konspektów zajęć po 45 minut. Zobaczysz też, jak rozmawiać z rodzicem o tym, co widzisz w zabawie, i jak współpracować z terapeutą, jeśli dziecko chodzi na terapię.
Do kursu dołączyłam piętnaście kart do druku: informację dla rodziców, kartę obserwacji, karty z zabawami, listę materiałów do kącika, zasady bezpieczeństwa i plan tygodnia.
Czego ten kurs nie zrobi
Nie nauczysz się tu diagnozować. Rozpoznawanie trudności w przetwarzaniu bodźców, kierowanie do poradni i dostosowania w budynku szkoły opisuje inny kurs, do którego odeślę w następnej lekcji. Nie dostaniesz też planu terapii dla konkretnego dziecka ani „diety sensorycznej”, którą nauczycielka miałaby ustalić sama. Jeśli dziecko ma taki plan od terapeuty, pokażę, jak go włączyć w dzień grupy.
Nie obiecuję, że zabawy wyciszą każdą grupę albo poprawią czytanie. Dają dzieciom okazję do ruchu i doświadczeń, pomagają niektórym wrócić do równowagi i ułatwiają udział w zajęciach. Dowody naukowe na działanie zabaw sensorycznych i terapii integracji sensorycznej są ograniczone, o czym piszę dokładniej w trzeciej lekcji.
Zastrzeżenia, które musisz znać
Po ukończeniu kursu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany. Certyfikat nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych, w tym kwalifikacji terapeuty integracji sensorycznej i kwalifikacji z pedagogiki specjalnej, i nie jest formą doskonalenia uznawaną do awansu zawodowego. Kurs nie zastępuje szkolenia z terapii integracji sensorycznej.
Kurs nie jest poradą prawną. Tam, gdzie wspominam przepisy, podaję je ogólnie albo z numerem, który sprawdziłam w aktualnym tekście. W sprawach konkretnego dziecka obowiązują statut i procedury Twojej placówki.
Kurs nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Gdy dziecko ma alergię, padaczkę, problemy z jedzeniem albo inne choroby, decyzje o tym, co mu wolno, podejmuje rodzic razem z lekarzem.
Jak zbudowany jest kurs
Moduły ułożyłam w kolejności, w jakiej zwykle wdraża się zabawy sensoryczne w grupie. Najpierw obserwacja i bezpieczeństwo, potem kącik wyciszenia, następnie kolejne rodzaje zabaw: ruch i równowaga, dotyk, docisk i dźwiganie, słuch i wzrok, zapach i smak. Dalej przerwy ruchowe dla klas 1-3, dziecko przeciążone, dziesięć gotowych zajęć i współpraca z rodzicem i terapeutą.
W każdym module znajdziesz sytuacje z praktyki z komentarzem i studium przypadku. Ostatnia lekcja modułu kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładową odpowiedzią. Imiona i miejsca są fikcyjne, ale sytuacje pochodzą z sal, w których naprawdę się dzieją.
Krótka rozmowa, która często pada w pokoju nauczycielskim
Gdy Odeta pierwszy raz opowiedziała o zabawach z miskami, koleżanka z sąsiedniej grupy zareagowała tak:
Albina: U mnie by się skończyło grochem w całej sali. I po co to? Przecież one mają się nauczyć siedzieć.
Odeta: Groch zostaje w misce, bo miska stoi na prześcieradle, a zabawa trwa dziesięć minut. Po niej siedzą spokojniej niż po zwykłym rysowaniu, przynajmniej moje.
Albina: A ten, co wszystko rozrzuca?
Odeta: Dostaje większą miskę i kubek. Rozrzucał, bo potrzebował dużo ruchu w rękach. Jak ma kubek, to przesypuje i jest zajęty.
Komentarz: Albina pyta o dwie rzeczy, które słyszę na każdym warsztacie: o bałagan i o sens. Odeta odpowiada konkretem: prześcieradło, czas, wariant dla dziecka szukającego wrażeń. Nie przekonuje teorią. To dobry sposób rozmowy z zespołem, bo nauczycielki ufają temu, co działa w sali obok.
Pierwsze zadanie przed kolejną lekcją
Zanim przejdziesz dalej, przypomnij sobie ostatni tydzień w swojej grupie albo klasie. Zapisz na kartce, kiedy dzieci były najbardziej rozbiegane, a kiedy najbardziej senne, i co wtedy robiłaś. To będzie punkt wyjścia do planowania zabaw w dalszych modułach. Nie oceniaj jeszcze, czy to było dobre. Chodzi o obraz Twojego zwykłego dnia.
Dalsza część szkolenia
Pozostałe 47 lekcji w abonamencie
Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.
Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.