Jak korzystać z kursu i czym jest praca z zaburzeniami odżywiania

Pierwsza sesja, która mogła pójść inaczej

Natalia (24) zgłasza się do gabinetu z powodu „przemęczenia i problemów ze snem”. Pod koniec pierwszej sesji, gdy psycholożka pyta o codzienny rytm dnia, Natalia mówi szybko: „Jem raczej mało, ale to dlatego, że nie mam czasu”. Psycholożka notuje to zdanie i wraca do snu. Za dwa miesiące Natalia trafia na izbę przyjęć po omdleniu w pracy.

Ta historia nie jest opowieścią o złym specjaliście. Psycholożka była uważna, życzliwa i kompetentna w pracy z lękiem i bezsennością. Zabrakło jej jednej rzeczy: wiedzy, że zdanie o jedzeniu, rzucone mimochodem, może być najważniejszą informacją całej sesji. Zaburzenia odżywiania często wchodzą do gabinetu bocznymi drzwiami: jako zmęczenie, lęk, perfekcjonizm, konflikt z rodzicami, problemy w nauce. Pacjent rzadko mówi wprost, że od miesięcy ogranicza jedzenie albo że po napadzie objadania się czuje taki wstyd, że nie może spojrzeć na siebie w lustrze.

Czego nauczy Cię ten kurs

Kurs jest przeznaczony dla psychologów i psychoterapeutów, którzy pracują albo zaczynają pracować z osobami z anoreksją, bulimią, napadami objadania się i innymi zaburzeniami odżywiania, oraz dla studentów psychologii, którzy chcą zrozumieć tę pracę od środka. Uczy rozpoznawania problemu, prowadzenia pierwszej rozmowy, oceny ryzyka i współpracy z lekarzem, rozumienia mechanizmów, które podtrzymują zaburzenie, oraz konkretnych sposobów pracy: z ambiwalencją, z regularnym jedzeniem, ze sztywnymi regułami, z nadmierną aktywnością, z ważeniem, z napadami i kompensacją, ze wstydem, z obrazem ciała, z perfekcjonizmem i emocjami. Osobny moduł dotyczy nastolatków i pracy z rodziną, kolejne utknięcia w terapii, trudności współwystępujących, nawrotów i zakończenia terapii.

Główną osią kursu jest podejście poznawczo-behawioralne, w którym razem z pacjentem rysujesz mapę tego, co podtrzymuje zaburzenie, i stopniowo zmieniacie zachowania, które je napędzają. Przy nastolatkach dochodzi praca z rodziną, w której rodzice stają się sojusznikami leczenia, a nie jego przeciwnikami ani biernymi widzami.

Jak zbudowana jest każda lekcja

Każda lekcja zawiera:

• fragmenty sesji z komentarzem: fikcyjnych pacjentów różnej płci i w różnym wieku, z podpisanymi wypowiedziami i omówieniem, co zadziałało i dlaczego,
• wersję „zamiast tego”: tę samą sytuację, w której terapeuta naciska, straszy, ocenia albo przejmuje kontrolę, żeby zobaczyć, jak łatwo wpaść w te pułapki,
• gotowe zdania, które możesz dopasować do własnego stylu,
• typowe błędy terapeuty, nazwane wprost.

W każdym module znajdziesz studium przypadku, a ostatnia lekcja modułu kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączyliśmy piętnaście materiałów do pobrania: arkusze, karty i plany, z których możesz korzystać na sesjach. Ostatni moduł to trzy pełne studia przypadków, od pierwszej wizyty do zakończenia terapii.

Fragment sesji: jak brzmi pierwsze pytanie

Psycholożka: Wspomniała pani, że je pani raczej mało. Mogę o to zapytać trochę dokładniej?

Natalia (24): No… tak. Ale to nic takiego. Po prostu nie mam czasu.

Psycholożka: Rozumiem, że dni są bardzo zapełnione. Jak wygląda jedzenie w taki zwykły dzień, od rana do wieczora?

Natalia (24): Rano kawa. Potem w pracy coś małego. Wieczorem, jak już muszę, to jakaś sałatka.

Psycholożka: Powiedziała pani „jak już muszę”. Co pani czuje, kiedy ma pani coś zjeść?

Natalia (24): Chyba… że wolałabym nie. Że jak zjem, to coś stracę.

Komentarz. Psycholożka nie przeszła nad pierwszą wzmianką do porządku dziennego. Zapytała o zgodę, nie oceniła i poprosiła o opis zwykłego dnia, który daje więcej informacji niż pytanie „czy je pani wystarczająco?”. Potem podjęła sformułowanie pacjentki („jak już muszę”) i zapytała o uczucia. Odpowiedź „jak zjem, to coś stracę” otwiera rozmowę o znaczeniu jedzenia, którą będziesz prowadzić w wielu modułach tego kursu.

Zamiast tego: wersja z pośpiechem i oceną

Psycholożka: Mało? To niezdrowe. Musi pani jeść regularnie, inaczej organizm sobie nie poradzi.

Natalia (24): Wiem, wiem. Postaram się.

Natalia zgodziła się, żeby zakończyć temat. Psycholożka dała poprawną informację, ale w momencie, w którym pacjentka nie była jeszcze gotowa jej przyjąć, i w tonie, który zabrzmiał jak upomnienie. Efekt: temat jedzenia zamknął się na długo.

Czym jest praca z zaburzeniami odżywiania

Praca z osobą z zaburzeniem odżywiania różni się od wielu innych form psychoterapii w kilku ważnych punktach:

• Ciało jest zawsze w gabinecie. Zaburzenie dotyka stanu somatycznego, czasem w sposób zagrażający życiu. Psycholog nie ocenia stanu zdrowia, ale musi wiedzieć, kiedy pilnie skierować do lekarza.
• Zaburzenie ma dla pacjenta funkcję. Często daje poczucie kontroli, bezpieczeństwa, wyjątkowości albo ulgi. Dlatego zmiana budzi lęk, a ambiwalencja jest regułą, nie wyjątkiem.
• Potrzebny jest zespół. Lekarz, często psychiatra, dietetyk, psychoterapeuta, a przy nastolatkach rodzina. Samotny terapeuta to ryzyko dla pacjenta i dla siebie.
• Zachowania zmienia się wcześnie. Sama rozmowa o przyczynach nie wystarcza. Regularne jedzenie, ograniczanie kompensacji i praca z regułami są częścią terapii od pierwszych tygodni.
• Wymaga od terapeuty spokoju. Pacjenci często wzbudzają w nas lęk, chęć kontrolowania albo bezradność. Superwizja nie jest dodatkiem, tylko warunkiem bezpiecznej pracy.

Gotowe zdania

Możesz powiedzieć:

• „Pytam o jedzenie każdą osobę, z którą pracuję, bo jedzenie i sen mówią dużo o tym, jak się czujemy. Czy mogę zadać kilka pytań?”
• „Nie oceniam tego, co pani je. Chcę zrozumieć, jak to u pani wygląda.”
• „Jeśli w którymś momencie pytania będą za trudne, proszę mi powiedzieć. Możemy zwolnić.”

Ważne zastrzeżenie

Ten kurs nie nadaje uprawnień do samodzielnego leczenia zaburzeń odżywiania ani tytułu psychoterapeuty. Daje wiedzę, ćwiczenia i certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Praca z osobami z zaburzeniami odżywiania wymaga własnego przygotowania klinicznego, regularnej superwizji i stałej współpracy z lekarzem. Kurs nie zawiera zaleceń dietetycznych ani medycznych. Wszystkie kwestie somatyczne opisujemy ogólnie i zawsze odsyłamy do lekarza. Przy myślach samobójczych albo nagłym pogorszeniu stanu zdrowia obowiązuje zasada pomocy tego samego dnia, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia numer 112.

Wszystkie postacie pacjentów w kursie są fikcyjne. Zbudowaliśmy je tak, żeby przypominały sytuacje z gabinetu, ale nie opisują żadnej konkretnej osoby.

Typowe błędy

• Przechodzenie nad wzmianką o jedzeniu. Zdanie „jem mało, bo nie mam czasu” bywa jedynym sygnałem, który dostaniesz.
• Ocena zamiast ciekawości. „To niezdrowe” zamyka rozmowę, „jak to wygląda w zwykły dzień?” ją otwiera.
• Praca w pojedynkę. Prowadzenie terapii bez kontaktu z lekarzem, nawet gdy pacjent „wygląda dobrze”.
• Uznanie, że to temat dla dietetyka. Jedzenie w zaburzeniach odżywiania jest zachowaniem z silnym znaczeniem emocjonalnym, więc należy także do psychoterapii.