Zamartwianie typu 1 i typu 2 — gdzie leży mechanizm

Typ 1

Zamartwianie o zdarzenia zewnętrzne i wewnętrzne: praca, zdrowie, dzieci, finanse, objawy z ciała. To jest to, co pacjent zgłasza i o czym chce rozmawiać.

Typ 2

Zamartwianie o samo zamartwianie: „nie potrafię przestać", „zwariuję od tego", „to mnie wykończy fizycznie", „tracę kontrolę nad umysłem". To jest miejsce, w którym powstaje zaburzenie.

Dlaczego to rozróżnienie zmienia terapię

Praca z treścią zmartwień typu 1 nie kończy się nigdy, bo tematów jest nieskończenie wiele, a każde rozwiane zmartwienie zostaje zastąpione następnym. Praca na poziomie typu 2 dotyczy jednego, wspólnego mechanizmu.

Sprzeczność, która napędza zaburzenie

Pacjent jednocześnie wierzy, że:

• zamartwianie pomaga — przygotowuje, chroni przed zaskoczeniem, motywuje, świadczy o odpowiedzialności (przekonania pozytywne);
• zamartwianie jest niekontrolowalne i szkodliwe — „nie mogę tego zatrzymać", „to mnie zniszczy" (przekonania negatywne).

W efekcie pacjent zamartwia się, bo wierzy, że musi, a potem boi się tego, że się zamartwia. Terapia rozbraja obie strony tej sprzeczności.

Jak wydobyć przekonania pozytywne

• „Co dobrego daje panu zamartwianie?"
• „Co by się stało, gdyby pan przestał się martwić o zdrowie dzieci?"
• „Czy zna pan kogoś, kto się nie martwi? Co pan o takiej osobie myśli?"

Pytanie zadane wprost często spotyka się z zaprzeczeniem. Pomaga pytanie odwrotne: „gdyby jutro zamartwianie zniknęło całkowicie, co by pana niepokoiło?".

Jak wydobyć przekonania negatywne

• „Co się stanie, jeśli nie przestanie pan się martwić?"
• „Czy zamartwianie da się zatrzymać? Co pan robił, żeby je zatrzymać?"

Kierunek pracy

Najpierw przekonanie o niekontrolowalności — bo jego podważenie otwiera drogę do wszystkiego innego. Potem przekonania o szkodliwości, na końcu przekonania pozytywne.