Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Wszystkie teksty
Specjalista3 listopada 202610 min czytania

Ćwiczenia ACT w gabinecie: jak je dobierać i prowadzić według sześciu procesów

Ćwiczenia ACT w gabinecie: jak dobrać je do sztywnego procesu klienta, które ćwiczenia z defuzji, akceptacji, obecności i wartości sprawdzają się na start oraz kiedy ich nie używać.

Autor: Redakcja CWP

Ćwiczenia ACT w gabinecie: jak je dobierać i prowadzić według sześciu procesów

Klientka mówi, że wszystko już próbowała: oddychania, afirmacji, planowania dnia co do minuty. Lęk wraca, a ona jest coraz bardziej zmęczona walką z nim. Sięgasz po metaforę, którą lubisz, ale w połowie widzisz, że klientka kiwa głową z uprzejmości i myśli o czymś innym. Ćwiczenia ACT działają wtedy, gdy są dobrane do tego, co u konkretnej osoby jest dziś zablokowane, a nie dlatego, że ładnie brzmią. Ten tekst pokazuje, jak je wybierać, prowadzić i sprawdzać, czy coś zmieniły.

Czym są ćwiczenia ACT i do czego służą w gabinecie?

W terapii akceptacji i zaangażowania ćwiczenia są narzędziem do zmiany relacji klienta z trudnym doświadczeniem, a nie sposobem na pozbycie się go. Klient nie uczy się „myśleć pozytywnie”. Uczy się zauważać myśl jako myśl, robić miejsce na emocję, która i tak się pojawi, i robić to, co dla niego ważne, mimo niej. Podstawą jest model sześciu procesów elastyczności psychologicznej: akceptacji, defuzji, kontaktu z chwilą obecną, ja jako kontekstu, wartości i zaangażowanego działania.

Z tego wynika podstawowa reguła doboru: ćwiczenie ma odpowiadać na proces, który jest sztywny. Gdy klient jest „zlepiony” ze swoimi myślami, potrzebuje defuzji. Gdy walczy z uczuciem, potrzebuje pracy nad akceptacją. Gdy żyje w przyszłości i przeszłości, potrzebuje obecności. Ten sam zestaw ćwiczeń wyjęty z kontekstu bywa dla klienta nudny albo wręcz zbyt trudny.

Gotowe karty do każdego z sześciu procesów masz w pakiecie 120 ćwiczeń ACT do gabinetu: każde ćwiczenie ma instrukcję, skrypt słowny, pytania do omówienia i pola do wypełnienia. Możesz najpierw pobrać darmowy fragment z po jednej karcie z każdego procesu.

Jak dobrać ćwiczenie ACT do konkretnego klienta?

Zacznij od jednego pytania: czego ten człowiek teraz unika i ile go to kosztuje. Odpowiedź zwykle wskazuje, który proces jest najsztywniejszy. Kilka sygnałów, które podpowiadają kierunek:

  • Klient cytuje swoje myśli jak fakty („jestem do niczego”, „on mnie nie lubi”): zacznij od defuzji.
  • Klient opisuje serię prób pozbycia się uczucia, a każda kończy się ulgą na chwilę: pracuj nad akceptacją i kosztami kontroli.
  • Klient opowiada o wczoraj albo o tym, co będzie za miesiąc, a w sesji trudno go zatrzymać w teraźniejszości: ćwiczenia z uważności i obecności.
  • Klient mówi o sobie jednym przymiotnikiem („jestem lękowy”): ćwiczenia z ja jako kontekstem.
  • Klient nie wie, na czym mu zależy, albo mówi tylko, czego nie chce: wartości.
  • Klient wie, czego chce, i nie robi nic: zaangażowane działanie, małe kroki.

Nie musisz przechodzić procesów po kolei. Częstszy układ to wracanie do tych samych dwóch lub trzech procesów w kilku sesjach. W artykule o prowadzeniu terapii ACT, żeby nie skończyło się na metaforach piszemy więcej o tym, jak czytać materiał kliniczny przez sześć procesów.

Defuzja: ćwiczenia, od których warto zacząć

Defuzja ćwiczenia to najczęściej pierwszy wybór, bo są krótkie, nie wymagają przygotowania i dobrze widać po nich efekt. Najpopularniejsze formy:

  1. Dodanie ramy: „mam myśl, że…” zamiast samej myśli.
  2. Nazwanie opowieści: „to znowu ta historia o tym, że nie dam rady”.
  3. Powtarzanie słowa z myśli przez kilkadziesiąt sekund, aż straci znaczenie i zostanie dźwięk.
  4. Myśl innym głosem, wolniej albo śpiewnie, gdy klient jest na to gotowy.
  5. Zapisanie myśli na kartce lub ekranie i zmiana jej wyglądu.

Dwie pułapki pojawiają się najczęściej. Pierwsza: defuzja zaproponowana zbyt wcześnie, zanim klient poczuje, że ktoś usłyszał, jak bardzo ta myśl boli. Wtedy brzmi jak „twoje myśli się nie liczą”. Druga: defuzja używana jako kolejny sposób na pozbycie się myśli. Jeśli klient po ćwiczeniu pyta „i czy teraz już mnie nie boli?”, wróć do pytania o funkcję: czy z tą myślą obok możesz zrobić to, co ważne.

Efekt sprawdzaj w działaniu, nie w opinii. Zamiast „czy to było pomocne?” zapytaj: „Gdyby ta myśl została w głowie, co mógłbyś zrobić dziś wieczorem?”.

Terapia akceptacji i zaangażowania: ćwiczenia na akceptację i obecność

Akceptacja w ACT to gotowość, by poczuć to, co i tak się pojawia, w imię czegoś, co jest dla klienta ważne. Klienci często słyszą w niej rezygnację, więc dobre ćwiczenie pozwala to rozróżnić na doświadczeniu. Sprawdzają się:

  • mapa doznań w ciele: klient wskazuje, gdzie czuje emocję, i opisuje jej kształt, ciężar, temperaturę,
  • ćwiczenia z robieniem miejsca: oddech obok doznania, bez próby jego zmiany,
  • bilans kosztów kontroli: co klient zyskał, a co stracił dzięki dotychczasowym próbom,
  • przeciąganie liny z potworem: odłożenie liny jako obraz zmiany strategii.

Ćwiczenia z kontaktu z chwilą obecną są krótsze i łatwiej je włączyć w każdą sesję: pięć zmysłów, trzy świadome oddechy, stopy na podłodze, minuta słuchania dźwięków w gabinecie. Pełnią dwie funkcje. Uczą klienta wracania do teraz i dają ci szybki sposób na zatrzymanie sesji, gdy klient wpada w ruminację.

W szkoleniu ACT w gabinecie: sześć procesów elastyczności psychologicznej moduły o defuzji, akceptacji i obecności, o metaforach oraz o typowych błędach początkującego terapeuty pokazują, jak dobierać takie ćwiczenia i kiedy ich nie używać.

Wartości i zaangażowane działanie: ćwiczenia, po których klient coś robi

Ćwiczenia z wartości łatwo zamienić w miłą rozmowę bez konsekwencji. Dlatego dobrze się kończą konkretem na najbliższy tydzień. Pomagają:

  • kompas wartości i rozróżnienie wartości od celu (kierunek, w którym idziesz, a nie punkt do zaliczenia),
  • przegląd obszarów życia z oceną ważności i zgodności z tym, jak klient żyje dziś,
  • pytania pośrednie dla osoby, która mówi, że nic jej nie zależy: co boli, czego jej brakuje, kogo podziwia,
  • zdanie kierunku: wartość zapisana w jednym zdaniu, do którego klient wraca.

Zaangażowane działanie planujesz tak małe, żeby zdarzyło się nawet w gorszym tygodniu: jedna wiadomość do przyjaciela zamiast „odnowienia relacji”. Na kolejnej sesji pytasz nie tylko, czy klient to zrobił, ale co stanęło na przeszkodzie i co z tym zrobił. Jeśli zadanie dotyczy lęku, zobacz też przegląd technik pracy z lękiem u dorosłych.

Jak prowadzić ćwiczenie ACT krok po kroku?

Niezależnie od procesu, dobrze działa ten sam szkielet:

  1. Cel i moment. Wiesz, po co robisz ćwiczenie i co będzie sygnałem, że zadziałało.
  2. Zgoda klienta. Mówisz krótko, co zrobicie i ile to potrwa, i pytasz, czy klient chce spróbować.
  3. Skrypt. Prowadzisz ćwiczenie własnymi słowami, bez pośpiechu. Czytanie z kartki jest w porządku, jeśli robisz to spokojnie.
  4. Omówienie. Pytasz o doświadczenie, nie o ocenę: „Co zauważyłeś?”, „Co się zmieniło, gdy…?”. Unikasz pytania „czy ci to pomogło?”, bo zachęca do odpowiedzi towarzyskiej.
  5. Połączenie z życiem. Pytasz, gdzie w tygodniu klient mógłby to wykorzystać, i dopasowujesz zadanie do jego realnych możliwości.

Jeśli klient mówi „to bez sensu”, nie przekonujesz. Pytasz, co w tym ćwiczeniu było najbardziej irytujące, i tę informację traktujesz jak materiał kliniczny. Czasem ćwiczenie było za trudne, czasem klient wykorzystał je do kolejnej próby kontroli, a czasem po prostu źle trafiło w jego język.

Kiedy nie używać ćwiczeń ACT?

Przy każdym ćwiczeniu warto mieć w głowie dwa pytania: kiedy je zaproponować i kiedy lepiej tego nie robić. Ostrożności wymagają zwłaszcza:

  • ostry kryzys i ryzyko samobójcze: najpierw bezpieczeństwo i ocena ryzyka, dopiero potem praca nad procesami,
  • aktywna psychoza lub silna dysocjacja: ćwiczenia z doznań w ciele i z zamkniętymi oczami mogą nasilać objawy,
  • świeża trauma: akceptacja nie może brzmieć jak zachęta do znoszenia trwającej przemocy,
  • zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, fobie i PTSD: ćwiczenia ACT uzupełniają, a podstawą pozostaje właściwy protokół leczenia,
  • ból przewlekły i lęk przed ruchem: ćwiczenia dobiera się razem z lekarzem lub fizjoterapeutą, o czym piszemy w tekście o pracy z lękiem przed ruchem przy bólu przewlekłym.

Jeśli klient mówi o myślach samobójczych, pytasz wprost, ustalasz plan i dostęp do środków, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwonisz pod 112. Klient w kryzysie może skorzystać z telefonu 116 123 albo 800 70 2222 (całodobowo).

Co dostajesz w pakiecie „120 ćwiczeń ACT do gabinetu”?

120 ćwiczeń ACT do gabinetu to 151 stron PDF dla psychologów i psychoterapeutów, którzy znają podstawy ACT: 120 kart przypisanych do sześciu procesów, osobne części na początek i koniec sesji oraz macierz ACT z analizą funkcjonalną unikania. Każda karta ma jeden układ i mieści się na jednej stronie. Plik ma 515 pól tekstowych i 573 pola wyboru, które wypełniasz na komputerze albo odręcznie po wydruku. Kosztuje 79 zł, płacisz raz, bez konta i subskrypcji. Kup i pobierz PDF „120 ćwiczeń ACT do gabinetu” albo zacznij od darmowego fragmentu.

Każda karta zawiera:

  • cel, czas, informację, kiedy użyć i kiedy nie używać,
  • instrukcję dla terapeuty i skrypt słowny do przeczytania na głos,
  • pytania do omówienia i typowe trudności klienta z propozycją reakcji,
  • wersję dla dziecka i nastolatka oraz pola do wypełnienia w gabinecie albo w domu.

Do tego dochodzą karta szybkiej oceny sześciu procesów, tabela doboru ćwiczenia do rodzaju sztywności, trzy karty pracy domowej, wskazówki do pracy z lękiem, bólem przewlekłym i obniżonym nastrojem oraz przykładowy plan ośmiu sesji.

Jeśli chcesz najpierw zrozumieć logikę całego modelu, w szkoleniu o ACT w gabinecie przeprowadzamy cię przez nią krok po kroku. Ma 21 modułów i 18 godzin nauki, a po ukończeniu dostajesz certyfikat CWP. W planie Specjalista pierwsze 5 dni jest za darmo i w tym czasie otwierasz 2 dowolne szkolenia w całości, więc program sprawdzisz przed płatnością: przejdź do szkolenia.

Najczęściej zadawane pytania

Ile ćwiczeń ACT warto zrobić na jednej sesji?

Zwykle jedno do dwóch. Jedno główne, związane z procesem, nad którym pracujecie, i opcjonalnie krótkie ćwiczenie z obecności na początek albo koniec. Więcej ćwiczeń to ryzyko, że klient zacznie wykonywać je „dobrze” zamiast przeżywać.

Od jakiego ćwiczenia ACT zacząć z nowym klientem?

Od ćwiczenia, które nie wymaga wiele od klienta, a daje ci informację: na przykład spisu dotychczasowych prób radzenia sobie z trudnym doświadczeniem i ich kosztów. Z tego widzisz, który proces jest najsztywniejszy, i dobierasz kolejne ćwiczenia.

Czy ćwiczenia ACT można stosować z dziećmi i nastolatkami?

Tak, po dostosowaniu do wieku: krótsze, bardziej obrazowe, często z rysunkiem albo zabawą. Młodsze dzieci mają trudność z abstrakcyjnymi metaforami, a nastolatki łatwo wyczuwają tekst „z podręcznika”. Przy ćwiczeniach wymagających większej dojrzałości lepiej zaczekać.

Jak sprawdzić, czy ćwiczenie ACT zadziałało?

Po tym, co klient robi inaczej, a nie po tym, co mówi o ćwiczeniu. Dobry sygnał to powiedzenie „jest we mnie ta myśl i idę” zamiast „muszę najpierw przestać o tym myśleć”. Zmianę zapisuj w notatkach z sesji i wracaj do niej po tygodniu.

Co zrobić, gdy klient mówi, że ćwiczenie jest dziwne albo bez sensu?

Potraktuj to jako informację. Zapytaj, co dokładnie wydało się dziwne, i uznaj ten opór. Możesz zaproponować inną formę tego samego procesu, krótszą wersję albo zmienić język. Nie tłumacz ćwiczenia w nieskończoność.

Czy ćwiczenia ACT zastąpią szkolenie z terapii akceptacji i zaangażowania?

Nie. Karty ułatwiają przygotowanie sesji, ale nie uczą oceny funkcjonalnej ani doboru interwencji do przypadku. Bez znajomości modelu ćwiczenia stają się zbiorem technik. Jeśli dopiero zaczynasz, zacznij od szkolenia i superwizji.

Czy ćwiczenia ACT można dać klientowi do wykonania w domu?

Tak, jeśli klient przećwiczył je wcześniej w gabinecie i wie, po co je robi. Najlepiej sprawdzają się krótkie zadania: dziennik unikania, dziennik wartości, plan jednego kroku na tydzień. Zadanie dopasuj do realnych możliwości klienta, a gdy klient ocenia swoją pewność poniżej 7 na 10, zmniejsz je.

Źródła

  • Hayes S.C., Luoma J.B., Bond F.W., Masuda A., Lillis J. (2006). Acceptance and commitment therapy: model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25
  • Hayes S.C., Strosahl K.D., Wilson K.G. (2012). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change, wyd. 2. Guilford Press
  • A-Tjak J.G.L. i in. (2015). A meta-analysis of the efficacy of acceptance and commitment therapy for clinically relevant mental and physical health problems. Psychotherapy and Psychosomatics, 84(1), 30-36
  • Association for Contextual Behavioral Science, materiały o ACT dla klinicystów

Ostatnia aktualizacja: 3 listopada 2026. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje superwizji, szkolenia w ACT ani konsultacji z lekarzem psychiatrą.

Newsletter

Nowe teksty i nowości z biblioteki CWP

Jedna wiadomość, gdy pojawi się coś wartego uwagi: nowe szkolenia i ścieżki, nowe teksty na blogu, zmiany w regulacji zawodu. Bez ofert w każdym mailu.

Powiązane szkolenia

Szkolenia, które rozwijają ten temat

Dostęp w ramach subskrypcji — bez opłat za pojedyncze szkolenie.

Blog

Przeczytaj także