Protokół CWP: Pierwsza sesja

Dobrze poprowadzona pierwsza sesja ma wyraźną strukturę: otwarcie i przedstawienie zasad, zebranie informacji o problemie i kontekście, poznanie oczekiwań klienta, wstępne sformułowanie celu, rozpoznanie zasobów, ocenę ryzyka oraz omówienie kontraktu i dalszych kroków. Jednocześnie ważniejsze od kompletności wywiadu jest zbudowanie poczucia bezpieczeństwa i zrozumienia. Klient powinien wyjść z poczuciem, że został wysłuchany i wie, czego może się spodziewać.

Na pierwszej sesji warto zapytać, co skłoniło klienta do przyjścia właśnie teraz, od kiedy trwa trudność i jak wpływa na codzienność, pracę i relacje. Ważne są też pytania o wcześniejsze doświadczenia z terapią, stan zdrowia, przyjmowane leki, sen, używanie substancji oraz o to, co dotąd pomagało. Nie można pominąć pytań o bezpieczeństwo, w tym myśli rezygnacyjne. Warto również zapytać, jak klient rozpozna, że spotkania mu pomagają.

Kontrakt terapeutyczny to ustalenia dotyczące zasad współpracy między specjalistą a klientem. Obejmuje zwykle cel pracy, częstotliwość i długość spotkań, formę, honorarium, zasady odwoływania sesji, poufność i jej granice oraz sposób kontaktu między sesjami. Może mieć formę ustną lub pisemną. Jasny kontrakt daje obu stronom poczucie przewidywalności i ułatwia później rozmowę o trudnościach, na przykład o częstym odwoływaniu spotkań czy zmianie celu pracy.

Ocena ryzyka powinna być stałym elementem pierwszej sesji, prowadzonym spokojnie i wprost. Pytanie o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka, a daje klientowi przyzwolenie na mówienie o trudnych sprawach. Warto sprawdzić obecność myśli, planów, wcześniejszych prób, dostępu do środków i czynników chroniących. Przy podwyższonym ryzyku potrzebny jest plan bezpieczeństwa i kontakt z psychiatrą. Klientowi warto przekazać numery 116 123 i 800 70 2222, a w nagłym zagrożeniu 112.

Relację buduje się przez uważne słuchanie, empatię i szacunek dla tempa klienta, a nie przez techniki. Pomaga odzwierciedlanie tego, co klient mówi, nazywanie emocji, docenienie decyzji o przyjściu i przejrzyste tłumaczenie, jak będzie wyglądać praca. Ważne jest też pytanie o obawy klienta wobec terapii i o jego wcześniejsze doświadczenia. Przymierze terapeutyczne należy do najważniejszych czynników wspólnych skutecznej pomocy psychologicznej, niezależnie od nurtu.

Gdy klient milczy, pomaga łagodne nazwanie sytuacji, zadawanie konkretniejszych pytań i zapewnienie, że nie musi mówić wszystkiego od razu. Gdy mówi bardzo dużo, warto uprzejmie porządkować rozmowę, streszczać i kierować ją ku najważniejszym sprawom, tłumacząc, że pozwoli to lepiej zrozumieć sytuację. W obu przypadkach styl klienta niesie informację, na przykład o lęku, wstydzie czy potrzebie bycia wysłuchanym. Warto go zauważyć i uwzględnić w dalszej pracy.

Gotowy scenariusz zawiera „Protokół CWP: Pierwsza sesja”, przygotowany dla psychologów niezależnie od zgłaszanego problemu. Prowadzi przez otwarcie, zbieranie informacji, oczekiwania klienta, cel pracy, pięć profili klientów na pierwszej sesji, aktualne trudności i zasoby, wstępną ocenę ryzyka oraz kontrakt terapeutyczny i plan dalszej pracy. Szerzej o budowaniu przymierza mówi szkolenie CWP „Relacja terapeutyczna – budowanie przymierza terapeutycznego w praktyce”.