Psychologia społeczna dla studenta psychologii: czym jest psychologia społeczna — definicja i przedmiot badań

Psychologia społeczna to jeden z najbardziej lubianych, a jednocześnie najobszerniejszych przedmiotów pierwszego roku psychologii — obejmuje dziesiątki klasycznych eksperymentów, których znajomość wraca później na kolejnych latach studiów i w praktyce zawodowej. Ten kurs porządkuje ten materiał od podstaw teoretycznych, przez klasyczne eksperymenty (Asch, Milgram, Zimbardo i inni), po współczesne zastosowania psychologii społecznej.

Definicja psychologii społecznej

Najbardziej rozpowszechniona, podręcznikowa definicja (za Gordonem Allportem) mówi, że psychologia społeczna to naukowa próba zrozumienia i wyjaśnienia, w jaki sposób myśli, uczucia i zachowania jednostek pozostają pod wpływem rzeczywistej, wyobrażonej lub domniemanej obecności innych ludzi. Kluczowe jest tu słowo „domniemanej" — nie musimy fizycznie znajdować się w towarzystwie innych, żeby ich obecność wpływała na nasze zachowanie. Wystarczy, że wiemy, iż ktoś mógłby nas ocenić, albo że internalizowaliśmy normy grupy, do której należymy.

Poziom analizy: jednostka w kontekście społecznym

Psychologia społeczna zajmuje się specyficznym poziomem analizy — jednostką jako uczestnikiem sytuacji społecznej. To odróżnia ją zarówno od psychologii ogólnej czy psychologii osobowości (skupionych na wewnętrznych, względnie stałych mechanizmach jednostki niezależnie od kontekstu), jak i od socjologii (skupionej na strukturach, instytucjach i procesach na poziomie grup i społeczeństw). Psycholog społeczny pyta: jak konkretna sytuacja społeczna — obecność innych, normy grupowe, role społeczne — kształtuje myślenie, emocje i zachowanie danej osoby?

Główne obszary tematyczne dyscypliny

Podręczniki psychologii społecznej zwykle porządkują materiał wokół kilku wielkich obszarów, które odpowiadają strukturze tego kursu: poznanie społeczne (jak postrzegamy siebie i innych, atrybucja, stereotypy), wpływ społeczny (konformizm, posłuszeństwo, perswazja), postawy i ich zmiana, zachowania interpersonalne (atrakcyjność, miłość, agresja, altruizm) oraz procesy grupowe (dynamika grupy, tożsamość społeczna, konflikt międzygrupowy).

Dlaczego ten przedmiot ma tak silny akcent eksperymentalny

W odróżnieniu od niektórych innych działów psychologii, psychologia społeczna od początku swojego istnienia rozwijała się w bardzo ścisłym związku z metodą eksperymentalną — badacze starali się odtworzyć w warunkach laboratoryjnych (lub quasi-naturalnych) realne sytuacje społeczne, żeby precyzyjnie zmierzyć wpływ konkretnego czynnika sytuacyjnego. Stąd tak duża liczba nazwisk i eksperymentów, które będziemy poznawać w tym kursie — Asch, Milgram, Zimbardo, Latané i Darley, Bandura, Tajfel i inni — a metodologii poświęcony jest osobny blok pod koniec kursu (blok 23).

Przykład

Wyobraźmy sobie osobę, która na osiedlowym zebraniu wspólnoty mieszkaniowej głosuje inaczej, niż faktycznie sądzi, ponieważ widzi, że większość podnosi rękę za danym rozwiązaniem. To zjawisko — zmiana zachowania pod wpływem rzeczywistej obecności grupy — jest klasycznym przedmiotem psychologii społecznej i wprost odnosi się do zjawiska konformizmu, któremu poświęcimy cały moduł 3.