PTSD i złożone PTSD w ICD-11 — różnicowanie i planowanie leczenia

Złożone PTSD obejmuje wszystkie objawy PTSD oraz trzy dodatkowe obszary: poważne trudności w regulacji emocji, trwałe negatywne przekonania o sobie połączone ze wstydem, winą lub poczuciem porażki oraz utrzymujące się trudności w relacjach i poczuciu bliskości z innymi. Najczęściej rozwija się po długotrwałej, powtarzanej traumie, z której trudno było uciec, na przykład przemocy w dzieciństwie czy przemocy domowej. Rozróżnienie ma znaczenie, bo złożone PTSD zwykle wymaga dłuższej fazy stabilizacji przed przetwarzaniem traumy.

Złożone PTSD i wzorzec borderline dzielą trudności w regulacji emocji i relacjach, ale różnią się kilkoma cechami. W złożonym PTSD obraz siebie jest zwykle stabilnie negatywny, a osoba częściej wycofuje się z relacji, natomiast w borderline obraz siebie jest niestabilny, a relacje intensywne i zmienne, z silnym lękiem przed porzuceniem. W złożonym PTSD występują też typowe objawy PTSD. Samouszkodzenia i impulsywność częściej opisują obraz borderline. Oba rozpoznania mogą współwystępować.

PTSD wymaga zdarzenia skrajnie zagrażającego lub przerażającego oraz charakterystycznych objawów, zwłaszcza ponownego przeżywania w teraźniejszości. Zaburzenie adaptacyjne pojawia się po stresorze, który nie musi być traumatyczny, na przykład rozwodzie, utracie pracy czy chorobie, i obejmuje przede wszystkim zaabsorbowanie stresorem oraz trudności w przystosowaniu się. Objawy zaburzenia adaptacyjnego zwykle słabną wraz z upływem czasu i ustąpieniem stresora. Trzeba też odróżnić PTSD od zaburzenia przedłużonej żałoby i depresji.

PTSD leczy się przede wszystkim psychoterapią ukierunkowaną na traumę, a w części przypadków również farmakologicznie, po konsultacji z psychiatrą. Metody o udokumentowanej skuteczności to m.in. terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie, przedłużona ekspozycja, terapia przetwarzania poznawczego i EMDR. W złożonym PTSD zwykle stosuje się model fazowy: stabilizację, przetwarzanie wspomnień i integrację. Wybór metody zależy od obrazu klinicznego, preferencji pacjenta, jego gotowości i bieżącego poziomu bezpieczeństwa.

O zdarzenia traumatyczne warto pytać spokojnie, w sposób ustrukturyzowany i bez nakłaniania do szczegółowego opowiadania na pierwszym spotkaniu. Pacjent powinien mieć kontrolę nad tym, ile mówi, a terapeuta obserwuje oznaki nadmiernego pobudzenia lub dysocjacji. Wystarczy często ogólna informacja o rodzaju i czasie zdarzeń, by ocenić objawy i zaplanować leczenie. Warto zapytać też o aktualne bezpieczeństwo, bo przy trwającym zagrożeniu, np. przemocy, priorytetem jest ochrona. Pomocny numer: 800 70 2222, a w nagłym zagrożeniu 112.

W złożonym PTSD przedwczesne przetwarzanie wspomnień może nasilić dysregulację, dysocjację, samouszkodzenia i ryzyko rezygnacji z terapii. Dlatego zwykle zaczyna się od fazy stabilizacji, w której pacjent uczy się regulować emocje, rozpoznawać wczesne sygnały pobudzenia i budować poczucie bezpieczeństwa w relacji terapeutycznej. Nie oznacza to rezygnacji z przetwarzania, bo metody ukierunkowane na traumę są ważnym elementem leczenia. Kolejność i tempo ustala się na podstawie jawnych kryteriów gotowości.

Diagnozy PTSD i złożonego PTSD warto uczyć się na kryteriach ICD-11 i realnych problemach różnicowych z gabinetu. Szkolenie CWP „PTSD i złożone PTSD w ICD-11” omawia obraz kliniczny obu zaburzeń, sposób pytania o zdarzenia urazowe, różnicowanie z zaburzeniem adaptacyjnym, żałobą, depresją i osobowością borderline, objawy dysocjacyjne i psychotyczne, model fazowy leczenia, metody ukierunkowane na traumę, takie jak EMDR, przedłużona ekspozycja czy CPT, oraz higienę pracy terapeuty.

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

Imię i nazwisko wraz z tytułem zawodowym, tytuł szkolenia, liczba godzin dydaktycznych, data wystawienia, numer dokumentu oraz klauzula o zakresie, jaki certyfikat potwierdza. Dane są zamrażane w chwili wystawienia — późniejsza zmiana tytułu szkolenia nie zmienia dokumentu, który już masz.

Tak. Każdy dokument ma numer i indywidualny adres weryfikacyjny. Pracodawca albo placówka może sprawdzić jego autentyczność bez zakładania konta i bez kontaktu z nami.