Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Śmierć w społeczności szkolnej: co robi szkoła, gdy umiera uczeń, nauczyciel albo rodzic ucznia. Pierwsze dni, rozmowa z klasą i wsparcie dzieci w żałobie

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dla kogo jest ten kurs i czym jest śmierć w szkole

20 minModuł: Pierwsze godziny: kto się dowiaduje, kto decyduje i czego nie robić

Niedziela, dwadzieścia po dziewiątej wieczorem, duże miasto, szkoła podstawowa. Adriana, dyrektorka, odbiera telefon od nieznanego numeru. Dzwoni mama koleżanki z szóstej klasy: „Pani dyrektor, podobno Amalia nie żyje. Dziewczynki piszą o tym na komunikatorze klasowym. Czy to prawda?”. Adriana nie wie. Rodzina nie dzwoniła do szkoły, policja też nie. W jednej minucie ma przed sobą trzy sprawy: czy ta wiadomość jest prawdziwa, co odpowiedzieć matce koleżanki i kto do rana zdoła jeszcze zadzwonić tam, gdzie znają odpowiedź.

Mama koleżanki: Dzieci już wiedzą. Co mam im powiedzieć?

Adriana: Proszę zostać z córką i nie przekazywać tej wiadomości dalej. Sprawdzę ją jeszcze dziś i napiszę do rodziców, kiedy będę miała pewność.

Mama koleżanki: A jeśli to prawda?

Adriana: Wtedy jutro rano szkoła będzie przygotowana i żadne dziecko nie zostanie z tą wiadomością samo.

Komentarz: dyrektorka nie potwierdziła ani nie zaprzeczyła. Nie powiedziała też „na pewno to plotka”, bo mogło być inaczej. Powiedziała, co zrobi i do kiedy. Możesz powiedzieć: „Sprawdzam tę informację. Odezwę się dziś do godziny dziesiątej, a do tego czasu proszę niczego nie przekazywać dalej”. Takie zdanie kupuje czas i nie szkodzi nikomu.

Ten kurs jest o niedzielnych wieczorach, o poniedziałkowych porankach i o tygodniach, które po nich następują. Jest o tym, co robi szkoła, gdy umiera uczeń, nauczyciel albo rodzic ucznia.

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs napisałam dla osób, które w razie śmierci w szkole muszą coś zrobić, choć nikt ich do tego nie przygotował:

  • dyrektorzy i wicedyrektorzy, którzy podejmują decyzje i odpowiadają za szkołę wobec rodziców, organu prowadzącego i mediów,
  • pedagodzy i psycholodzy szkolni oraz przedszkolni, do których uczniowie przychodzą pierwsi,
  • wychowawcy klas, którzy stają przed trzydziestką dzieci z wiadomością, której same nie chcą usłyszeć,
  • nauczyciele przedmiotów, którzy mają lekcję w dniu, w którym wszystko się zmieniło,
  • pracownicy poradni psychologiczno-pedagogicznych, do których szkoły zwracają się o pomoc,
  • nauczyciele szkół specjalnych, integracyjnych i przedszkoli, gdzie ta sama sprawa wygląda inaczej.

Nie musisz mieć doświadczenia w pracy z żałobą. Zakładam, że znasz szkołę od środka: radę pedagogiczną, dziennik elektroniczny, korytarz po dzwonku i rozmowę z rodzicem w drzwiach sekretariatu.

Czym jest śmierć w szkole?

Śmierć ucznia, nauczyciela albo rodzica ucznia prędzej czy później dotyka większość szkół, a mało kto jest na nią przygotowany, obejmując stanowisko dyrektora albo wychowawstwo. Dla szkoły to sytuacja szczególna z kilku powodów.

Pierwszy: wiadomość trafia w jednej chwili do wielu osób. W gabinecie psychologa żałoba jednej osoby ma jedno tempo. W szkole dwadzieścia osiem dzieci, trzydziestu nauczycieli i kilkadziesiąt rodziców dowiaduje się tego samego dnia, w różnych godzinach i z różnych źródeł.

Drugi: szkoła nie może się wycofać. Lekcje są w planie, dzieci przychodzą, rodzice dzwonią, a organ prowadzący pyta o procedury. Szkoła musi działać tego samego dnia, nawet jeśli wszyscy w niej wolą się schować.

Trzeci: dorośli też przeżywają stratę. Nauczyciel, który uczył zmarłego ucznia, i dyrektor, który zna jego rodziców, są jednocześnie osobami, które mają wspierać innych. O tym podwójnym obciążeniu osobna lekcja jest w module 11.

Jakie sytuacje obejmuje kurs?

Śmierć w szkole nie jest jedną sytuacją. Inaczej wygląda, gdy uczeń umiera po długiej chorobie, a inaczej, gdy ginie w wypadku w drodze na lekcje. Inaczej, gdy umiera nauczyciel, którego dzieci widziały poprzedniego dnia, a inaczej, gdy do szkoły dociera wiadomość o śmierci rodzica jednej uczennicy. Osobne miejsce zajmuje śmierć samobójcza ucznia, bo wymaga innego sposobu mówienia o niej, żeby nie zwiększać ryzyka u innych. Kurs omawia wszystkie te sytuacje i pokazuje, co mają wspólnego (ludzi, którzy dowiadują się w tym samym czasie, potrzebę prawdy i potrzebę opieki), a czym się różnią (kto o czym decyduje, co się mówi o przyczynie, kogo trzeba objąć szczególną uwagą).

W kursie spotkasz też różne rodzaje placówek: dużą szkołę podstawową w mieście, szkołę wiejską z niewielką liczbą dzieci, przedszkole, liceum, szkołę specjalną, szkołę integracyjną i poradnię. Sceny są fikcyjne i opisują sytuacje, które mogłyby się zdarzyć. Imiona i miejsca są zmyślone.

Czego się nauczysz?

Kurs ma dwanaście modułów. Zaczynamy od pierwszych godzin i dnia po wiadomości: kto się dowiaduje, kto decyduje i czego nie robić. Potem omawiamy zespół kryzysowy, kontakt z rodziną zmarłego i organem prowadzącym oraz sposób przekazania wiadomości nauczycielom, uczniom i rodzicom. Cały moduł 4 to rozmowa z klasą w każdym wieku. W kolejnych modułach przechodzimy przez żałobę dziecka i nastolatka, śmierć samobójczą i bezpieczne o niej mówienie, uczniów najbardziej narażonych, media społecznościowe i dziennikarzy, pożegnanie i pamięć, powrót do szkoły ucznia po śmierci rodzica albo rodzeństwa oraz wsparcie dla nauczycieli. Na końcu układasz plan szkoły na wypadek takiej sytuacji, zanim ona nastąpi.

W każdym module jest jedno studium przypadku, a ostatnia lekcja kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączone są materiały do druku: lista pierwszych kroków dyrektora, skład zespołu kryzysowego, wzory komunikatów, scenariusz godziny wychowawczej, karta obserwacji ucznia w żałobie i inne. Znajdziesz je przy odpowiednich lekcjach.

Czy po kursie dostanę certyfikat?

Tak, po ukończeniu kursu otrzymujesz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin nauki. Kurs nie jest akredytowany. Certyfikat potwierdza Twój udział w szkoleniu, ale nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych, w tym z zakresu pedagogiki specjalnej, i nie jest formą doskonalenia zawodowego uznawaną do awansu. Jeśli potrzebujesz zaświadczenia o takim charakterze, szukaj szkolenia u akredytowanych organizatorów.

Czym ten kurs nie jest?

Kurs nie zastępuje pomocy psychologicznej ani leczenia. Nie uczy terapii żałoby i nie robi z nauczyciela terapeuty. Uczy tego, co szkoła może zrobić sama: zorganizować pierwsze dni, powiedzieć prawdę prostymi słowami, zadbać o bezpieczeństwo i zauważyć dziecko, któremu potrzeba czegoś więcej. Żałoba sama w sobie nie jest chorobą i większość dzieci przechodzi ją przy wsparciu bliskich i szkoły. Są jednak sygnały, przy których potrzebny jest specjalista: uczeń mówi o odebraniu sobie życia, okalecza się, od tygodni wycofuje się ze wszystkiego, ma objawy depresji albo, po tym jak był świadkiem śmierci, wciąż wraca do niego ten obraz, nie śpi i unika miejsc, które mu go przypominają. Wtedy szkoła kieruje rodzinę do lekarza, psychiatry dzieci i młodzieży albo do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Nie czeka, aż rodzic sam na to wpadnie.

Kurs nie jest poradą prawną. Przepisy omawiam tam, gdzie pomagają zrozumieć obowiązki szkoły, i podaję ich źródło. W konkretnej sprawie sprawdź aktualny tekst przepisu, a w razie wątpliwości zapytaj organ prowadzący, kuratorium albo radcę prawnego.

Wreszcie: kurs nie podaje gotowej, jednej procedury dla każdej szkoły. Szkoła z trzydziestoma uczniami na wsi i liceum z tysiącem uczniów w dużym mieście potrzebują czegoś innego. Dostajesz klocki i pytania, a złożyć je musisz dla swojej szkoły.

Gdzie szukać pomocy, gdy ktoś jest w niebezpieczeństwie?

Zdarzy się, że w rozmowie z uczniem albo z kolegą z pracy usłyszysz coś, co zmieni cały plan dnia. Zapamiętaj kilka numerów, bo będziemy je powtarzać.

  • Zagrożenie życia lub zdrowia: 112.
  • Dziecko lub nastolatek, który potrzebuje porozmawiać, może zadzwonić pod 116 111.
  • Dorosły w kryzysie, także nauczyciel i rodzic, może zadzwonić pod 116 123 albo pod 800 70 2222 (całodobowo).

Jeśli uczeń mówi o śmierci w sposób, który cię niepokoi, zapytaj go wprost, czy myśli o odebraniu sobie życia. Takie pytanie nie podsuwa pomysłu, a daje dziecku szansę powiedzieć prawdę. Jeśli odpowiada, że tak, nie zostawiasz go samego i nie obiecujesz tajemnicy. Zostajesz z nim albo prosisz drugiego dorosłego, żeby z nim był, wzywasz pedagoga lub psychologa i zawiadamiasz rodziców. Gdy jest bezpośrednie niebezpieczeństwo, dzwonisz pod 112. Szczegółowo omawiamy to w module 6.

Kto decyduje w szkole, gdy umiera uczeń?

Na to pytanie warto odpowiedzieć już teraz, bo wszystko inne od niego zależy. Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dyrektor kieruje działalnością szkoły i reprezentuje ją na zewnątrz. W praktyce oznacza to, że to dyrektor (albo osoba, która go zastępuje) podejmuje decyzje o tym, co szkoła mówi, komu i kiedy. Może powierzyć część zadań innym osobom, ale wtedy mówi wyraźnie, kto za co odpowiada. W szkołach, w których dyrektora nie ma w danym dniu, rolę przejmuje wicedyrektor lub osoba wskazana w zastępstwie. Dlatego w ostatnim module kursu piszesz procedurę, w której jest wpisane, kto kogo zastępuje.

Zadanie na start

Zanim przejdziesz do kolejnych lekcji, weź kartkę i odpowiedz na cztery pytania o swoją szkołę. Nie szukaj idealnych odpowiedzi. Zapisz to, co wiesz dziś.

  1. Kto w mojej szkole dowie się pierwszy o śmierci ucznia i skąd?
  2. Kto zastępuje dyrektora, gdy go nie ma, i czy ta osoba wie, że ma to robić?
  3. Czy mam numery telefonów do rodziców uczniów, które działają w niedzielę wieczorem?
  4. Gdzie jest w mojej szkole miejsce, do którego dziecko może pójść, jeśli nie chce być w klasie?

Do tych odpowiedzi wrócimy w lekcji 1.4 i w ostatnim module. Często okazuje się, że ktoś w szkole zna odpowiedź, tylko nikt jej dotąd nie zapisał ani nie przekazał zastępcy.

Kiedy przejść ten kurs?

To pierwsza lekcja kursu i jest otwarta bez logowania. Dzięki temu możesz sprawdzić, czy ton i zakres kursu odpowiadają Twoim potrzebom. Jeśli po przeczytaniu masz wrażenie, że to kurs dla Twojej szkoły, wróć do niego w spokojniejszym momencie, bo tematu nie warto uczyć się w dniu, w którym jest potrzebny.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 47 lekcji w abonamencie

Całe szkolenie otwiera plan Pedagog szkolny, od 74,90 zł / mies. przy płatności rocznej. To szkolenie jest też w planie Specjalista, razem z całą biblioteką. Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.