Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Tiki i zespół Tourette'a u dzieci i młodzieży: diagnoza, CBIT i współpraca z rodziną i szkołą

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Tiki u dzieci w gabinecie psychologa: dla kogo jest ten kurs i czego nie zastępuje

17 minModuł: Czym są tiki: rodzaje, przebieg w czasie, wiek i norma rozwojowa

Tiki u dzieci rzadko są jedynym powodem pierwszej wizyty. Częściej rodzic przychodzi z pytaniem o napady złości, o kłopoty z uwagą albo o to, że syn od miesiąca nie chce chodzić na basen, a dopiero pod koniec rozmowy dodaje: „I jeszcze to mruganie, ale pediatra mówi, że to nerwowe”. Przez ponad dwadzieścia lat pracy, najpierw w poradni psychologiczno-pedagogicznej, potem we współpracy z poradnią neurologiczną dla dzieci, a od kilkunastu lat w gabinecie prywatnym, w którym prowadzę terapię tików stacjonarnie i online, przekonałam się, że to „jeszcze” bywa najważniejszą informacją z całego wywiadu.

Ten kurs jest dla psychologów dziecięcych, psychoterapeutów dzieci i młodzieży, psychologów w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w ośrodkach środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej oraz w szkołach. Przyda się też osobom w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego, które coraz częściej trafiają na nastolatków z tikami, i pedagogom specjalnym, którzy współpracują z psychologiem przy opinii albo dostosowaniach w szkole.

Czym są tiki u dzieci z perspektywy psychologa?

Tiki to nagłe, szybkie, powtarzające się i nierytmiczne ruchy albo dźwięki, które pojawiają się mimowolnie, choć dziecko często potrafi je na chwilę odsunąć w czasie. Mogą wyglądać jak mruganie, marszczenie nosa, ruch głową, chrząkanie, pociąganie nosem albo powtarzanie słowa. Mają podłoże neurologiczne i neurorozwojowe, ale ich nasilenie zmienia się pod wpływem emocji, zmęczenia i sytuacji, dlatego psycholog ma w tej pracy dużo do zrobienia.

Psycholog nie stawia rozpoznania zaburzenia tikowego. Robi to lekarz, najczęściej neurolog dziecięcy, czasem psychiatra dzieci i młodzieży. Ty zbierasz wywiad, obserwujesz, oceniasz współwystępujące trudności, prowadzisz psychoedukację i terapię behawioralną, rozmawiasz ze szkołą. W wielu rodzinach to Ty jesteś pierwszą osobą, która spokojnie wyjaśnia, co się dzieje, i od Ciebie zależy, czy rodzic wyjdzie z gabinetu przestraszony, czy z planem.

Czego się nauczysz w tym kursie?

Kurs prowadzi od podstaw do pracy terapeutycznej. Najpierw rodzaje tików, ich przebieg w czasie i to, co jest normą rozwojową. Potem przeczucie tiku, tłumienie i falowanie objawów, klasyfikacje DSM-5-TR i ICD-11 oraz polska ścieżka diagnozy. Dalej wywiad, dzienniczek, nagrania z domu i skale stosowane w badaniach klinicznych, diagnoza różnicowa i współwystępowanie z ADHD, OCD, lękiem i autyzmem.

Środkowa część kursu to terapia: psychoedukacja rodziny, CBIT, czyli całościowa interwencja behawioralna w tikach, z treningiem odwracania nawyku, analizą funkcjonalną i wsparciem rodziny, a także ekspozycja z powstrzymaniem reakcji stosowana przy tikach. Osobne moduły dotyczą leczenia farmakologicznego z perspektywy psychologa, wybuchów złości, koprolalii i tików bolesnych, szkoły i przedszkola, nastolatków oraz tików czynnościowych, które od kilku lat widzimy w gabinetach znacznie częściej. Ostatni moduł to pięć dłuższych przypadków i plan terapii na 10-12 sesji.

Czym ten kurs nie jest?

Psycholog nie zaleca leków, nie odstawia ich i nie ocenia, czy dawka jest właściwa. Leki zleca lekarz i w tym kursie nie znajdziesz nazw preparatów ani dawek. Znajdziesz za to wiedzę, która pozwala rozmawiać z rodzicem o leczeniu bez straszenia i bez obiecywania, a także przekazać lekarzowi dobre obserwacje.

Kurs jest materiałem edukacyjnym i nie jest poradą prawną ani medyczną. Gdy piszę o zgodzie na terapię, tajemnicy zawodowej psychologa albo o dostosowaniach w szkole, robię to ogólnie. W sprawach spornych sprawdzasz aktualne przepisy, komunikaty i procedury swojej placówki.

Po ukończeniu kursu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany, nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych i nie zastępuje szkolenia psychoterapeutycznego ani superwizji. Jeśli prowadzisz trudny przypadek, na przykład nastolatka z tikami i obniżonym nastrojem albo dziecko z tikami, które uszkadzają ciało, omów go z superwizorem i z lekarzem prowadzącym.

Z jakimi rodzinami spotkasz się najczęściej?

W poradni psychologiczno-pedagogicznej najczęściej trafiali do mnie rodzice uczniów pierwszych klas, którym wychowawczyni zgłosiła „dziwne miny” albo chrząkanie na lekcjach. Wielu z nich miało za sobą tygodnie upominania dziecka w domu i poczucie, że coś zaniedbali. W pracy z poradnią neurologiczną widziałam rodziny już po rozpoznaniu zespołu Tourette'a, które pytały, co dalej, skoro lekarz powiedział, że „z tym się żyje”. W gabinecie prywatnym jest więcej nastolatków: część przychodzi sama, bo ma dość ukrywania tików w szkole, część z rodzicami, którzy oglądali w internecie filmy o tikach i boją się najgorszego.

Każda z tych grup potrzebuje innego otwarcia. Rodzic, który upominał dziecko, potrzebuje najpierw zdjęcia winy, a dopiero potem wskazówek. Rodzina po rozpoznaniu potrzebuje konkretnego planu i informacji, że terapia behawioralna jest pełnoprawną metodą. Nastolatek potrzebuje rozmowy z nim samym, przynajmniej przez część spotkania bez rodzica w pokoju.

Mama: Przyszliśmy, bo wychowawczyni napisała, że syn przeszkadza na lekcjach. Ja w domu mówię mu, żeby przestał, ale to nic nie daje.
Psycholożka: Dobrze, że Pani przyszła. Zanim cokolwiek zaproponuję, chcę zrozumieć, co dokładnie Pani widzi. Proszę mi opisać, jak to wyglądało wczoraj po południu.

Mama zaczyna od zarzutu szkoły i od własnego upominania, czyli od dwóch rzeczy, które ją zawstydzają. Psycholożka nie komentuje ani jednej, tylko przenosi rozmowę na opis konkretnego popołudnia. Dzięki temu dostaje dane o tikach, a mama nie musi się bronić. O upominaniu porozmawiają za kwadrans, gdy będzie wiadomo, z czym rodzina ma do czynienia.

Możesz powiedzieć rodzicowi już na pierwszym spotkaniu: „Tiki są częste u dzieci i w większości przypadków nie oznaczają poważnej choroby. Najpierw dokładnie opiszemy, co się dzieje, potem zdecydujemy, czy potrzebna jest konsultacja neurologa, a dopiero potem ułożymy plan”.

Jak pracować z tym kursem?

Moduły 1 do 6 to fundament: czym są tiki, jak się zmieniają, jak wygląda diagnoza, wywiad, różnicowanie i współwystępowanie. Nawet jeśli znasz już terapię behawioralną, przeczytaj je, bo bez dobrego różnicowania łatwo prowadzić CBIT u dziecka, które ma stereotypie albo tiki czynnościowe. Moduły 7 do 11 to psychoedukacja, terapia i współpraca z lekarzami. Moduły 12 do 15 dotyczą trudniejszych sytuacji: wybuchów złości, tików bolesnych, szkoły, nastolatków i tików czynnościowych. Moduł 16 łączy wszystko w przypadkach i planie sesji.

Każda lekcja zawiera sytuacje z praktyki z komentarzem, fragmenty rozmów z rodzicami, dziećmi, nastolatkami i nauczycielami oraz gotowe zdania, które możesz powiedzieć albo zapisać. W każdym module jest jedno studium przypadku, a ostatnia lekcja modułu kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączonych jest szesnaście kart do druku, od ściągi o rodzajach tików, przez dzienniczek na 14 dni i kartę reakcji konkurencyjnej, po list do szkoły i plan terapii.

Zadanie na start: przypomnij sobie dzieci, z którymi pracowałaś albo pracowałeś w ostatnim roku, i zastanów się, u ilu z nich ktoś wspomniał o mruganiu, chrząkaniu albo „nerwowych ruchach”. Zapisz, co wtedy zrobiłaś albo zrobiłeś z tą informacją. Wrócimy do tej notatki w module 4.

Jedna uwaga językowa. W dialogach piszę o psycholożce, bo tak wygląda moja praktyka, ale wszystko dotyczy w tym samym stopniu psychologów i terapeutów. Piszę o rodzicach także wtedy, gdy dzieckiem opiekuje się babcia, rodzina zastępcza albo jeden opiekun. Dzieci w kursie mają od trzech do osiemnastu lat, a przy każdej technice zaznaczam, od jakiego wieku ma sens.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 63 lekcji w abonamencie

Dostęp do całego szkolenia i pozostałych materiałów biblioteki wynika z subskrypcji. Plan Student można uzupełnić o pojedyncze szkolenia ze Specjalisty (29 zł, powyżej 20 godz. 39 zł). Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.