Samouszkodzenia a zachowania samobójcze — dwie różne rzeczy

Rozróżnienie

Samouszkodzenie bez intencji samobójczej ma funkcję regulacyjną: przerwać nieznośny stan, poczuć cokolwiek, ukarać siebie, zakomunikować cierpienie. Intencja zakończenia życia jest nieobecna.

Zachowanie samobójcze ma intencję zakończenia życia, choćby ambiwalentną.

Dlaczego rozróżnienie jest praktyczne

Reakcja jest inna. Przy samouszkodzeniu bez intencji samobójczej prowadzimy analizę funkcji i uczymy zastępczych umiejętności; nadmierna reakcja (natychmiastowe kierowanie na SOR, hospitalizacja) bywa wzmacniająca i podnosi ryzyko powtórzeń. Przy zachowaniu samobójczym prowadzimy pełną ocenę ryzyka i postępowanie zgodne z jej wynikiem.

Uwaga, która ratuje życie

Samouszkodzenia są silnym czynnikiem ryzyka zachowań samobójczych w przyszłości. Rozróżnienie nie służy bagatelizowaniu — służy dobraniu właściwej reakcji. Ocena ryzyka samobójczego jest konieczna po każdym epizodzie, także gdy pacjent mówi, że nie chciał umrzeć.

Pytania różnicujące

• „Co chciał pan osiągnąć w tamtym momencie?"
• „Czy w chwili, gdy to robił, była myśl, żeby nie żyć?"
• „Co się stało zaraz potem — jak się pan poczuł?"

Ulga bezpośrednio po zdarzeniu przemawia za funkcją regulacyjną. Żal, że się nie udało — za intencją samobójczą.

Funkcje, które warto znać

1. Regulacja emocji — najczęstsza: przerwanie nieznośnego napięcia.
2. Przerwanie odrętwienia lub dysocjacji — „żeby cokolwiek poczuć".
3. Samokaranie — związane z trybem karzącym i wstydem.
4. Komunikacja — gdy inne sposoby zakomunikowania cierpienia zawiodły.
5. Wpływ na otoczenie — rzadziej niż się sądzi i nigdy jako jedyna funkcja.

Zasada rozmowy

Bez oceniania, bez dramatyzowania, bez obiecywania, że więcej się to nie zdarzy. Ton rzeczowy: „Chcę zrozumieć dokładnie, co się działo, minuta po minucie. To pomoże nam znaleźć miejsce, w którym da się coś zrobić inaczej".