Terapia uzależnień dzieci i młodzieży od substancji psychoaktywnych – diagnoza, mechanizmy i metody pracy
Neurobiologia, diagnoza różnicowa i pełny warsztat terapeutyczny pracy z nastolatkiem w kryzysie uzależnienia
Godziny dydaktyczne
15 godz.
Poziom
Średniozaawansowany
Program
87 lekcji
Szkolenie specjalistyczne dla psychologów, terapeutów uzależnień i pedagogów pracujących z dziećmi i młodzieżą, prowadzące przez pełny łuk pracy klinicznej z nastoletnim pacjentem zagrożonym lub dotkniętym uzależnieniem od substancji psychoaktywnych. Pierwszy blok wyjaśnia neurobiologiczne mechanizmy szczególnej podatności rozwijającego się mózgu, specyfikę przebiegu problemu u młodzieży w porównaniu z dorosłymi, czynniki ryzyka i ochronne oraz skalę zjawiska w Polsce. Drugi blok uczy rzetelnej diagnozy — wywiadu z nastolatkiem i rodzicem, doboru i interpretacji narzędzi przesiewowych, różnicowania z depresją, ADHD, traumą i zaburzeniami lękowymi oraz oceny nasilenia problemu i gotowości do zmiany. Trzeci, najbardziej rozbudowany blok, dostarcza pełnego warsztatu metod terapeutycznych: dialogu motywującego dostosowanego do wieku rozwojowego, terapii rodzinnej i systemowej, CBT, świadomego doboru między abstynencją a redukcją szkód, pracy z zaprzeczeniem i oporem oraz zapobiegania nawrotom. Czwarty blok osadza tę pracę w szerszym systemie — współpracy ze szkołą, pracy z rodzicem współuzależnionym, granicach własnych kompetencji i aspektach dokumentacyjno-etycznych. Piąty blok pogłębia pracę z konkretnymi substancjami (alkohol, marihuana, nowe substancje psychoaktywne, leki) i współwystępowaniem z uzależnieniami behawioralnymi. Kurs zamyka blok poświęcony aspektom prawnym, superwizji i zapobieganiu wypaleniu zawodowemu oraz dwa rozbudowane, wieloczęściowe studia przypadków integrujące całość wiedzy w realistyczne ścieżki kliniczne — od zgłoszenia po utrzymanie trwałej zmiany.
Szkolenie ma charakter edukacyjny i poszerza warsztat pracy w obszarze uzależnień wieku rozwojowego. Praca z nastolatkiem zagrożonym uzależnieniem wymaga superwizji i nie zastępuje przygotowania klinicznego specjalisty ani, w uzasadnionych sytuacjach, leczenia psychiatrycznego. Szkolenie dostępne online, z certyfikatem ukończenia i liczbą godzin dydaktycznych do dokumentacji rozwoju zawodowego.
Czego się nauczysz
Rozumiesz neurobiologiczne mechanizmy szczególnej podatności rozwijającego się mózgu nastolatka na uzależnienie i potrafisz je przełożyć na trafną ocenę pilności interwencji
Prowadzisz rzetelny wywiad diagnostyczny z nastolatkiem i rodzicem, dobierasz i interpretujesz narzędzia przesiewowe oraz różnicujesz uzależnienie z depresją, ADHD, traumą i zaburzeniami lękowymi
Stosujesz dialog motywujący dostosowany do wieku rozwojowego, elementy CBT i pracy rodzinnej oraz świadomie dobierasz między celem abstynencji a etapowym podejściem redukcji szkód
Pracujesz z zaprzeczeniem i oporem nastolatka i rodzica oraz budujesz skuteczny, spersonalizowany plan zapobiegania nawrotom
Znasz granice własnych kompetencji, zasady poufności i aspekty prawne pracy z nieletnim oraz potrafisz zbudować sieć współpracy ze szkołą, rodziną i innymi specjalistami
Dla kogo jest to szkolenie
Psycholodzy i psychoterapeuci pracujący z dziećmi i młodzieżą
Terapeuci uzależnień poszerzający warsztat o specyfikę wieku rozwojowego
Pedagodzy i psycholodzy szkolni potrzebujący rzetelnej wiedzy diagnostycznej i interwencyjnej
Czego to szkolenie nie daje
Piszemy to wprost, żebyś nie musiał lub nie musiała zgadywać. Szkolenie doskonalące ma granice — poniżej te, które dotyczą tego materiału.
Kurs nie zastępuje specjalizacji z psychoterapii uzależnień ani superwizji klinicznej
Kurs nie uprawnia do samodzielnego prowadzenia farmakoterapii ani stawiania diagnoz psychiatrycznych
Materiały nie zawierają gotowych, licencjonowanych kwestionariuszy diagnostycznych — narzędzia opisane są koncepcyjnie
Program szkolenia
87 lekcji w 29 modułach. Lekcje oznaczone jako otwarte obejrzysz bez zakładania konta.
Moduł 1
Neurobiologia uzależnienia w rozwijającym się mózgu nastolatka
Układ nagrody, dopamina i wrażliwość na nagrodę w okresie dojrzewania4 min
Kora przedczołowa a impulsywność — asymetria rozwoju układu limbicznego i kontroli poznawczej14 min
Moduł 2
Specyfika wieku rozwojowego vs uzależnienie dorosłego
Efekt telescopingu — dlaczego uzależnienie u nastolatka rozwija się szybciej niż u dorosłego4 min
Różnice w motywacji sięgania po substancje — nastolatek a dorosły14 min
Przebieg uzależnienia u młodzieży — niestabilność, wzorce nawracania i specyfika remisji14 min
Moduł 3
Czynniki ryzyka i czynniki ochronne
Czynniki ryzyka indywidualne i rodzinne4 min
Czynniki ryzyka rówieśnicze i środowiskowe4 min
Czynniki ochronne — jak budować odporność nastolatka na ryzyko problemowego używania14 min
Moduł 4
Najczęściej nadużywane substancje wśród nastolatków w Polsce
Alkohol — najczęściej używana substancja wśród polskiej młodzieży4 min
Marihuana — najczęściej używana substancja nielegalna wśród młodzieży4 min
Dopalacze, leki na receptę i przegląd skali zjawiska w Polsce14 min
Moduł 5
Droga od eksperymentowania do uzależnienia
Kontinuum używania substancji — od abstynencji do uzależnienia4 min
Kiedy używanie staje się problemowe — wczesne sygnały ostrzegawcze4 min
Reakcja na pierwszy niepokojący sygnał — jak nie zepchnąć nastolatka w głąb problemu14 min
Moduł 6
Wywiad z nastolatkiem
Jak budować zaufanie na początku wywiadu z nastolatkiem4 min
Poufność a bezpieczeństwo — gdzie przebiega granica w pracy z nastolatkiem4 min
Pytania otwierające temat substancji — praktyczne techniki wywiadu14 min
Moduł 7
Wywiad z rodzicem/opiekunem
Co ustalić w wywiadzie z rodzicem — struktura i priorytety3 min
Jak radzić sobie z zaprzeczeniem rodzica4 min
Współpraca z rodzicem jako sojusznikiem procesu terapeutycznego13 min
Moduł 8
Narzędzia przesiewowe
Kategorie narzędzi przesiewowych — do czego służą i czym nie są4 min
Kiedy i jak stosować narzędzia przesiewowe w praktyce3 min
Łączenie wyników przesiewu z obrazem klinicznym — studium przypadku13 min
Moduł 9
Różnicowanie z zaburzeniami współwystępującymi
Depresja a używanie substancji — kierunek zależności i implikacje diagnostyczne4 min
ADHD a ryzyko używania substancji — mechanizm i diagnoza różnicowa4 min
Trauma i zaburzenia lękowe jako podłoże używania substancji14 min
Moduł 10
Ocena nasilenia i gotowości do zmiany
Jak ocenić nasilenie problemu — poza samym wynikiem narzędzia przesiewowego4 min
Ocena gotowości do zmiany — etapy modelu transteoretycznego w pracy z nastolatkiem14 min
Integracja oceny nasilenia i gotowości w planie interwencji — synteza bloku diagnostycznego14 min
Moduł 11
Dialog motywujący z nastolatkiem
Podstawy dialogu motywującego i jego adaptacja do wieku rozwojowego14 min
Techniki OARS — pytania otwarte, afirmacje, odzwierciedlenia, podsumowania4 min
Praca z językiem zmiany — wywoływanie motywacji własnymi słowami nastolatka15 min
Moduł 12
Terapia rodzinna w uzależnieniach
Dlaczego podejście systemowe jest kluczowe w pracy z młodzieżą uzależnioną4 min
Budowanie koalicji rodzicielskiej i poprawa komunikacji rodzinnej4 min
Kiedy i jak włączać nastolatka w sesje rodzinne — praktyczne wskazówki14 min
Moduł 13
CBT w pracy z nastolatkiem uzależnionym
Model poznawczo-behawioralny uzależnienia dostosowany do nastolatka4 min
Identyfikacja sytuacji wyzwalających i budowanie alternatywnych strategii radzenia sobie14 min
Restrukturyzacja poznawcza — praca z przekonaniami o substancji i o sobie14 min
Moduł 14
Redukcja szkód vs abstynencja
Dwa podejścia — abstynencja i redukcja szkód, założenia i kontrowersje4 min
Praktyczne zastosowanie redukcji szkód jako etapu pracy z nastolatkiem4 min
Dobór podejścia do konkretnego nastolatka — model decyzyjny14 min
Moduł 15
Praca z zaprzeczeniem i oporem
Mechanizmy zaprzeczenia i oporu u nastolatka uzależnionego4 min
Strategie pracy z oporem bez wzmacniania konfrontacji14 min
Budowanie sojuszu terapeutycznego mimo początkowego braku motywacji14 min
Moduł 16
Zapobieganie nawrotom u młodzieży
Model zapobiegania nawrotom Marlatta, adaptowany do pracy z nastolatkiem4 min
Budowanie planu bezpieczeństwa i strategii radzenia sobie z głodem substancji4 min
Podsumowanie bloku metod terapeutycznych — integracja narzędzi w spójny plan pracy15 min
Moduł 17
Współpraca ze szkołą
Granice poufności we współpracy ze szkołą3 min
Procedury szkolne wobec ucznia pod wpływem substancji — rola specjalisty3 min
Budowanie długoterminowego wsparcia szkolnego jako czynnika ochronnego14 min
Moduł 18
Praca z rodzicem współuzależnionym/enablującym
Czym jest współuzależnienie i mechanizm enablingu3 min
Jak pomóc rodzicowi ustalić zdrowe granice bez wycofywania wsparcia emocjonalnego4 min
Wsparcie dla samego rodzica — grupy wsparcia i własna terapia jako element planu14 min
Moduł 19
Granice kompetencji i kierowanie dalej
Kiedy problem wykracza poza kompetencje psychologa lub pedagoga3 min
Budowanie sieci skierowań i współpraca z lekarzem psychiatrą3 min
Utrzymanie relacji terapeutycznej podczas i po skierowaniu do innego specjalisty14 min
Moduł 20
Dokumentacja i etyka pracy z nieletnim
Zgoda na terapię nieletniego i rola opiekunów prawnych4 min
RODO i dokumentacja kliniczna w pracy z nastolatkiem4 min
Etyka zawodowa w sytuacjach granicznych — synteza modułu i bloku14 min
Moduł 21
Alkohol u nastolatków — specyfika, ryzyka, interwencja
Specyfika kliniczna problemowego picia u nastolatków4 min
Rozmowa z nastolatkiem o konkretnym epizodzie upicia się3 min
Praca z rodziną w kontekście kultury picia w domu14 min
Moduł 22
Marihuana i pochodne — mity, ryzyka, rozmowa
Jak prowadzić rzetelną rozmowę o marihuanie bez moralizowania4 min
Ocena funkcji używania marihuany — rekreacja czy samoleczenie3 min
Praca z nastolatkiem o podwyższonym ryzyku psychotycznym14 min
Moduł 23
Dopalacze i nowe substancje psychoaktywne (NPS)
Nieprzewidywalność składu i działania NPS — implikacje kliniczne4 min
Specyfika pracy terapeutycznej po kontakcie z NPS3 min
Profilaktyka rówieśnicza i psychoedukacja o NPS przed pierwszym kontaktem14 min
Moduł 24
Nadużywanie leków — benzodiazepiny, leki przeciwbólowe, leki na receptę
Dlaczego leki są niedocenianym obszarem ryzyka u młodzieży3 min
Interwencja i współpraca z lekarzem przy nadmiernym używaniu leków3 min
Profilaktyka nadużywania leków w rodzinach z przewlekłą chorobą lub bólem14 min
Moduł 25
Współwystępowanie z uzależnieniami behawioralnymi
Wspólne mechanizmy uzależnień behawioralnych i substancjowych3 min
Rozróżnianie typowego korzystania z technologii od problemu klinicznego3 min
Integracja terapii przy podwójnym problemie — substancja i zachowanie14 min
Moduł 26
Aspekty prawne pracy z nieletnim w kontekście uzależnień
Status prawny nieletniego w kontakcie z substancjami psychoaktywnymi4 min
Tajemnica zawodowa a obowiązek reagowania na zagrożenie dobra dziecka4 min
Współpraca z sądem rodzinnym i kuratorem sądowym14 min
Moduł 27
Superwizja i wypalenie w pracy z młodzieżą uzależnioną
Dlaczego superwizja jest niezbędna w tym obszarze pracy3 min
Rozpoznawanie wypalenia zawodowego specyficznego dla tej pracy3 min
Budowanie trwałej praktyki — strategie zapobiegania wypaleniu14 min
Moduł 28
Studium przypadku 1 — od zgłoszenia do planu terapii i pierwszych efektów
Przypadek 1, część I — zgłoszenie przez szkołę i wstępna ocena3 min
Przypadek 1, część II — pełna konceptualizacja i plan terapii3 min
Przypadek 1, część III — pierwsze efekty terapii i modyfikacja planu14 min
Moduł 29
Studium przypadku 2 — podwójna diagnoza, pełna ścieżka
Przypadek 2, część I — nastolatek z podwójną diagnozą, diagnoza różnicowa3 min
Przypadek 2, część II — zintegrowana ścieżka terapeutyczna3 min
Przypadek 2, część III — utrzymanie zmiany i podsumowanie kursu14 min
Materiały do pobrania
Arkusze i protokoły do wykorzystania w gabinecie. Lista informacyjna: pliki otwierają się przy lekcji, w planie Specjalista.
Załącznik B — Karta oceny czynników ryzyka i ochronnychPDF
Załącznik A — Arkusz wywiadu przesiewowego z nastolatkiemPDF
Załącznik C — Szablon planu terapiiPDF
Załącznik E — Arkusz współpracy ze szkołą i rodzicemPDF
Załącznik D — Checklist granic kompetencji (kiedy kierować dalej)PDF
Najczęściej zadawane pytania
Nastolatki są bardziej narażone na uzależnienie, bo ich mózg wciąż dojrzewa, a układ nagrody rozwija się szybciej niż kora przedczołowa odpowiedzialna za kontrolę impulsów i planowanie. Sprawia to, że młodzi ludzie silniej reagują na nagrody i łatwiej podejmują ryzyko. Substancje psychoaktywne mogą też zakłócać prawidłowy rozwój mózgu. Uzależnienie u młodzieży bywa rozwija się szybciej niż u dorosłych, dlatego wczesne rozpoznanie i interwencja mają szczególne znaczenie.
Do czynników ryzyka uzależnień u młodzieży należą m.in. impulsywność, ADHD, zaburzenia lękowe i depresyjne, doświadczenia traumatyczne, konflikty i przemoc w rodzinie, uzależnienia rodziców, słaby nadzór oraz grupa rówieśnicza używająca substancji. Znaczenie ma też łatwy dostęp do substancji i wczesny wiek inicjacji. Czynnikami ochronnymi są bliska relacja z rodzicami, jasne zasady, zaangażowanie w szkołę i zainteresowania oraz umiejętności radzenia sobie z emocjami.
Eksperymentowanie to sporadyczne, okazjonalne używanie substancji, zwykle z ciekawości lub w towarzystwie, a uzależnienie wiąże się z utratą kontroli, głodem substancji, rosnącą tolerancją i kontynuowaniem używania mimo szkód. Między tymi biegunami jest używanie ryzykowne i szkodliwe. Sygnałami niepokojącymi są pogorszenie wyników w szkole, zmiana znajomych, wycofanie z zainteresowań, kłamstwa i problemy finansowe. Ocena wymaga rozmowy z nastolatkiem i rodzicami, a nie tylko wyniku narzędzia przesiewowego.
Z nastolatkiem o używaniu substancji najlepiej rozmawiać spokojnie, bez moralizowania i straszenia, z ciekawością wobec jego doświadczeń i powodów sięgania po substancje. Ważne jest jasne omówienie zasad poufności, w tym sytuacji zagrożenia, w których trzeba poinformować rodziców. Pomocny jest dialog motywujący, który wzmacnia własną motywację nastolatka do zmiany zamiast wywierania presji. Rzetelne informacje, na przykład o marihuanie czy dopalaczach, budują większe zaufanie niż uproszczenia.
Wybór między abstynencją a redukcją szkód zależy od nasilenia problemu, wieku, gotowości do zmiany i ryzyka dla zdrowia nastolatka. Abstynencja jest zwykle celem przy uzależnieniu i bardzo ryzykownym używaniu, a redukcja szkód może być pierwszym krokiem u młodzieży, która nie jest gotowa zrezygnować z używania. Podejście do redukcji szkód u nieletnich budzi kontrowersje i wymaga uwzględnienia kwestii prawnych oraz etycznych. Cele najlepiej ustalać wspólnie z nastolatkiem i rodzicami.
Rodzina odgrywa w terapii uzależnień młodzieży kluczową rolę, dlatego podejścia systemowe i terapia rodzinna należą do podstawowych metod pracy. Relacje w rodzinie, zasady, komunikacja i nadzór wpływają zarówno na ryzyko używania substancji, jak i na skuteczność terapii. Ważna jest też praca z rodzicami, którzy nieświadomie ułatwiają używanie, na przykład dając pieniądze czy tłumacząc nieobecności w szkole. Rodzice potrzebują wsparcia, a nie obwiniania.
Pilnej pomocy wymaga sytuacja, gdy nastolatek ma objawy zatrucia lub przedawkowania, traci przytomność, ma trudności z oddychaniem albo zachowuje się w sposób zagrażający sobie lub innym. Wtedy trzeba natychmiast dzwonić pod 112. Pilna konsultacja jest też potrzebna przy myślach samobójczych, samookaleczeniach, objawach psychotycznych czy zespole odstawiennym. Nastolatkowi w kryzysie można wskazać telefon 116 111 lub 800 12 12 12. Specjalista powinien znać swoje granice i ścieżki kierowania do leczenia.
Terapii uzależnień u młodzieży najlepiej uczyć się na materiale, który łączy neurobiologię dojrzewającego mózgu z diagnozą i konkretnymi metodami pracy. Szkolenie CWP „Terapia uzależnień dzieci i młodzieży od substancji psychoaktywnych – diagnoza, mechanizmy i metody pracy” omawia wywiad z nastolatkiem i rodzicem, dialog motywujący, terapię rodzinną, CBT, zapobieganie nawrotom, specyfikę poszczególnych substancji, aspekty prawne i etyczne oraz dwa studia przypadku.
Pytania o dostęp i certyfikat
Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.
Nie. Certyfikaty są dostępne wyłącznie w płatnym planie (Student, Rodzic, Specjalista albo plan dla placówek). Nie obejmuje ich bezpłatny okres próbny ani darmowe konto. W okresie próbnym możesz uczyć się i kończyć szkolenia, postęp się zapisuje, a certyfikat z każdego ukończonego szkolenia pobierzesz od razu po pierwszej płatności, ze strony szkolenia w strefie kursanta.
Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.
To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.
Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.
Tak. Dział Pedagog i psycholog szkolny zbiera szkolenia do pracy w szkole i przedszkolu: uczeń z ADHD i w spektrum autyzmu, agresja i trudne zachowania, uczeń w kryzysie, WOPFU i IPET, trudna rozmowa z rodzicem, ochrona małoletnich, program wychowawczo-profilaktyczny. Znajdziesz go na stronie głównej, w menu jako Pedagog szkolny i pod adresem cwp.edu.pl/kategorie/pedagog-i-psycholog-szkolny. Szkolenia są w planie Specjalista. Na blogu jest osobna zakładka Pedagog szkolny z tekstami do pracy z uczniem i klasą.
Szkolenie online dla psychologów, psychoterapeutów i terapeutów uzależnień o tym, jak rozpoznać uzależnienie od pracy, odróżnić je od wypalenia i depresji, poprowadzić terapię osoby, która twierdzi, że nie ma problemu, i wesprzeć jej partnera oraz dzieci.
Szkolenie online dla psychologów i terapeutów o tym, jak rozpoznać uzależnienie od alkoholu, poprowadzić pierwszą rozmowę z osobą, która nie widzi problemu, skierować na leczenie i pracować z osobą pijącą oraz jej bliskimi.
Szkolenie online o pracy z dorosłymi, którzy wychowali się w rodzinie z problemem alkoholowym, oraz z partnerami, rodzicami, dziećmi i rodzeństwem osób uzależnionych, oparte na fragmentach sesji z komentarzem.