Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Uzależnienie od alkoholu u dorosłych: diagnoza, pierwsza rozmowa i terapia

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dla kogo jest ten kurs, jak z niego korzystać i czego nie zastępuje

20 minModuł: Alkohol w gabinecie psychologa: skala problemu, kompetencje i mity

O czym jest ten kurs i dla kogo

Uzależnienie od alkoholu u dorosłych pojawia się w gabinecie psychologa częściej, niż wynika z powodów zgłoszenia. Osoba przychodzi z bezsennością, z lękiem, z kryzysem w małżeństwie, z wypaleniem w pracy albo z „obniżonym nastrojem od jakiegoś czasu". Alkohol bywa w tle każdej z tych historii, a pytanie o niego często pada dopiero w piątym spotkaniu, jeśli w ogóle. Ten kurs porządkuje, co możesz zrobić jako psycholog od pierwszej minuty: jak rozpoznać problem, jak go nazwać zgodnie z klasyfikacjami, jak zadbać o bezpieczeństwo, jak rozmawiać, jak skierować na leczenie i jak współpracować z ośrodkami.

Kurs jest przygotowany dla psychologów, którzy pracują w różnych miejscach: w gabinecie prywatnym, w poradni zdrowia psychicznego, w podstawowej opiece zdrowotnej, w szpitalu, w poradni leczenia uzależnień, w firmie, w szkole czy w zespole interwencji kryzysowej. Dla psychoterapeutów w trakcie szkolenia będzie to uporządkowanie wiedzy przed rozpoczęciem pracy z pacjentami uzależnionymi. Dla specjalistów psychoterapii uzależnień jest to powtórka z naciskiem na rozmowę, dokumentację, współpracę z innymi i granice własnej roli.

Kurs jest też dla Ciebie, jeśli do tej pory pracowałeś z alkoholem „na wyczucie". Wyczucie jest cenne, ale w tym obszarze trzeba je wesprzeć wiedzą, bo błędy tutaj kosztują: nieprzygotowane przerwanie picia bywa groźne dla zdrowia, źle poprowadzona pierwsza rozmowa zamyka drogę do leczenia na lata, a niezrozumienie przepisów o zobowiązaniu do leczenia kończy się chaosem, w którym tracą wszyscy.

Co znajdziesz w kursie

Kurs ma siedemnaście modułów po cztery lekcje. Idą one w kolejności, w jakiej pojawiają się sprawy w pracy:

  • Moduł 1: miejsce alkoholu w pracy psychologa, kompetencje i mity.
  • Moduł 2: jak alkohol działa na organizm i mózg oraz jak rozwija się uzależnienie.
  • Moduł 3: diagnoza zgodnie z ICD-11, opisowo DSM-5-TR oraz ICD-10, które nadal obowiązuje w dokumentacji.
  • Moduł 4: przesiew i wywiad o piciu.
  • Moduł 5: bezpieczeństwo, czyli zespół abstynencyjny i sygnały, kiedy potrzebny jest lekarz.
  • Moduł 6: pierwsza rozmowa z osobą, która nie widzi problemu.
  • Moduł 7: kierowanie na leczenie i współpraca z placówkami.
  • Moduł 8: przepisy o zobowiązaniu do leczenia i tajemnica zawodowa.
  • Moduł 9: cele i plan terapii.
  • Moduł 10: współwystępowanie zaburzeń i ryzyko samobójcze.
  • Moduł 11: grupy szczególne.
  • Moduł 12: bliscy osoby pijącej jako sojusznicy w drodze do leczenia.
  • Moduł 13: współuzależnienie i praca z bliskimi.
  • Moduł 14: alkohol i przemoc w rodzinie, bezpieczeństwo i Niebieska Karta.
  • Moduł 15: alkohol, prowadzenie pojazdów i praca.
  • Moduł 16: młodzi dorośli i picie ryzykowne.
  • Moduł 17: życie po leczeniu i troska o własne granice.

Każda lekcja zawiera sytuacje z praktyki z komentarzem, dialogi, typowe błędy i gotowe sformułowania, które możesz wziąć do rozmowy. W każdym module jest studium przypadku, a ostatnia lekcja kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładową odpowiedzią. Do kursu dołączonych jest 11 kart i wzorów do druku: mapa kompetencji, arkusz kryteriów diagnostycznych, arkusz interpretacji przesiewu, lista czerwonych flag, skrypt pierwszej rozmowy, ścieżka kierowania na leczenie, plan wsparcia, karta oceny ryzyka samobójczego, plan rozmowy z bliskimi osoby pijącej, arkusz pracy z osobą współuzależnioną oraz lista kontrolna: alkohol i przemoc.

Jak z tego korzystać

Najlepiej przejdź kurs w kolejności, bo późniejsze moduły zakładają słownictwo z wcześniejszych. Jeśli masz pilną sprawę, możesz sięgnąć po moduł bezpośrednio: moduł 5 przy pacjencie, który właśnie przestał pić po wielu latach, moduł 8 przy wniosku o zobowiązanie do leczenia. Karty z załączników drukuj i trzymaj przy biurku. Przykładowe sformułowania traktuj jako punkt wyjścia: Ty wiesz, jak mówisz do swoich pacjentów, i to Twój styl ma być słyszalny.

Postacie z przykładów są fikcyjne. Imię, wiek i miejsce zostały wymyślone po to, żeby sytuacja była czytelna, a każda historia składa się z elementów, które w praktyce się powtarzają. Jeśli rozpoznasz kogoś z własnej praktyki, to znaczy tylko, że problem jest powszechny.

Czym ten kurs nie jest

Od razu powiemy też, czego tu nie znajdziesz, żeby nie robić z kursu więcej, niż on daje.

Kurs nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Jeżeli Twój pacjent pije codziennie i chce przestać, decyzja o sposobie odstawienia należy do lekarza. Kurs opisuje, jak rozpoznać ryzyko i jak pokierować pacjenta, ale nie podaje schematów leczenia farmakologicznego i nie pomoże Ci ocenić, czy konkretna osoba może bezpiecznie przestać pić w domu. W każdej wątpliwości dzwonisz do lekarza albo kierujesz pacjenta na konsultację.

Kurs nie jest poradą prawną. Omawia przepisy ogólnie, tak jak są stosowane w praktyce psychologa. W konkretnej sprawie, zwłaszcza w postępowaniu sądowym, rozstrzyga właściwy organ, a wątpliwości wyjaśniasz z prawnikiem.

Kurs nie daje uprawnień zawodowych. Certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin potwierdza, że przeszedłeś szkolenie. Kurs nie jest akredytowany, nie zastępuje szkolenia w psychoterapii, nie daje tytułu specjalisty psychoterapii uzależnień ani prawa do prowadzenia terapii uzależnienia od alkoholu i nie daje prawa do pełnienia funkcji biegłego. Jak odróżnić psychologa od psychoterapeuty uzależnień w świetle przepisów, wyjaśnia lekcja 1.3.

Kurs nie zawiera treści testów licencjonowanych. Nazwy narzędzi przesiewowych są podane, opisane jest ich zastosowanie i ograniczenia, a arkusz interpretacji pomaga czytać wynik. Same pozycje testowe i klucze zdobywasz z oficjalnych, dozwolonych źródeł.

Kurs nie podaje statystyk. Skala problemu jest opisana słowami, bo liczby z badań starzeją się szybko, a zacytowane bez kontekstu wprowadzają w błąd. Jeśli chcesz użyć liczb w pracy, sięgnij po aktualne opracowania krajowych instytucji.

Jak mówimy o osobach, o których mowa

W kursie piszemy „osoba z uzależnieniem od alkoholu", „osoba pijąca ryzykownie", „pacjent". Unikamy etykiet, które oceniają człowieka przez jego problem. Różnica wydaje się kosmetyczna, a w praktyce ma znaczenie: jeśli sam mówisz „alkoholik" o kimś, kto ma tego słowa dość, rozmowa zamyka się szybciej niż drzwi. Słowo „alkoholizm" pozostaje w nazwach potocznych i w tytułach, bo tak szuka Twój pacjent, a w opisach klinicznych używamy terminów z klasyfikacji.

Pytania, z którymi do nas przychodzisz

Zanim zaczniesz, możesz sprawdzić, które z poniższych pytań są Twoimi. Kurs odpowiada na każde z nich w jednej z lekcji.

  • Jak zapytać o alkohol, żeby pacjent nie zamknął się po pierwszym zdaniu?
  • Czym różni się picie szkodliwe od uzależnienia i jak to zapisać w dokumentacji?
  • Co zrobić, gdy pacjent mówi, że od jutra „po prostu przestaje pić"?
  • Kiedy zadzwonić do lekarza, a kiedy wzywać pogotowie?
  • Czy mogę prowadzić terapię osoby uzależnionej od alkoholu, skoro nie mam certyfikatu?
  • Jak wygląda zobowiązanie do leczenia i co robi psycholog, który o nim słyszy od rodziny pacjenta?
  • Jak nie zamienić gabinetu w kolejną awanturę o picie?

Sytuacja z praktyki: gabinet w średnim mieście

Adela prowadzi gabinet w mieście powiatowym, przyjmuje głównie osoby z lękiem i problemami w związkach. Przyszedł do niej Alan, czterdziestosześcioletni kierownik zmiany. Powód zgłoszenia: „nie śpię, jestem rozdrażniony, żona mówi, że się zmieniłem".

Adela: Opowiedz mi, jak wygląda Twój zwykły dzień, od rana do wieczora.

Alan: Praca, dom, kolacja, telewizja. Czasem piwo, jak każdy.

Adela: Co to znaczy „czasem" w ostatnim tygodniu? Policzmy razem, od poniedziałku.

Alan: No… piwo przy meczu, dwa. W środę trzy. W piątek też. Wiesz, żeby się odprężyć.

Adela: Dziękuję, że to policzyłeś, to nie jest łatwe. Czy zdarza się, że po piwie śpisz lepiej, a budzisz się około trzeciej?

Komentarz: Adela nie zaczęła od słowa „alkohol" i nie zapytała, czy Alan pije za dużo. Poprosiła o opis dnia, a potem o konkretny tydzień, bo ludzie liczą lepiej, gdy mają liczyć razem z kimś. Jej ostatnie pytanie dotyczy związku między piciem a snem, który Alan sam zgłosił jako problem. Dzięki temu rozmowa o alkoholu zaczyna się od jego tematu, nie od jej oceny. W kolejnych modułach zobaczysz, jak ten sam wątek prowadzić dalej, aż do przesiewu, informacji zwrotnej i ewentualnego skierowania.

Typowe błędy na starcie

Pierwszy błąd to pominięcie alkoholu w wywiadzie, bo pacjent „nie wygląda na osobę pijącą". Wygląd nic nie mówi: wiele osób z poważnym problemem pracuje, utrzymuje rodzinę i jest lubiana w pracy. Drugi błąd to zadanie jednego pytania („czy pije Pan za dużo?") i przyjęcie krótkiej odpowiedzi jako rozstrzygnięcia. Trzeci to przekonanie, że diagnoza jest zadaniem, które można odłożyć na później, skoro pacjent przyszedł z czym innym. Czwarty to wiara w to, że w uzależnieniu wszystko poza psychoterapią uzależnień nie ma sensu, więc psycholog „nie powinien się tym zajmować". Wszystkie cztery błędy rozbrajamy w kolejnych modułach.

Możesz powiedzieć

Na początku współpracy możesz wprowadzić temat alkoholu jednym zdaniem, które pasuje do większości pacjentów: „Pytam każdą osobę, która do mnie przychodzi, o sen, jedzenie, ruch i alkohol, bo wszystkie te rzeczy wpływają na samopoczucie. Powiesz mi, jak to u Ciebie wygląda?" Ta formuła normalizuje pytanie, nie zakłada winy i daje pacjentowi czas.

Na co zwrócić uwagę po tej lekcji

Zanim przejdziesz dalej, zapisz dla siebie trzy odpowiedzi: gdzie pracujesz i z jakimi pacjentami najczęściej spotykasz alkohol, co dotąd robiłeś, gdy miałeś podejrzenie problemu, i czego najbardziej obawiasz się w tej rozmowie. Wrócisz do tych notatek w ostatniej lekcji kursu. Zobaczysz wtedy, co się zmieniło w Twojej praktyce i co jeszcze chcesz dopracować.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 67 lekcji w abonamencie

Dostęp do całego szkolenia i pozostałych materiałów biblioteki wynika z subskrypcji. Plan Student można uzupełnić o pojedyncze szkolenia ze Specjalisty (29 zł, powyżej 20 godz. 39 zł). Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.