Zaburzenia osobowości w ICD-11 — model wymiarowy, diagnoza i terapia

ICD-11 wyróżnia pięć domen cech: negatywną afektywność, oddzielenie, dyssocjalność, odhamowanie i anankastyczność. Negatywna afektywność obejmuje skłonność do silnych negatywnych emocji, oddzielenie dotyczy dystansu emocjonalnego i społecznego, dyssocjalność lekceważenia praw i uczuć innych, odhamowanie impulsywności i nieodpowiedzialności, a anankastyczność perfekcjonizmu i sztywnej kontroli. Jedna osoba może mieć wyraźne cechy w kilku domenach. Opis domen pomaga zrozumieć, jak przejawia się zaburzenie i na czym skupić terapię.

Nasilenie ocenia się na podstawie tego, jak bardzo zaburzone jest funkcjonowanie w obszarze obrazu siebie, na przykład tożsamości, poczucia wartości i kierunku w życiu, oraz w relacjach z innymi, a także jak szeroko te trudności przejawiają się w emocjach, myśleniu i zachowaniu. Uwzględnia się też wpływ na codzienne funkcjonowanie oraz ryzyko szkody dla siebie i innych. Nasilenie jest kluczowe, bo najsilniej wiąże się z rokowaniem i intensywnością potrzebnej pomocy.

Tak, ICD-11 zachowało wzorzec borderline jako jedyny nazwany kwalifikator, który można dodać do rozpoznania zaburzenia osobowości. Opisuje on m.in. niestabilność relacji, obrazu siebie i emocji, impulsywność, lęk przed porzuceniem, poczucie pustki oraz zachowania samouszkadzające. Kwalifikator zachowano głównie ze względu na praktykę kliniczną i dostępne metody terapii. Jego użycie wymaga najpierw rozpoznania zaburzenia osobowości i oceny nasilenia oraz starannego różnicowania, na przykład ze złożonym PTSD.

Złożone PTSD i zaburzenie osobowości mogą wyglądać podobnie, bo w obu występują dysregulacja emocji i trudności w relacjach. W złożonym PTSD obraz kliniczny wiąże się z długotrwałą, powtarzaną traumą i obejmuje objawy PTSD, takie jak ponowne przeżywanie i unikanie, a także trwałe poczucie bezwartościowości i trudności w bliskości. Zaburzenie osobowości ocenia się przez stabilny wzorzec funkcjonowania, niezależnie od etiologii. Oba rozpoznania mogą współwystępować, a różnicowanie wymaga uważnego wywiadu.

Informację o zaburzeniu osobowości warto przekazać tak, by pacjent poczuł się zrozumiany, a nie oceniony. Pomaga opisanie konkretnych wzorców funkcjonowania, które pacjent sam rozpoznaje w swoim życiu, i wyjaśnienie, że model wymiarowy mówi o stopniu trudności oraz cechach, a nie o „typie” człowieka. Należy podkreślić, że zaburzenia osobowości da się leczyć i że dostępne są metody terapii o udokumentowanej skuteczności. Warto dać przestrzeń na emocje i pytania, bo termin wciąż bywa stygmatyzujący.

W zaburzeniach osobowości stosuje się m.in. terapię dialektyczno-behawioralną, terapię schematów, terapię opartą na mentalizacji i terapię ukierunkowaną na przeniesienie. Wybór zależy od nasilenia, dominujących domen cech, celów pacjenta i dostępności pomocy. Przy wysokim nasileniu i zachowaniach samouszkadzających zwykle potrzebna jest bardziej intensywna, ustrukturyzowana forma, a przy łagodnym nasileniu może wystarczyć krótsza terapia. Wszystkie te podejścia łączy nacisk na stabilną ramę, relację terapeutyczną i pracę z regulacją emocji.

Diagnozy zaburzeń osobowości według ICD-11 warto uczyć się na konkretnych wskaźnikach nasilenia i opisie domen cech, a nie wyłącznie na teorii. Szkolenie CWP „Zaburzenia osobowości w ICD-11” omawia ocenę nasilenia, pięć domen cech, kwalifikator borderline, stabilność wzorca w czasie, różnicowanie z zaburzeniami nastroju, złożonym PTSD i spektrum autyzmu, przekazywanie informacji po diagnozie oraz dobór podejścia terapeutycznego, w tym DBT, terapii schematów, MBT i TFP.

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

Imię i nazwisko wraz z tytułem zawodowym, tytuł szkolenia, liczba godzin dydaktycznych, data wystawienia, numer dokumentu oraz klauzula o zakresie, jaki certyfikat potwierdza. Dane są zamrażane w chwili wystawienia — późniejsza zmiana tytułu szkolenia nie zmienia dokumentu, który już masz.

Tak. Każdy dokument ma numer i indywidualny adres weryfikacyjny. Pracodawca albo placówka może sprawdzić jego autentyczność bez zakładania konta i bez kontaktu z nami.