Od typów do nasilenia — co się zmieniło i dlaczego

Co zniknęło

Klasyczne typy (paranoiczna, schizoidalna, histrioniczna, zależna, anankastyczna i pozostałe) nie są już odrębnymi rozpoznaniami. Powód jest empiryczny: typy słabo się rozdzielały, większość pacjentów spełniała kryteria kilku naraz, a rozpoznanie typu nie przekładało się na decyzje kliniczne.

Co jest teraz

1. Rozpoznanie zaburzenia osobowości — jeżeli spełnione są warunki ogólne.
2. Stopień nasilenia: trudności osobowościowe (poniżej progu zaburzenia), zaburzenie łagodne, umiarkowane, ciężkie.
3. Opcjonalne cechy wyróżniające: negatywna afektywność, izolacja, dyssocjalność, odhamowanie, anankastyczność.
4. Kwalifikator wzorca borderline — zachowany, głównie dlatego, że organizuje dostęp do konkretnych, przebadanych oddziaływań.

Warunki ogólne rozpoznania

• Zaburzenie w funkcjonowaniu self (tożsamość, poczucie własnej wartości, dokładność obrazu siebie, zdolność do kierowania sobą) i/lub w funkcjonowaniu interpersonalnym (zdolność do budowania i utrzymania bliskich relacji, rozumienie perspektywy innych, radzenie sobie z konfliktem).
• Utrzymujące się przez dłuższy czas — zwykle dwa lata lub dłużej.
• Obecne w różnych sytuacjach osobistych i społecznych, nie tylko w jednej relacji.
• Wiążące się z cierpieniem lub istotnym upośledzeniem funkcjonowania.
• Nie dające się lepiej wyjaśnić innym zaburzeniem, substancją, chorobą somatyczną ani normami kulturowymi.

Praktyczna konsekwencja

Pytanie diagnostyczne przestaje brzmieć „który to typ", a zaczyna: jak głęboko i jak szeroko zaburzone jest funkcjonowanie oraz jakie cechy nadają temu formę. To pytanie łatwiej przekłada się na plan: nasilenie wskazuje intensywność opieki, cechy — akcenty pracy.

Uwaga na przyzwyczajenia

W dokumentacji i w rozmowach środowiskowych typy będą funkcjonować jeszcze długo. Można ich używać opisowo („cechy anankastyczne"), pod warunkiem że rozpoznanie formalne jest zbudowane zgodnie z aktualnymi kryteriami.